Home India CENTRAL SECTION भाग चार-अ, असाधारण क्रमांक ४९७, विधि व न्याय विभाग यांची अधि...
Date: 2025-11-13 Category: Not Applicable State: Maharashtra Country: India

भाग चार-अ, असाधारण क्रमांक ४९७, विधि व न्याय विभाग यांची अधिसूचना कौटुंबिक न्यायालय अधिनियम, १९८४, क्रमांक एफएमसी ११२५/प्र.क्र.१३०/का.९, दिनांक १३ नोव्हेंबर २०२५.

Issued by CENTRAL SECTION · Not Applicable

Research with AI Agent Chat with Document Generate Summary Translate Helpful Share Add to Project Create Task

Executive Summary & Key Takeaways

**कार्यकारी सारांश (Executive Summary)** महाराष्ट्र शासनाच्या विधि व न्याय विभागाने १० नोव्हेंबर, २०२५ रोजी अधिसूचना जारी केली आहे. या अधिसूचनेद्वारे कौटुंबिक न्यायालय अधिनियम, १९८४ च्या कलम ३ च्या उपकलम (१) आणि (२) अन्वये यवतमाळ कौटुंबिक न्यायालयाच्या अधिकारक्षेत्रात बदल करण्यात आले आहेत. हे बदल मुंबई उच्च न्यायालयाच्या सल्ल्यानुसार करण्यात आले आहेत. **मुख्य मुद्दे / मुख्य मजकूर (Key Points / Main Content)** * **अधिकारक्षेत्रातील बदल:** * यवतमाळ कौटुंबिक न्यायालयाचे अधिकारक्षेत्र यवतमाळ नगरपरिषदेसह उर्वरित यवतमाळ तालुका, तसेच राळेगाव, कळंब, बाभुळगाव आणि नेर या तालुक्यांपर्यंत वाढविण्यात आले आहे. * फौजदारी दंड संहितेच्या कलम १२५ (नवीन भारतीय नागरी सुरक्षा संहिता, २०२३ चे कलम १४४) अंतर्गत बाबी वगळता, दिवाणी बाबींसाठी न्यायालयाचे अधिकारक्षेत्र यवतमाळ नगरपरिषदेच्या मर्यादेपर्यंत राहील. **परिणाम विश्लेषण (Impact Analysis)** * **यवतमाळ जिल्ह्यातील नागरिक:** * परिणाम: विस्तारित अधिकारक्षेत्रामुळे यवतमाळ जिल्ह्यातील नागरिकांना कौटुंबिक न्यायालयीन प्रकरणांसाठी अधिक सोयीस्कर आणि व्यापक सुविधा उपलब्ध होतील. * आवश्यक कृती: नागरिकांनी त्यांच्या कौटुंबिक न्यायालयीन प्रकरणांसाठी नवीन अधिकारक्षेत्रानुसार अर्ज दाखल करावेत. * **राळेगाव, कळंब, बाभुळगाव आणि नेर तालुक्यातील नागरिक:** * परिणाम: या तालुक्यांतील नागरिकांना यवतमाळ येथे कौटुंबिक न्यायालयाची सुविधा उपलब्ध झाल्याने त्यांचा वेळ आणि खर्च वाचेल. * आवश्यक कृती: या भागातील नागरिकांनी कौटुंबिक न्यायालयीन प्रकरणांसाठी यवतमाळ न्यायालयात संपर्क साधावा.

