**कार्यकारी सारांश (Executive Summary)**
महाराष्ट्र शासनाच्या जलसंपदा विभागाने ६ ऑक्टोबर, २०२५ रोजी अधिसूचना क्रमांक १ आणि २ जारी केल्या आहेत. या अंतर्गत, महाराष्ट्र सिंचन पद्धतीचे शेतकऱ्यांकडून व्यवस्थापन अधिनियम, २००५ च्या कलम १(३) नुसार, निम्न तेरणा उपसा सिंचन योजनेसाठी काही तरतुदी लागू केल्या आहेत. तसेच, कालवा अधिकाऱ्यांची नियुक्ती करून त्यांना कायद्यातील अधिकार प्रदान करण्यात आले आहेत.
**मुख्य मुद्दे / मुख्य मजकूर (Key Points / Main Content)**
* **अधिसूचना क्रमांक १:**
* महाराष्ट्र सिंचन पद्धतीचे शेतकऱ्यांकडून व्यवस्थापन अधिनियम, २००५ च्या कलम १(३) नुसार, निम्न तेरणा उपसा सिंचन योजनेसाठी (लातूर/धाराशिव जिल्हा) कलम २२ वगळता सर्व कलमे ६ ऑक्टोबर, २०२५ पासून लागू.
* **अधिसूचना क्रमांक २:**
* महाराष्ट्र पाटबंधारे अधिनियम, १९७६ च्या कलम २(४) अन्वये, निम्न तेरणा उपसा सिंचन योजनेसाठी कालवा अधिकारी नियुक्त.
* महाराष्ट्र सिंचन पद्धतीचे शेतकऱ्यांकडून व्यवस्थापन अधिनियम, २००५ च्या कलम २(च) अन्वये, नियुक्त कालवा अधिकाऱ्यांना कायद्यातील अधिकार वापरण्यासाठी प्राधिकृत.
* **कालवा अधिकारी आणि अधिकार:**
* कार्यकारी अभियंता, धाराशिव पाटबंधारे विभाग क्र. २, उमरगा: यांना काही विशिष्ट कलमांअंतर्गत अधिकार.
* अधीक्षक अभियंता व प्रशासक, लाभक्षेत्र विकास प्राधिकरण, लातूर: यांना काही विशिष्ट कलमांअंतर्गत अधिकार.
* मुख्य अभियंता व मुख्य प्रशासक, लाभक्षेत्र विकास (जसंवि), छत्रपती संभाजीनगर: यांना काही विशिष्ट कलमांअंतर्गत अधिकार.
**परिणाम विश्लेषण (Impact Analysis)**
**शेतकरी / सिंचन वापरकर्ते (Farmers/Irrigation Users)**
* **परिणाम (Impact):** सिंचन व्यवस्थापनात सुधारणा आणि अधिकारांचे विकेंद्रीकरण.
* **आवश्यक कृती (Action Required):** अधिसूचित केलेल्या तरतुदींनुसार अधिकार आणि जबाबदाऱ्या समजून घेणे.
**जलसंपदा विभाग (Water Resources Department)**
* **परिणाम (Impact):** सिंचन प्रकल्पांचे व्यवस्थापन आणि कायद्याची अंमलबजावणी करण्याची जबाबदारी.
* **आवश्यक कृती (Action Required):** कायद्याची प्रभावी अंमलबजावणी सुनिश्चित करणे आणि शेतकऱ्यांना सहकार्य करणे.
**कालवा अधिकारी (Canal Officers)**
* **परिणाम (Impact):** सिंचन व्यवस्थापनात सुधारणा आणि कायद्याचे पालन सुनिश्चित करण्याची जबाबदारी.
* **आवश्यक कृती (Action Required):** त्यांच्या अधिकारक्षेत्रातील कायद्यांचे योग्य पालन करणे.
Key Entities Referenced
महाराष्ट्र सिंचन पद्धतीचे शेतकऱ्यांकडून व्यवस्थापन अधिनियम, २००५: शेतकऱ्यांकडून सिंचन व्यवस्थापनाशी संबंधित नियम व अधिकार.
निम्न तेरणा उपसा सिंचन योजना, जि. लातूर/धाराशिव: लातूर व धाराशिव जिल्ह्यातील निम्न तेरणा उपसा सिंचन योजनेतील लाभक्षेत्र.
जलसंपदा विभाग: सिंचन व्यवस्थापनाशी संबंधित नियम व आदेश जारी करणारा विभाग.
महाराष्ट्र पाटबंधारे अधिनियम, १९७६: कालवा अधिकारी (Canal Officers) नियुक्त करण्याचे अधिकार.
कालवा अधिकारी: सिंचन व्यवस्थापनासाठी नियुक्त केलेले अधिकारी, ज्यांच्याकडे विविध अधिकार आणि कर्तव्ये आहेत.
