Official Gazette Notification Text
Official TranscriptRNI No. MAHBIL /2009/40124 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपात्री असाधााराण भााग पााचे �र्षष ११, अ�क २१(४)] सोमां�ारा, विडेसंबंरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ [पाष्ृठी े ५, विकंमांतु : रुपाय े२६.०० असाधााराण क्रमांा�क ९७ प्राविधाकृतु प्रकाशान मांहाारााष्ट्र वि�धाानसभाेतु � मांहाारााष्ट्र वि�धाानपारिरार्षदेेतु सादेरा केलेेलेी वि�धाेयके. मांहाारााष्ट्र वि�धाानमां�डेळ सविचे�ालेय मंहीारााष्ट्र...
RNI No. MAHBIL /2009/40124 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपात्री असाधााराण भााग पााचे �र्षष ११, अ�क २१(४)] सोमां�ारा, विडेसंबंरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ [पाष्ृठी े ५, विकंमांतु : रुपाय े२६.०० असाधााराण क्रमांा�क ९७ प्राविधाकृतु प्रकाशान मांहाारााष्ट्र वि�धाानसभाेतु � मांहाारााष्ट्र वि�धाानपारिरार्षदेेतु सादेरा केलेेलेी वि�धाेयके.
मांहाारााष्ट्र वि�धाानमां�डेळ सविचे�ालेय मंहीारााष्ट्र वि�धाानसभाेते विदोनांक ८ विडेसंबंरा, २०२५ राोजी पाुरा:�िाविपाते कराण्याते आलूेलूे खीालूीलू वि�धाेयक मंहीारााष्ट्र वि�धाानसभाा विनयमं ११६ अन्�ये प्रविसद्ध कराण्याते येते आहीे :— L. A. BILL No. XCIV OF 2025.
A BILL FURTHER TO AMEND THE MAHARASHTRA PREVENTION OF FRAGMENTATION AND CONSOLIDATION OF HOLDINGS ACT. सन २०२५ चेे वि�धाानसभाा वि�धाेयक क्रमांा�क ९४. मांहाारााष्ट्र धााराण जविमांनंचेे तुुकडेे पााडेण्यास प्रवितुबं�धा कराण्याबंाबंतु � त्या�चेे एकत्रीीकराण कराण्याबंाबंतु अविधाविनयमां यातु आणखीी सुधााराणा कराण्यासाठीी वि�धाेयक.
ज्याअर्थीी, रााज्य वि�धाानमंंडळााच्या दोोन्हीी सभाागृहीांचे अविधा�ेशन चालूू नव्हीतेे ; आविण ज्याअर्थीी, याते यापाुढेे विदोलूेल्या प्रयोजनांकरिरातेा, मंहीारााष्ट्र धााराण जविमंनंचे तेुकडे पााडण्यास १९४७ चा ६२. प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते � त्यांचे एकत्रीीकराण कराण्याबीाबीते अविधाविनयमं याते आणखीी सुधााराणा कराण्यासाठीी मंहीारााष्ट्राच्या रााज्यपाालूांनी तेात्काळा कायय�ाहीी कराणे जीमंुळाे आ�श्यक व्हीा�े, अशी पारिरास्थि�ितेी अस्थि�तेत्�ाते २०२५ चा असल्याबीद्दलू त्यांची खीात्रीी पाटलूी हीोतेी ; आविण, म्हीणून, त्यांनी विदोनांक ३ नोव्हींबीरा २०२५ राोजी, मंहीारााष्ट्र मंहीा. अध्या.
धााराण जविमंनंचे तेुकडे पााडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते � त्यांचे एकत्रीीकराण कराण्याबीाबीते (सुधााराणा) १०. अध्यादोेश, २०२५, हीा प्रख्याविपाते केलूा हीोतेा ; भााग पााच-९७–१ (१) एचबीी २४११–१2 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपात्री असाधााराण भााग पााचे, विडेसंबंरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ आविण ज्याअर्थीी, उक्ते अध्यादोेशाचे रााज्य वि�धाानमंंडळााच्या अविधाविनयमंाते रूपाांतेरा कराणे इष्ट आहीे ;
त्याअर्थीी, भाारातेीय गणरााज्याच्या शहीात्तरााव्या �र्षीी, याद्वााराे, पाुढेीलू अविधाविनयमं कराण्याते येते आहीे :– संविक्षेप्ते ना� � १. (१) या अविधाविनयमंास, मंहीारााष्ट्र धााराण जविमंनंचे तेुकडे पााडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते � प्रारांभा.
