Home India CENTRAL SECTION भाग चार-क, असाधारण क्रमांक ६६, गृह विभाग यांची अधिसूचना क्रम...
Date: 2025-12-01 Category: Not Applicable State: Maharashtra Country: India

भाग चार-क, असाधारण क्रमांक ६६, गृह विभाग यांची अधिसूचना क्रमांक बीएनएनएस०३२५/प्र.क्र.३४/विशेष-०९, दिनांक १ डिसेंबर २०२५.

Issued by CENTRAL SECTION · Not Applicable

Research with AI Agent Chat with Document Generate Summary Translate Helpful Share Add to Project Create Task

Executive Summary & Key Takeaways

This document is a notification from the Home Department of the Maharashtra State Government, dated November 28, 2025, establishing the "Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita Maharashtra Rajya E-Saksh Vyavasthapan Niyam, 2025" (Indian Citizen Security Code, Maharashtra State e-Evidence Management Rules, 2025). These rules, effective from the date of publication in the Official Gazette, pertain to the management of e-evidence under the Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita (BNSS), 2023. Key points: * **Short Title and Commencement:** The rules are called the "Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita Maharashtra Rajya E-Saksh Vyavasthapan Niyam, 2025" and are effective from the date of their publication in the official gazette. * **Definitions:** The document defines key terms like "CCTNS," "CIS," "E-Swakshari," "High Court," "ICJS," "Investigation Officer," and "Evidence" within the context of the rules, referencing other related acts such as the Information Technology Act, 2000. * **Evidence Recording:** Every investigating officer is required to record all video and photographic evidence required under sections 105, 173, 176, 180, 185 and 497 of the code using the e-evidence mobile application. * **Certificate:** The investigation officer must generate a certificate under section 63(4)(c) of the Bharatiya Saksham Adhiniyam, 2023 through the e-evidence mobile application. All certificates will be e-signed. * **SID Attachment:** Investigation officers must attach the SID to the relevant FIR number/GD number created by CCTNS. * **Evidence Submission:** Evidence stored in the immutable storage will be deemed to have been sent to the magistrates as required under sections 105 and 185 of the Code. * **ICJS Access:** Courts can view and manage all evidence related to their jurisdiction on the CIS application/evidence portal on ICJS. * **Evidence Access:** The court may permit the accused and the victim (if represented by a lawyer) to access the evidence in accordance with the provisions of section 230 of the code. * **Storage:** After the judicial inquiry is completed, the e-evidence packet will be stored and moved to stored mode. * **No Restrictions:** Nothing in these rules limits the power of courts to view evidence. * **Additional Rules:** These rules will be in addition to any other laws or rules in force at that time for the acceptance and management of evidence by courts in accordance with the provisions of the Bharatiya Saksh Adhiniyam, 2023. * **Implementation difficulties:** The Maharashtra State Government is able to resolve any issues related to the implementation of these rules. Contact: Dr. Jayant Sarode, Deputy Secretary to the Government. The document also includes the RNI No. MAHBIL/2009/35527 and printing and publication details.