Key Entities Referenced

कौटुंबिक न्यायालय अधिनियम, १९८४: कौटुंबिक न्यायालय (Family Courts) स्थापन करणे आणि त्यांच्याशी संबंधित बाबींसाठी तरतूद करणारा कायदा यवतमाळ: कौटुंबिक न्यायालयाच्या अधिकारक्षेत्राचा विस्तार यवतमाळ नगरपरिषदेसह उर्वरित यवतमाळ तालुका, राळेगाव, कळंब, बाभुळगाव आणि नेर या तालुक्यांपर्यंत करण्यात आला आहे. मुंबई उच्च न्यायालय: मुंबई उच्च न्यायालयाशी विचार विनिमय करून शासनाने अधिसूचना जारी केली आहे. विधि व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन: अधिसूचना जारी करणारा विभाग शासन अधिसूचना क्र. एफएमसी-१११६/प्र.क्र.२२२/का.९, दिनांक २४ सप्टेंबर २०२०: यवतमाळ येथे कौटुंबिक न्यायालय स्थापन करण्याची मागील अधिसूचना, ज्यामध्ये सुधारणा करण्यात आली आहे.
Official Source Record View Original Source →
See Full Document Text
RNI No. MAHBIL /2009/31733 महाारााष्ट्र� शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग चाारा-अ वर्षष ११, अंक १४२] गुरुवारा, नोव्हांबरा १३, २०२५/कार्ति�षक २२, शाके १९४७ [पष्ृठे े ४, र्तिकमं � : रुपये े१५.०० असाधााराण क्रमांक ४९७ प्राार्तिधाकृ� प्राकाशान महाारााष्ट्र शाासनाने कंद्रीीये अर्तिधार्तिनयेमांन्वयेे �येारा केलेेलेे (भााग एक, एक-अ आर्तिण एक-ले येांमध्येे प्रार्तिसद्ध केलेेलेे र्तिनयेम व आदेेशा येांव्येर्ति�रिराक्�) र्तिनयेम व आदेेशा. र्तिवर्तिधा व न्येाये र्तिवभााग माादाामा काामाा माागग, हुुताात्माा राजगुरू चाौका, मांत्राालय, माुंबई ४०००३२, दिदानांांका १० नांोव्हुंबर २०२५ अर्तिधासूचाना संदेभाष :-(१) शाासनां अदि�सूचानांा क्र. एफएमासी-१११६/प्र.क्र.२२२/काा.९, दिदानांांका २४ सप्टेंंबर २०२०. (२) माा. उच्चा न्यायालयाचाे पत्रा क्र. बी (डब्ल्यु) अे-६८०४/१९९२/१९७३/३७१८१, दिदानांांका ३ सप्टेंंबर २०२५. कौटुंं�र्तिबक न्येायेालेये अर्तिधार्तिनयेम, १९८४. क्रमाांका एफएमासी ११२५/प्र.क्र.१३०/काा.९.—ज्याअर्थीी, काौटेंं�दिबका न्यायालय अदि�दिनांयमा, १९८४ ( १९८४ चाा ६६ ) च्या कालमा ३ मा�ील पोटें-कालमा (१) आदि� (२) द्वाारे प्रदाानां कारण्याता आलेल्या अदि�काारांचाा वाापर कारूनां, तासेचा यासंदाभाागता प्राप्ता झाालेल्या सवाग अदि�कााराचां ा वाापर कारूनां आदि� यासबं �ं ी आताापयतां कााढण्याता आलल्े या सवा गशाासकाीय अदि�सचाू नांा, ज्या काौटेंदिं�बका न्यायालय, यवातामााळ यांचाे न्यायालयाशाी जेर्थीवार संबंदि�ता असताील ताेर्थीवार त्यामाध्ये अंशाताः फेरबदाल कारूनां, माहुाराष्ट्र शाासनांानांे, माुंबई येर्थीील उच्चा न्यायालयाशाी दिवाचाार दिवादिनांमाय कारूनां शाासनां अदि�सूचानांा, दिवादि� वा न्याय दिवाभााग, क्रमााकां एफएमासी-१११६/प्र.क्र.२२२/काा.९, दिदानांाकां २४ सप्टेंबं र, २०२० रोजी (याता यापुढे दिजचाा उल्लेख, "उक्ता अदि�सूचानांा" असा काेला आहुे) यवातामााळ येर्थीे एका काौटेंं�दिबका न्यायालय स्र्थीापनां काेले आहुे ; ज्याअर्थीी, सदार न्यायालयाच्या अदि�काारीताेच्या स्र्थीादिनांका मायागदाा यवातामााळ नांगरपरिरषदा क्षेेत्रााच्या मायागदाेशाी समाकाक्षे आहुेता ; आदि� ज्याअर्थीी, यवातामााळ येर्थीील काौटेंं�दिबका न्यायालयाचा ेअदि�काारक्षेेत्रा, हु ेयवातामााळ नांगरपरिरषदासे हु उवागरिरता यवातामााळ ताालक्ु याच्या वा यवातामााळ ताालुक्याला लागूनां असलेल्या जवाळच्या