त्यांचे एकत्रीीकराण कराण्याबीाबीते (सुधााराणा) अविधाविनयमं, २०२५, असे म्हीणा�े. (२) तेो, विदोनांक ३ नोव्हींबीरा २०२५ राोजी अमंंलूाते आलूा असल्याचे मंानण्याते येईलू. सन १९४७ चा २. मंहीारााष्ट्र धााराण जविमंनंचे तेुकडे पााडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते � त्यांचे एकत्रीीकराण १९४७ चा ६२.
अविधाविनयमं क्रमंांक कराण्याबीाबीते अविधाविनयमं (याते यापाुढेे ज्याचा विनदोेश, “मंुख्य अविधाविनयमं” असा केलूा आहीे) याच्या कलूमं ६२ याच्या कलूमं ८बी मंधाीलू पारांतेुक �गळाण्याते येईलू. ८बी ची सुधााराणा.
सन १९४७ चा ३. मंुख्य अविधाविनयमंाच्या कलूमं ९ मंध्ये,– अविधाविनयमं क्रमंांक ६२ याच्या कलूमं (क) पाोट-कलूमं (३) मंधाीलू, पारांतेुके आविण �पाष्टीकराण �गळाण्याते येईलू ; ९ ची सुधााराणा. (खी) पाोट-कलूमं (३) नंतेरा, पाुढेीलू पाोट-कलूमं जादोा दोाखीलू कराण्याते येईलू :– “(४) या अविधाविनयमंाते काहीीहीी अंतेभाूयते असलूे तेराी, १५ नोव्हींबीरा १९६५ राोजी विकं�ा त्यानंतेरा आविण १५ ऑक्टोबीरा २०२४ राोजी विकं�ा त्यापाू�ी या अविधाविनयमंाच्या तेरातेुदोंच्या वि�रुद्ध केलूेलूे जविमंनीचे ही�तेांतेराण विकं�ा वि�भााजन हीे, जरा अशी जमंीन, कोणत्याहीी खीऱ्याखीुऱ्या अकृविर्षीक �ापारााकरिरातेा �ापारालूी जाते असेलू विकं�ा �ापाराण्याचे उद्देविशते असेलू आविण तेी, – (अ) मंहीानगरापााविलूकांच्या, नगरापारिरार्षीदोांच्या � नगरा पांचायतेंच्या हीद्दीतेीलू क्षेेत्रीातेीलू असेलू; विकं�ा (बी) मंुंबीई मंहीानगरा प्रदोेश वि�कास प्राविधाकराण अविधाविनयमं, १९७४ अन्�ये १९७५ चा मंहीा. ४.
�िापान केलूेल्या मंुंबीई मंहीानगरा प्रदोेश वि�कास प्राविधाकराणाच्या, मंहीारााष्ट्र मंहीानगरा प्रदोेश २०१७ चा वि�कास प्राविधाकराण अविधाविनयमं, २०१६ अन्�ये �िापान केलूेल्या मंहीानगरा प्रदोेश वि�कास मंहीा. ३.
प्राविधाकराणांच्या, मंहीारााष्ट्र प्रादोेविशक विनयोजन � नगराराचना अविधाविनयमं, १९६६ अन्�ये १९६६ चा मंहीा. ३७. अविधासूविचते केलूेल्या वि�शेर्षी विनयोजन प्राविधाकराणांच्या अविधाकाराक्षेेत्रीांतेगयते विन�ासी, �ाविणस्थिज्यक, औद्योोविगक विकं�ा इतेरा कोणत्याहीी अकृविर्षीक �ापारााकरिरातेा नेमंून विदोलूेल्या क्षेेत्रीांतेीलू असेलू; विकं�ा (क) छाा�णी अविधाविनयमं, २००६ अन्�य ेछाा�णी घविटते कलूे लूे ी आही ेत्या क्षेत्रीे ातेीलू २००६ चा ४१.