Key Entities Referenced

भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता, २०२३ (२०२३ चा ४६): The primary law referenced in the regulation, which is the Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita, 2023 (Act No. 46 of 2023). भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता महाराष्ट्र राज्य इ-साक्ष व्यवस्थापन नियम, २०२५: The name of the regulation being introduced, which pertains to e-evidence management under the Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita in Maharashtra state. महाराष्ट्र: The state where the regulation is applicable. माहिती तंत्रज्ञान अधिनियम, २००० (२००० चा २१): Information Technology Act, 2000 is referenced for defining "e-signature" and other related terms. गृह विभाग: Home Department (Maharashtra), the issuing authority for the notification regarding e-evidence management regulations.
Official Source Record View Original Source →
See Full Document Text
RNI No. MAHBIL /2009/35527 महाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग चाारा-क वर्षष ११, अंक ४५(३)] सोमवारा, डि�संबरा १, २०२५/अग्रहाायण १०, शाके १९४७ [पष्ृठे े3, डिकमं त : रुपय े९.०० असाधााराण क्रमांक ६६ प्रााडिधाकृत प्राकाशान महाारााष्ट्र शाासनाव्यडितरिराक्त इतरा वैधााडिनक प्रााडिधाकाऱ्यांनी तयारा केलेेलेे (भााग एक, एक-अ व एक-ले यांमध्ये प्राडिसद्ध केलेेलेे वैधााडिनक डिनयम व आदेेशा यांव्यडितरिराक्त इतरा) वैधााडिनक डिनयम व आदेेशा; यात भाारात सराकारा, उच्चा न्यायालेय, पोलेीस आयुक्त, आयुक्त (रााज्य उत्पादेन शाुल्क), डिजल्हाादें�ाडिधाकाराी व डिनव�णूक आयोग, डिनव�णूक न्यायाडिधाकराण, डिनव�णूक डिनणषय अडिधाकाराी व डिनव�णूक आयोगाखाालेीले इतरा प्रााडिधाकाराी यांनी तयारा केलेेलेे वैधााडिनक डिनयम व आदेेशा यांचाा समावेशा हाोतो. गृहा डिवभााग मंंत्राालय, मंादाामं कामंा मंागग, हुुताात्मंा राजगुरू चाौक, मंुंबई ४०० ०३२, दिदानांांक २८ नांोव्हुंबर,२०२५. अडिधासूचाना भाारातीय नागरिराक सुराक्षाा संडिहाता महाारााष्ट्र रााज्य इ-साक्षा व्यवस्थाापन डिनयम, २०२५. क्रमंांक बीएनांएसएस/०३२५/प्र.क्र.३४/ दि�शेेष-०९.– भाारताीय नांागरिरक सुरक्षाा संदिहुताा, २०२३ (२०२३ चाा ४६) याच्या कलमं ५३० द्वाारे प्रदाानां केलेल्या अदि�कारांचाा आदि� त्याबाबताीता त्यास समंर्थग कर�ाऱ्या इतार स�ग अदि�कारांचाा �ापर करूनां, मंहुाराष्ट्र शेासनां, याद्वाारे, पुढीील दिनांयमं करीता आहुे :– १. संडिक्षाप्त नाव व प्राारांभा.- (१) या दिनांयमंांस, भाारताीय नांागरिरक सुरक्षाा संदिहुताा मंहुाराष्ट्र राज्य इ-साक्षा व्य�स्र्थापनां दिनांयमं, २०२५ असे म्हु�ा�े. (२) ताे, शेासकीय राजपत्रााता प्रदिसद्ध केल्याच्या दिदानांांकापासूनां अंमंलाता येताील. (१) भााग चाार-क-६६–१2 महाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग चाारा-क, डि�संबरा १, २०२५/अग्रहाायण १०, शाके १९४७ २. व्याख्या.