RNI No. MAHBIL /2009/37831
महारा(cid:144)(cid:157) शासन राजप’
असाधारण भाग चार-ब
वष2 ११, अंक १५०] गु:वार, ऑ<ट ाेबर १६, २०२५/आCDव न २४, शकF १९४७ [प(cid:144)ृठ K४, िकमM त : :पय े९.००
असाधारण Rमांक ३८३
UािधकVत Uकाशन
महारा(cid:144)(cid:157) शासनाने महारा(cid:144)(cid:157) अिधिनयमांWवये तयार कFलेले
(भाग एक, एक-अ आिण एक-ल यांम[ये Uिस\ कFलेले िनयम व आदेश यां^यित_र<त) िनयम व आदेश.
जलसंपदा िवभाग
मं.ालय, मुंबई ४०० ०३२, िदनांक ६ ऑ=टोबर, २०२५.
अिधसूचना Rमांक १
[(संदभc-कलम १(३)]
महारा(cid:144)(cid:157) िसंचन प\तीचे शेतकfयांकडhन ^यवiथापन अिधिनयम, २००५.
Bमाकं सीडीए-२०२५/(H.B.१०९/२५)/ लाJिेव (काम)े .—महाराNO िसचं न पQतीच ेशते कTयाकं डनU Vय वWथ ापन अिधि नय म,
२००५ मधील कलम १ [य ा खंड ३ अ]व ये Hा^त अिधक ाराचा वापर क_न महाराNO ाचे रा‘य पाल खालील त=a य ांत Wत ंभ (२)
मbय े िवि नि दcN ट कdलेeय ा िसंच न Hकeप ां[य ा Wत ंभ (३) मbय े िवि नि दcN ट कdलेeय ा लाभJे.ातील Wत ंभ (४) मbय े िवि नि दcN ट कdलेeय ा
अिधि नय माची कलमे Wत ंभ (५) मbय े िवि नि दcN ट कdलेeय ा िनय त िदन ांकापासून लागू कdeय ाचे अिधस ूिचत करीत आहेत :—
अ. B. Hकeप ाचे नाव कायदा लागू लागू करावयाची िनय त िदन ांक शेरा
होणारे Jे. कलमे
(१) (२) (३) (४) (५) (६)
१. िनj न तेरणा उपसा िनj न तेरणा उपसा कलम २२ वगळUन ६/१०/२०२५
िसंच न याेजना, िज . िसंच न याेजनेवरील सवc कलमे
लातूर/धारािशव Jे. लागवडी
लायक लाभJे.
७६५५ हे.
महाराNO ाचे रा‘य पाल यां[य ा आदेशानुसार व नावाने,
िन लेश भाेइcर,
शासनाचे उप सिचव .
(१)
भाग चार-ब-३८३–१2 महारा(cid:144)(cid:157) शासन राजप& असाधारण भाग चार-ब, ऑ1 टाेबर १६, २०२५/आ;<व न २४, शक@ १९४७
WATER RESOURCES DEPARTMENT
Mantralaya, Mumbai 400 032, dated the 6th October, 2025.
NOTIFICATION NO.1
[(Ref. Section-I (3)]
MAHARASHTRA MANAGEMENT OF IRRIGATION SYSTEM BY FARMERS (MMISF) ACT, 2005.
No.CDA-2025/( C.R.100/25)/CAD(works).— In exercise of the power conferred by section 1
Clause (3) of Maharashtra Management of Irrigation System by Farmers (MMISF) Act, 2005, the
Government of Maharashtra hereby bring into force the Sections of MMISF Act, 2005 specified
in column (4) from the appointed date specified in column (5) for the command areas specified in
column (3) for the irrigation project specified in the column (2) of the table below :—
Sr. No. Name of Command Section brought Appointed Remark
Irrigation Area into force Date
Project
(1) (2) (3) (4) (5) (6)
1. Lower Terna C.C.A.-7655 All Sections Except 6/10/2025
Lift Irrigation Ha. Section 22
Scheme
By order and in the name of the Governor of Maharashtra,
NILESH BHOIR,
Deputy Secretary to Government.महारा(cid:144)(cid:157) शासन राजप& असाधारण भाग चार-ब, ऑ1 टाेबर १६, २०२५/आ;<व न २४, शक@ १९४७ 3
जलसंपदा िवभाग
मं(cid:141)ालय, मुंबई ४०० ०३२, िदनांक ६ ऑ/टोबर, २०२५.
अिधसूचना Hमांक २
[(संदभI-कलम १(३)]
महारा(cid:144)(cid:157) िसंचन पJतीचे शेतकMयांकडPन QयवRथापन अिधिनयम, २००५.