असेलू; विकं�ा (ड) मंहीारााष्ट्र प्रादोेविशक विनयोजन � नगराराचना अविधाविनयमं, १९६६ अन्�ये, विकं�ा १९६६ चा मंहीा. ३७. त्या त्या �ेळाी अंमंलूाते असलूेल्या अन्य कोणत्याहीी कायद्योान्�ये तेयारा केलूेल्या प्रारूपा विकं�ा अंवितेमं प्रादोेविशक योजनेमंध्ये वि�विनविदोयष्ट केलूेल्या विन�ासी, �ाविणस्थिज्यक, औद्योोविगक विकं�ा इतेरा कोणत्याहीी अकृविर्षीक �ापारााकरिरातेा नेमंून विदोलूेल्या क्षेेत्रीांतेीलू आविण �ृद्धी कंद्रांांमंध्ये समंावि�ष्ट असलूेल्या क्षेेत्रीांतेीलू असेलू; विकं�ा (इ) प्रारूपा विकं�ा अंवितेमं प्रादोेविशक योजनेते विन�ासी, �ाविणस्थिज्यक, औद्योोविगक विकं�ा इतेरा कोणत्याहीी अकृविर्षीक �ापारााकरिरातेा नेमंून विदोलूेल्या आविण ज्यास एकीकृते वि�कास विनयंत्रीण � प्रचालून वि�विनयमं लूागू हीोतेाते अशा कोणत्याहीी गा�ाच्या, शहीरााच्या विकं�ा नगरााच्या सीमंांच्या ‘पारिराघीय क्षेेत्रीातेीलू’ असेलू, तेरा, जविमंनीच ेअस ेही�तेातें राण विकं�ा वि�भााजन ही,े त्यासाठीी कोणतेहीे ी अविधामंल्ू य न आकारातेा विनयमंाधाीन कराण्याते आलूे असल्याचे मंानण्याते येईलू.”.मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपात्री असाधााराण भााग पााचे, विडेसंबंरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ 3 २०२५ ४. (१) मंहीारााष्ट्र धााराण जविमंनंचे तेुकडे पााडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते � त्यांचे एकत्रीीकराण सन २०२५ चा चा मंहीा. मंहीारााष्ट्र अध्यादोेश कराण्याबीाबीते (सुधााराणा) अध्यादोेश, २०२५, हीा, याद्वााराे, विनराविसते कराण्याते येते आहीे.
अध्या. क्रमंांक १० १०. याचे विनरासन � (२) अशा प्रकाराे विनरासन झाालूे असलूे तेराी, उक्ते आध्यादोेशाद्वााराे सुधााराणा कराण्याते आलूेल्या मंुख्य व्या�ृत्ती. अविधाविनयमंाच्या संबींविधाते तेरातेुदोंन्�य ेकराण्याते आलूेलूी कोणतेीहीी कृतेी विकं�ा कोणतेीहीी कायय�ाहीी (काढेण्याते आलूेलूी कोणतेीहीी अविधासूचना विकं�ा विदोलूेलूा आदोेश यांसही) हीी, या अविधाविनयमंान्�ये सुधााराणा कराण्याते आलूेल्या मंुख्य अविधाविनयमंाच्या संबींविधाते तेरातेुदोंन्�ये कराण्याते आलूेलूी कोणतेीहीी कृतेी, कायय�ाहीी विकं�ा, यिास्थि�िविते, काढेण्याते आलूेलूी अविधासूचना विकं�ा विदोलूेलूा आदोेश असल्याचे मंानण्याते येईलू.4 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपात्री असाधााराण भााग पााचे, विडेसंबंरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ उद्देेशा � काराणे या�चेे विन�ेदेन मंहीारााष्ट्र धााराण जविमंनंचे तेुकडे पााडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते � त्यांचे एकत्रीीकराण कराण्याबीाबीते अविधाविनयमं (१९४७ चा ६२) हीा, रााज्यातेीलू शेतेजविमंनंच ेतेकु ड ेपााडण्यास प्रवितेबींधा कराण्यासाठीी आविण अशा शेतेजविमंनं�रा अविधाक चांगलूी लूाग�ड कराण्याच्या प्रयोजनासाठीी शेतेजविमंनंचे एकत्रीीकराण कराण्यासाठीी तेरातेूदो कराण्याकरिरातेा अविधाविनयविमंते कराण्याते आलूा आहीे. शासनाने, उक्ते अविधाविनयमंान्�ये, प्रमंाविणते क्षेेत्री म्हीणून ओळाखील्या जाणाऱ्या अशा �िाविनक क्षेेत्रीांमंधाीलू प्रत्येक �गायच्या जविमंनीसाठीी एक ��तेंत्री तेुकडा म्हीणून फाायदोेशीरापाणे लूाग�ड करातेा येऊ शकेलू असे विकमंान क्षेेत्री अविधासूविचते केलूे आहीे. उक्ते अविधाविनयमंामंध्ये, तेुकड्यांांचे म्हीणजेच, प्रमंाविणते क्षेेत्रीापाेक्षेा कमंी जविमंनीच्या तेुकड्यांाच्या ही�तेांतेराणा�रा, वि�भााजना�रा विकं�ा भााडेपाट्ट्याा�रा विनबींधा घालूण्याची दोेखीीलू तेरातेूदो आहीे.