- (१) या दिनांयमंांमंध्ये, संदाभाागनांुसार दाुसरा अर्थग आ�श्यक नांसेल तार,- (क) “सीसीटीीएनांएस” याचाा अर्थग, मंादिहुताी (डेेटीा) संकलनां � सूचानांांच्या अंमंलबजा��ी करण्यासाठीी पोदिलसांद्वाारे �ापरले जा�ारे गुन्हुे � गुन्हुेगार यांचाा मंाग काढी�ारे जाळेे (ट्रॅदिकंग नांेटी�कक) � प्र�ाली, हुे प्र�ाली अनांुदाेशेनां (दिसस्टीमं सॉफ्टी�ेअर), असा आहुे; (ख) “सीआयएस” याचाा अर्थग, मंादिहुताी (डेेटीा) संकलनां � सूचानांांच्या अंमंलबजा��ी करण्यासाठीी दिजल्हुा न्याय यंत्रा�ेद्वाारे � उच्चा न्यायालयांद्वाारे �ापरली जा�ारी, प्रकर� मंादिहुताी प्र�ाली (केस इन्फॉॉमंेशेनां दिसस्टीमं) हुे, प्र�ाली अनांुदाेशेनां (दिसस्टीमं सॉफ्टी�ेअर), असा आहुे; (ग) “इ-स्�ाक्षारी” याचाा अर्थग, मंादिहुताी तांत्राज्ञाानां अदि�दिनांयमं, २००० (२००० चाा २१) याच्या दाुसऱ्या अनांुसूचाीमंध्ये दिनांदिदाष्ग टी कले ल्े या इलक्े ट्रॉदिनांक तात्रां ाच्या साहुाय्यानां ेअदिभादाात्यानां ेदिक�ं ा न्यायालयानां ेकले ले ेको�त्याहुी इलक्े ट्रॉदिनांक अदिभालखे ाचाे अदि�प्रमंा�नां, असा आहु ेआदि� त्याता, दिडेदिजटील स्�ाक्षारीचाा समंादि�ष्टी हुोताो. तासचाे , जव्े हुा इलक्े ट्रॉदिनांक स्�रूपाता तायार कले ले ी प्रदिक्रया दिकं�ा अहु�ाल, इलक्े ट्रॉदिनांक स्�ाक्षारीद्वाार ेअदि�प्रमंादि�ता केला जाताो ताव्े हुा, इलक्े ट्रॉदिनांक स्�ाक्षारी उमंटी��ाऱ्या व्यक्ताीच्या स्�ाक्षारीद्वाारे ताे अदि�प्रमंादि�ता केल्याचाे मंानांण्याता येईल; (घ) “उच्चा न्यायालय” याचाा अर्थग, मंुंबई येर्थील अदि�कारिरताेचाे उच्चा न्यायालय,असा आहुे; (इ) “आयसीजेएस” याचाा अर्थग, अंतागगता �ापरण्यायोग्य असलेली फॉौजदाारी न्यायप्र�ाली (इंटीर-ऑपरेबल दिक्रदिमंनांल जस्टिस्टीस दिसस्टीमं), असा असूनां हुे अनांुदाेशेनां (सॉफ्टी�ेअर) सध्या फॉौजदाारी न्यायव्य�स्र्थेच्या दि�दि�� स्तांभाांमंध्ये मंादिहुताी हुस्ताांतारिरता करण्यासाठीी कायगरता आहुे, त्यामंध्ये, अन्�ेष� संस्र्था, न्यायालये, सु�ार गृहुे, न्याय�ैद्यक प्रयोगशेाळेा, अदिभायोग � कंद्र सरकारनांे अदि�सूदिचाता केलेल्या इतार को�त्याहुी दिहुतासंबंदि�ताांचाा समंा�ेशे हुोताो; (फॉ) “अन्�ेष� अदि�कारी” याचाा अर्थग, सक्षामं प्रादि�काऱ्यानांे प्रादि�कृता केलेला दिकं�ा को�त्याहुी अपरा�ाचाे अन्�ेष� करण्यासाठीी अदि�कार प्रदाानां केलेला को�तााहुी पोलीस अदि�कारी दिकं�ा इतार को�तााहुी व्यक्ताी, असा आहुे; (छ) “साक्षा” याचाा अर्थग, इ-साक्षा मंोबाईल उपयोजकाद्वाार ेदास्ताऐ�ज म्हु�ूनां गोळेा केलेला/नांंदादि�लेला को�तााहुी पुरा�ा, असा आहु.े साक्षाीमंध्य,े ध्�दिनांदिचात्रा मंद्रु � (स्टिव्हुदिडेओ रेकॉदिडेगं ), छायादिचात्रा (छायादिचात्रा)े , साक्षाीदााराचा े(साक्षाीदााराचां )े छायादिचात्रा (छायादिचात्राे) आदि� अन्�ेष� अदि�काऱ्याचाे/नांंदा�ी अदि�काऱ्याचाे छायादिचात्रा असतााता. इ-साक्षा मंोबाईल उपयोजकाद्वाारे नांंदादि�लल्े या स�ग पुराव्याचां ,े घटीनांेचा ेएक सरु दिक्षाता पाकीटी (याता यापुढी ेज्याचाा दिनांदाेशे, “इ-साक्षा पाकीटी पॅकेटी” म्हु�ूनां संदादिभाताग ) तायार करण्याता येईल, त्याचाा, एसआयडेी म्हु�ूनां संबो�ला जा�ारा एक अनांन्यसा�ार� आयडेी, उघडेण्याचाी � बंदा हुोण्याचाी �ेळे असलेला स्टीॅम्प आदि� भाौगोदिलक स्र्थानां (दिजओ लोकेशेनां) असलेला एक अनांन्यसा�ार� १६ अंकी आयडेी (SID) असेल. त्याच्या प्रत्येक सामंग्रीीला, सचाोटीी राखण्याचाी सुदिनांस्टिश्चाता करण्यासाठीी अनांन्यसा�ार� हुॅशे मंूल्य असेल, साक्षा, अपरिर�तागनांीय संग्रीहुकामंध्ये (स्टीोरेजमंध्ये) संग्रीदिहुता करण्याता