9मांक सी डीए-२०२५/(?.9.१०९/२५)/ लाAेिव (कामे).—महाराEF पाटबंधारे अिधि नय म, १९७६ Kय ा कलम २ Kय ा
खंड (४) अMव ये ?ाNत अिधक ारांचा वापर कQन महाराEF राRय ाचे राRय पाल खालील त/S य ातील Tत ंभ (२) मVय े िवि नि दWE ट
कXलेYय ा ?कYप ासाठी Tत ंभ (३) मVय े िवि नि दWE ट कXलेले कालवा अिधक ारी िनय ु/त करीत आहेत. तसेच महाराEF िसंच न प^तीचे
शेतक‘यांकडaन bय वT थापन (मिसंप शेbय ) अिधि नय म, २००५ Kय ा कलम २, खंड (च) अMव ये ?ाNत अिधक ारांचा वापर कQन
महाराEF राRय ाचे राRय पाल यांनी िनय ु/त कXलेYय ा कालवा अिधक ा‘यांना खालील त/S य ाKय ा Tत ंभ (४) मVय े िवि नि दWE ट कXलेYय ा
(मिसंप शेbय ) अिधि नय माKय ा कलमांMव ये असलेले अिधक ार वापरdय ासाठी आिण कतWbय बजावdय ासाठी ?ािधक gत करीत आहेत :—
अ.9. ?कYप व Aे(cid:141) कालवा अिध कारी म.िसं. प.शे.bय . अिधि नय म, २००५ अंतगWत
अिध कार देdय ात आलेYय ा कायjातील कलमे
(१) (२) (३) (४)
१. िनk न तेरणा उपसा िसंच न कायWकारी अिभ यंता कलमे - ६(१), ९(२), ९(४), ९(६),
याेजना िज . लातूर/धारािशव धारािश व पाटबंधारे ९(९), १०(१), १२(२), १२(६), १२(९),
िव भाग 9. २ १३(१), १३(३), १५(४), १५(६),
लागवडीलायक लाभAे(cid:141)
१५(९), १६(४), १८(२), १८(४),
७६५५ हे.
१८(६), १८(९), १९(१), १९(२),
२१(१), २३(१) आिण २६(१)
अधी Aक अिभ यंता कलमे - ६(५), १६(१), १६(४), १८(९),
व ?शासक लाभAे(cid:141) १९(१) आिण १९(२)
िव कास ?ािध करण,
लातूर.
मुo य अिभ यंता व कलमे - १६(३), १९(१) आिण १९(२)
मoु य ?शासक ला.A.े
िव . (जसंिव ), छ.
संभाजीनगर.
महाराEF ाचे राRय पाल यांKय ा आदेशानुसार व नावाने,
िन लेश भाेइIर,
शासनासे उप सिचव .4 महारा(cid:144)(cid:157) शासन राजप& असाधारण भाग चार-ब, ऑ1 टाेबर १६, २०२५/आ;<व न २४, शक@ १९४७
WATER RESOURCES DEPARTMENT
Mantralaya, Mumbai 400 032, dated the 6th October, 2025.
NOTIFICATION-2
[(See Section-I(3)]
MAHARASHTRA MANAGEMENT OF IRRIGATION SYSTEM BY FARMERS (MMISF) ACT, 2005.
No.CDA-2025/(C.R.109/25)/ CAD(works).—In exercise of the powers conferred under section 2 (4)
of Maharashtra Irrigation Act, 1976 the Governor of the State of Maharashtra hereby appoints Canal
Officers specified in column (3) for the Irrigation Project specified in Column (2) of the table below.
Further in exercise of the powers conferred under clause (f) of section 2 of Maharashtra Management
of Irrigation System by Farmers (MMISF) Act, 2005 the Governor of the State of Maharashtra hereby
empower the appointed Canal Officer to exercise powers and discharge duties under the section of
MMISF Act specified in column (4) of the table below :—
Sr.No. Project & Command Area Canal officers Section of MMISF Act,
2005 of which powers
are given to canal
officers
(1) (2) (3) (4)
1. Lower Terna Lift Irrigation Executive Engineer, Sections - 6(1), 9(2),
Scheme Dharashiv Irrigation 9(4), 9(6), 9(9), 10(1),
Division No. 2, Omerga. 12(2), 12(6), 12(9),
C.C.A. 7655 Ha.
13(1), 13(3), 15(4),
15(6), 15(9), 16(4),
18(2), 18(4), 18(6),
18(9), 19(1), 19(2),
21(1), 23(1) and 26(1).
Superintending Sections - 6(5), 16(1),
Engineer and 16(4), 18(9), 19(1) and
Administrator 19(2).
Command Area
Development
Authority, Latur.
Chief Engineer and Sections -16(3), 19(1)
Chief Administrator and 19(2).
Command Area
Development (WRD)
Ch. Sambhajinagar.
By order and in the name of the Governor of Maharashtra,
NILESH BHOIR,
Deputy Secretary to Government.
ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR,
RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD,
MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS,
21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.