२. काळााच्या ओघाते, शहीराे � इतेरा वि�कविसते नगरापााविलूका क्षेेत्रीांना लूागून असलूेल्या शेतेजविमंनी, कोणत्याहीी प्रारूपा विकं�ा अंवितेमं प्रादोेविशक योजनेते वि�विनविदोयष्ट केलूेल्या विन�ासी, �ाविणस्थिज्यक विकं�ा औद्योोविगक प्रक्षेेत्रीांते आल्या असून, तेेिे अशा जविमंनंचा अकृविर्षीक �ापारा कराण्याची पारा�ानगी प्राप्ते हीोतेे. या क्षेेत्रीांमंध्ये अशा जविमंनंची उक्ते अविधाविनयमंावि�रुद्ध वि�वि�धा ही�तेांतेराणे विकं�ा वि�भााजने कराण्याते आलूेलूी असून त्यामंुळाे जविमंनीचे तेुकडे झाालूे आहीेते. तेिाविपा, उक्ते अविधाविनयमंाखीालूीलू विनबींधाांमंुळाे, अशा जविमंनीच्या व्य�हीाराांची भाूविमं अविभालूेखीामंध्ये नंदो करातेा येऊ शकलूी नाहीी. म्हीणून, अशा तेुकड्यांांचे भाोग�टादोारा, विनदोोर्षी मंालूकी हीक्काच्या अभाा�ी, अशा तेकु ड्यांाचं ा उद्देविशते अकृविर्षीक �ापारा सरूु करू शकलू ेनाहीीते आविण प्राविधाकराणांकडनू त्यासाठीी आ�श्यक पारा�ानग्या विमंळा�ू शकलूे नाहीीते.
३. उक्ते समं�या सोडवि�ण्याच्या दोृष्टीने, मंहीानगरापााविलूकांच्या विकं�ा नगरापारिरार्षीदोांच्या विकं�ा वि�शेर्षी विनयोजन प्राविधाकराणाच्या विकं�ा न�ीन नगरा वि�कास प्राविधाकराणाच्या हीद्दंमंध्य ेस्थि�िते असलूल्े या जविमंनीस आविण मंहीारााष्ट्र प्रादोेविशक विनयोजन � नगराराचना अविधाविनयमं, १९६६ (१९६६ चा मंहीा. ३७) अन्�ये विकं�ा त्या त्या �ेळाी अंमंलूाते असलूल्े या इतेरा कोणत्याहीी कायद्योान्�य ेतेयारा केलूल्े या प्रारूपा विकं�ा अंवितेमं प्रादोेविशक योजनेमंध्ये विन�ासी, �ाविणस्थिज्यक, औद्योोविगक विकं�ा इतेरा कोणत्याहीी अकृविर्षीक �ापाराासाठीी नेमंून विदोलूेल्या कोणत्याहीी जविमंनीस दोेखीीलू कलूमंे ७, ८ � ८अअ च्या तेरातेुदोी लूागू हीोणारा नाहीीते, अशी तेरातेूदो कराण्यासाठीी २०१६ या �र्षीी, उक्ते अविधाविनयमंामंध्ये कलूमं ८बी समंावि�ष्ट केलूे हीोतेे. कलूमं ८बी च्या पारांतेुकामंध्ये अशी तेरातेूदो केलूी आहीे की, कोणतेीहीी व्यक्तेी, जविमंनीच्या कोणत्याहीी खींडाचे, असा खींड, मंहीारााष्ट्र प्रादोेविशक विनयोजन � नगराराचना अविधाविनयमं, १९६६ या अन्�ये विकं�ा त्या त्या �ेळाी अंमंलूाते असलूेल्या इतेरा कोणत्याहीी कायद्योाच्या, विनयोजन प्राविधाकराणाने विकं�ा, यिास्थि�िविते, विजल्हीाविधाकाऱ्याने मंंजूरा केलूेलूा पाोट-वि�भााग विकं�ा राेखीांकन यामंुळाे पारिराणामंी विनमंायण झाालूा असल्याखीेराीज, ही�तेांतेराण कराणारा नाहीी. तेिाविपा, मंंजूरा केलूेल्या राेखीांकनाच्या विकं�ा पाोट-वि�भाागाच्या शतेंमंुळाे, अशा अनेक तेुकड्यांांचा उक्ते कलूमं ८बी खीालूी समंा�ेश करातेा येऊ शकते नाहीी.