येईल. (ज) “संदिहुताा” याचाा अर्थग, भाारताीय नांागरिरक सुरक्षाा संदिहुताा, २०२३ (२०२३ चाा ४६), असा आहुे; (२) या दिनांयमंांमंध्ये �ापरलेले, परंताु व्याख्या नां केलेले शेब्दा � संज्ञाा यांनांा, भाारताीय नांागरिरक सुरक्षाा संदिहुताा, २०२३ (२०२३ चाा ४६); भाारताीय न्याय संदिहुताा, २०२३ (२०२३ चाा ४५); भाारताीय साक्षा अदि�दिनांयमं, २०२३, (२०२३ चाा ४७) आदि� मंादिहुताी तांत्राज्ञाानां अदि�दिनांयमं,२००० (२००० चाा २१) यांमंध्ये जो अर्थग नांेमंूनां दाेण्याता आला असेल ताोचा अर्थग असेल. ३. प्रत्येक अन्�ेष� अदि�कारी, संदिहुताेच्या कलमं १०५,१७३,१७६,१८०, १८५ � ४९७ अन्�ये आ�श्यक असलेले स�ग ध्�दिनांदिचात्रा मंुद्र� (स्टिव्हुदिडेओ रेकॉदिडेंग) � छायादिचात्रा पुरा�े, इ-साक्षा मंोबाईल उपयोजकाद्वाारे नांंदा�ील. ४. अन्�ेष� अदि�कारी, इ-साक्षा मंोबाईल उपयोजकाद्वाारे भाारताीय सक्षामं अदि�दिनांयमं, २०२३ (२०२३ चाा ४७) याच्या कलमं ६३ (४) (ग) खालील प्रमंा�पत्रा तायार करील. स�ग प्रमंा�पत्राे इ-स्�ाक्षारीकृता करण्याता येताील.महाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग चाारा-क, डि�संबरा १, २०२५/अग्रहाायण १०, शाके १९४७ 3 ५. अन्�षे � अदि�कारी, सीसीटीीएनांएसद्वाार ेतायार केलल्े या संबंदि�ता एफॉआयआर क्रमंाकं ाशेी/जीडेी क्रमंाकं ाशेी एसआयडेी सलं ग्नां करील. ६. अपरिर�तागनांीय संग्रीहुकामंध्ये (स्टीोरेजमंध्ये) साठी�लेली (अपलोडे) केलेली साक्षा, संदिहुताेच्या कलमं १०५ � १८५ अन्�ये आ�श्यक असल्याप्रमंा�े दांडेादि�काऱ्यांनांा पाठी�ण्याता आली आल्याचाे समंजण्याता येईल. ७. न्यायालये, सीआयएस अजग/साक्षा पोटीटल यामं�ील त्यांच्या अदि�कारक्षाेत्रााशेी संबंदि�ता स�ग साक्षाी, आयसीजेएस (ICJS) �र पाहुू शेकतााता � व्य�स्र्थादिपता करू शेकतााता. ८. न्यायालय, संदिहुताेच्या कलमं २३० खालील तारताुदांनांुसार, आरोपीला � पीदिडेता व्यक्ताीला (जर �दिकलामंाफॉकता प्रदितादिनांदि�त्� केले असेल तार) साक्षा उपलब्� करूनां दाेण्यास पर�ानांगी दाेऊ शेकताे. ९. न्यायचाौकशेी पू�ग झााल्यानांंतार, इ-साक्षा पाकीटी संग्रीदिहुता करण्याता येईल आदि� ताे संग्रीदिहुता मंोडेमंध्ये हुल�ण्याता येईल. १०. या दिनांयमंांमं�ील को�ताीहुी गोष्टी, न्यायालयाकडेूनां साक्षा पाहुण्याच्या न्यायालयांच्या अदि�कारा�र मंयागदाा घालताे असे मंानांण्याता ये�ार नांाहुी. ११. हुे दिनांयमं, भाारताीय साक्षा अदि�दिनांयमं, २०२३ (२०२३ चाा ४७) याच्या तारताुदांनांुसार न्यायालयाकडेूनां साक्षा स्�ीकारण्यासाठीी � व्य�स्र्थादिपता करण्यासाठीी त्या त्या �ेळेी अंमंलाता असलेल्या इतार को�त्याहुी कायद्याच्या दिकं�ा दिनांयमंांच्या व्यदितारिरक्ता असताील, परंताु, ताे, त्यांचाे अल्पीकर� कर�ार नांाहुीता. १२. जर या दिनांयमंाच्या तारताुदाी अंमंलाता आ�ताानांा को�ताीहुी अडेचा� उद्भा�ली तार, मंहुाराष्ट्र शेासनां, ताी अडेचा� दारू करण्यासाठीी त्यास आ�श्यक असल्याचाे दिदासूनां येताील, त्याप्रमंा�े या दिनांयमंाच्या तारताुदांशेी दि�संगता नांसताील अशेा तारताुदाी, शेासकीय राजपत्रााता प्रदिसद्ध केलेल्या आदाेशेाद्वाारे, करू शेकेल. मंहुाराष्ट्राचाे राज्यपाल यांच्या आदाेशेानांुसार � नांा�ानांे, �ॉ. जयंत सराोदेे, शेासनांाचाे उप सदिचा�. ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.

Continue your research