राळेगावा, काळ�ब, बाभाुळगावा आदि� नांेर या ताालुक्याच्या संपू�ग क्षेेत्रााच्या स्र्थीादिनांका सीमाांपयंता आ�खी वााढदिवा�े इष्टें आहुे असे शाासनांास वााटेंताे ; त्याअर्थीी, आताा, काौटेंं�दिबका न्यायालय अदि�दिनांयमा, १९८४ (१९८४ चाा ६६) याच्या कालमा ३ चाी पोटें-कालमाे (१) वा (२) यांद्वाारे प्रदाानां काेलेल्या अदि�काारांचाा, आदि� याबाबताीता त्यास समार्थीग कार�ाऱ्या इतार सवाग अदि�काारांचाा वाापर कारूनां, माहुाराष्ट्र शाासनां, याद्वाारे माुंबई भााग चाार-अ-४९७–१ (१)2 महाारााष्ट्र शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग चाारा-अ, ���नोव्हांबरा १३, २०२५/कार्ति�षक २२, शाके १९४७ उच्चा न्यायालयाशाी दिवाचाारदिवादिनांमाय कारूनां, यवातामााळ काौटेंं�दिबका न्यायालयाच्या अदि�काार क्षेत्राे ाच्या स्र्थीादिनांका मायागदाा, यवातामााळ नांगरपरिरषदासे हु उवागरिरता यवातामााळ ताालक्ु याच्या वा यवातामााळ ताालक्ु याला लागूनां असलल्े या जवाळच्या राळेगावा, काळ�ब, बाभाळु गावा आदि� नांरे या ताालक्ु याच्या संपू�ग क्षेत्राे ाच्या स्र्थीादिनांका क्षेत्राे ापयंता वााढदिवाता आहु ेवा दिवादिनांदिदागष्टें कारीता आहु,े आदि� त्या प्रयोजनांासाठीी याद्वाार ेउक्ता अदि�सूचानांेमाध्य ेपुढीलप्रमाा�े सु�ार�ा कारीता आहुे :– उक्ता अदि�सूचानांेमाध्ये “अ) या न्यायालयाच्या अदि�काारिरताेच्या स्र्थीादिनांका मायागदाा यवातामााळ नांगरपरिरषदा क्षेेत्रााच्या मायागदाेशाी समाकाक्षे असताील.” या वााक्याऐवाजी खालील (अ) आदि� त्यानांंतार (ब) वा (का) या बाबं अंताभाूगता कारण्याता येता आहुे. (अ) काौटेंं�दिबका न्यायालय अदि�दिनांयमा, १९८४ च्या कालमा ७(१) नांुसार, फौजदाारी दांड संदिहुताेच्या कालमा १२५ (आताा भाारताीय नांागरी सरु क्षेा संदिहुताा, २०२३ चा ेकालमा १४४) अंतागगता बाबी वागळूनां, दिदावाा�ी बाबंसाठीी यवातामााळ काौटेंं�दिबका न्यायालयाच्या अदि�काारिरताेच्या स्र्थीादिनांका मायागदाा यवातामााळ नांगरपरिरषदा क्षेेत्रााच्या मायागदाेशाी समाकाक्षे असताील ; (ब) या न्यायालयाच्या अदि�काारिरताेच्या स्र्थीादिनांका मायागदाा यवातामााळ नांगरपरिरषदाेसहु यवातामााळ ताालुक्याच्या संपू�ग स्र्थीादिनांका सीमाांतागगता क्षेेत्रााशाी समाकाक्षे असताील ; (का) या न्यायालयाच्या अदि�काारिरताच्े या स्र्थीादिनांका मायागदाा यवातामााळ ताालक्ु याला लागूनां असलल्े या जवाळच्या राळेगावा, काळ�ब, बाभाुळगावा आदि� नांेर या ताालुक्याच्या संपू�ग स्र्थीादिनांका सीमाांतागगता क्षेेत्रााशाी समाकाक्षे असताील. माहुाराष्ट्राचाे राज्यपाल यांच्या आदाेशाानांुसार वा नांावाानांे, सागरा ज. बंद्रीे, उप दिवादि� सल्लागार-दिनां-उप सदिचावा.महाारााष्ट्र शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग चाारा-अ, ���नोव्हांबरा १३, २०२५/कार्ति�षक २२, शाके १९४७ 3 LAW AND JUDICIARY DEPARTMENT Madam Cama Marg, Hutatma Rajguru Chowk, Mantralaya, Mumbai 400 032, dated 10th November 2025. NOTIFICATION Reference : (1) Government Notification No. FMC-1116/C.R.222/D-IX, Dated 24th September 2020. (2) High Court letter No.B(W) A.6804/1992/1973/37181, Dated 3rd September 2025. The Family CourTs aCT, 1984. No.FMC-1125/C.R.130/Desk-IX.