४. हीी ��तेुस्थि�ितेी वि�चारााते घेतेा, अशा जविमंनंच्या चालूू बीाजारामंूल्याच्या २५ टक्क्यांपायंते विनयमंाधाीनकराण अविधामंूल्य प्रदोान केल्या�रा, २०१७ चा मंहीारााष्ट्र अविधाविनयमं क्रमंांक ५८ याच्या प्रारांभााच्या विदोनाकं ापायंतेच ेअस ेव्य�हीारा विनयमंाधाीन कराण्यासाठीी शासनान,े उक्ते अविधाविनयमंाच्या कलूमं ९ मंध्य ेसधाु ाराणा केलूी आहीे. शासनाने, २०२५ चा मंहीारााष्ट्र अविधाविनयमं क्रमंांक ५ द्वााराे उक्ते अविधाविनयमंाते सुधााराणा करून, हीे विनयमंाधाीनकराण अविधामंल्ू य, अशा जविमंनीच्या चालू ूबीाजारामंल्ू याच्या आणखीी ५ टक्क्यापां यंते कमंी केलू ेआही.े तेिाविपा, अस ेविनदोशनय ास आलू ेहीोते ेकी, अविधामंल्ू य कमंी करून दोखीे ीलू अशा तेकु ड्यांाचं ेबीहीुसख्ं य भाोग�टादोारा, विनयमंाधाीनकराण कराण्यासाठीी पाुढेे येते नव् हीतेे.
म्हीणून, अविधाकारा अविभालूेखी अद्योया�ते कराण्याच्या दोृष्टीने, कोणतेेहीी अविधामंूल्य न आकारातेा, अशा तेुकड्यांांचे मंानी� विनयमंाधाीनकराण कराण्यासाठीी तेरातेूदो कराण्याकरिरातेा, उक्ते अविधाविनयमंाते सुयोग्य सुधााराणा कराणे इष्ट आहीे असे शासनास �ाटलूे.मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपात्री असाधााराण भााग पााचे, विडेसंबंरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ 5 ५. रााज्य वि�धाानमंडं ळााच्या दोोन्हीी सभाागहीृ ाचं ेअविधा�शे न चालू ूनव्हीते ेआविण उपाराोक्ते प्रयोजनासं ाठीी, मंहीारााष्ट्र धााराण जविमंनंच ेतेकु ड ेपााडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते � त्याचं ेएकत्रीीकराण कराण्याबीाबीते अविधाविनयमं याते आणखीी सधाु ाराणा कराण्याकरिरातेा, मंहीारााष्ट्राच्या रााज्यपाालूानं ी तेात्काळा कायय�ाहीी कराण ेजीमंुळा ेआ�श्यक व्हीा�े अशी पारिरास्थि�ितेी अस्थि�तेत्�ाते असल्याबीद्दलू त्यांची खीात्रीी पाटलूी हीोतेी, आविण म्हीणून त्यांनी विदोनांक ३ नोव्हींबीरा २०२५ राोजी, मंहीारााष्ट्र धााराण जविमंनंचे तेुकडे पााडण्यास प्रवितेबींधा कराण्याबीाबीते � त्यांचे एकत्रीीकराण कराण्याबीाबीते (सुधााराणा) अध्यादोेश, २०२५ (२०२५ चा मंहीा. अध्या. १०), हीा प्रख्याविपाते केलूा हीोतेा.
६. उक्ते अध्यादोेशाचे रााज्य वि�धाानमंंडळााच्या अविधाविनयमंाते रूपाांतेरा कराणे हीा या वि�धाेयकाचा हीेतेू आहीे. मंुंबीई, चे�द्रशाेखीरा बंा�नकुळे, विदोनांक २० नोव् हींबीरा, २०२५. मंहीसूलू मंंत्रीी. वि�धाान भा�न : विजतुंद्र भाोळे, नागपाूरा, सविच�-१, विदोनांक ८ विडसंबीरा,२०२५. मंहीारााष्ट्र वि�धाानसभाा.
भााग पााच-९७–२ एचबीी २४११–२ ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT PRESS AND BOOK DEPOT, CIVIL LINES, NAGPUR-440 001 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI-400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.