—Whereas, in exercise of the powers conferred by sub-sections (1) and (2) of Section 3 of the Family Courts Act, 1984 (66 of 1984), and in exercise of all powers conferred in this behalf and in so far as they relate to the Court of Family Court, Yavatmal, the Government of Maharashtra, in consultation with the High Court, Bombay, has established a Family Court at Yavatmal by Government Notification, Law and Justice Department, No. FMC-1116/P.Kr.222/Ka.9, dated the 24th September, 2020 (hereinafter referred to as the “said Notification”) ; Whereas, the local limits of the jurisdiction of the Family Court at Yavatmal are equivalent to the limits of the area of Municipal Council, Yavatmal ; And whereas, the Government of Maharashtra considers it expedient further to extend the jurisdiction of the Family Court at Yavatmal to the local limits the rest of Yavatmal Taluka including the area of Municipal Council, Yavatmal and the entire area of the adjacent Talukas of Ralegaon, Kalamb, Babhulgaon and Ner ; Now, therefore, in exercise of the powers conferred by sub-sections (1) and (2) of Section 3 of the Family Courts Act, 1984 (66 of 1984), and all other powers enabling it in this behalf, the Government of Maharashtra, in consultation with the Bombay High Court, hereby extends and specifies the local limits of the jurisdiction of Family Court, Yavatmal, to the entire local area of t he remaining Yavatmal Taluka including the Municipal Council, Yavatmal and the adjoining Talukas of Ralegaon, Kalamb, Babhulgaon and Ner, and for that purpose hereby amends the said notification as follows, namely :– In the said notification, instead of the sentence “a) The area within the local limits of the Municipal Council of Yavatmal, for the purpose of exercising the jurisdiction and powers conferred by the said Act,”, the following entries (a) and thereafter (b) and (c) are hereby inserted, namely :–4 महाारााष्ट्र शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग चाारा-अ, ���नोव्हांबरा १३, २०२५/कार्ति�षक २२, शाके १९४७ (a) The area within the local limits of the Municipal Council of Yavatmal, for the purpose of exercising the jurisdiction and powers conferred by the Family Courts Act, for Civil matters as per Section 7(1) of the Family Courts Act, 1984, excluding matters under Section 125 of Cr. P. C. (Now Section 144 of Bharatiya Nagari Suraksha Sanhita, 2023 ; (b) The area within the local limits of the entire Taluka of Yavatmal including the Municipal Council, Yavatmal ; (c) The local limits of the jurisdiction of this Court shall be coterminous with the entire area within the local limits of the talukas of Ralegaon, Kalamb, Babhulgaon and Ner adjoining Yavatmal taluka. By order and in the name of the Governor of Maharashtra, SAGAR J. BONDRE, Deputy Legal Advisor-cum-Deputy Secretary. ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.

Continue your research