HB-2402 Part V Extra 94 Date 8-12-2025, Publication of a bill further to amend the Maharashtra Shops & Establishments (Regulation of Employment & Conditions of Service) Act, 2017 as L.A. Bill No. LXXXIX of 2025 by Secretary-1, Maharashtra Legislative Assembly. Extra Ordinary No. 94, Ank 21.

RNI No. MAHBIL /2009/40124 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे �र्षष ११, अ�क २१] सोमां�ारा, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शके १९४७ [पष्ृठी े५, विकंमांर्तीं : रुपय े२६.०० असाधााराण क्रमांा�क ९४ प्रााविधाकृर्तीं प्राकाशन मांहाारााष्ट्र वि�धाानसभाेर्तीं � मांहाारााष्ट्र वि�धाानपरिरार्षदुेर्तीं सादुरा केलेेलेी वि�धाेयके. मांहाारााष्ट्र वि�धाानमां��ळ सविचे�ालेय मंहीारााष्ट्र वि�धाानसभाेते विदोनांक ८ वि�संबरा, २०२५ राोजी पुुरा:स्थााविपुते कराण्याते आलूेलूे खीालूीलू वि�धाेयक मंहीारााष्ट्र वि�धाानसभाा विनयमं ११६ अन्�ये प्रविसद्ध कराण्याते येते आहीे :— L. A. BILL No. LXXXIX OF 2025. A BILL FURTHER TO AMEND THE MAHARASHTRA SHOPS AND ESTABLISHMENTS (REGULATION OF EMPLOYMENT AND CONDITIONS OF SERVICE) ACT, 2017. सन २०२५ चेे वि�धाानसभाा वि�धाेयक क्रमांा�क ८९. मांहाारााष्ट्र दुुकाने � आस्थाापना (नोकराीचेे � से�ाशर्तींंचेे वि�विनयमांन) अविधाविनयमां, २०१७ यार्तीं आणखीी सुधााराणा कराण्यासाठीी वि�धाेयक. ज्याअथाी, रााज्य वि�धाानमंंडळााच्या दोोन्हीी सभाागृृहीांचेे अविधा�ेशन चेालूू नव्हीतेे; २०१७ चेा आविण ज्याअथाी, याते यापुुढेे विदोलूेल्या प्रयोजनांकरिरातेा, मंहीारााष्ट्र दोुकाने � आस्थाापुना (नोकराीचेे � मंहीा.६१. से�ाशतेंचेे वि�विनयमंन) अविधाविनयमं, २०१७ याते आणखीी सुधााराणा कराण्यासाठीी, मंहीारााष्ट्राच्या रााज्यपुालूांनी तेात्काळा कायय�ाहीी कराणे जीमंुळाे आ�श्यक व्हीा�े, अशी पुरिरास्थिस्थातेी अस्थिस्तेत्�ाते असल्याबद्दलू त्यांचेी खीात्रीी २०२५ पुटलूी हीोतेी ; आविण, म्हीणनू , त्यानं ी विदोनांक १ ऑक्टोबरा २०२५ राोजी मंहीारााष्ट्र दोुकान े� आस्थाापुना (नोकराीचेे चेा मंहीा. � से�ाशतेंचेे वि�विनयमंन ) (सुधााराणा) अध्यादोेश, २०२५, हीा प्रख्याविपुते केलूा हीोतेा; अध्या. ८. भाागृ पुाचे-९४-१. HB- 2402-1. (१)2 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शके १९४७ आविण ज्याअथाी, उक्ते अध्यादोेशाचेे रााज्य वि�धाानमंंडळााच्या अविधाविनयमंाते रुपुांतेरा कराणे इष्ट आहीे; त्याअथाी, भाारातेीय गृणरााज्याच्या शहीात्तरााव्या �र्षीी, याद्वााराे , पुुढेीलू अविधाविनयमं कराण्याते येते आहीे :- संविक्षाप्ते ना� � १. (१) या अविधाविनयमंास, मंहीारााष्ट्र दोुकाने � आस्थाापुना (नोकराीचेे � से�ाशतेंचेे वि�विनयमंन) प्रारांभा. (सुधााराणा) अविधाविनयमं, २०२५, असे म्हीणा�े. (२) तेो, विदोनांक १ ऑक्टोबरा २०२५ राोजी अंमंलूाते आलूा असल्याचेे मंानण्याते येईलू. सन २०१७ चेा २. मंहीारााष्ट्र दोुकाने � आस्थाापुना (नोकराीचेे � से�ाशतेंचेे वि�विनयमंन) अविधाविनयमं, २०१७ (याते २०१७ चेा मंहीारााष्ट्र अविधाविनयमं यापुढेु ेज्याचेा विनदोशे , “मंख्ु य अविधाविनयमं” असा केलूा आही)े याच्या कलूमं १ मंधाीलू, पुोट-कलूमं (३) मंध्य,े - मंहीा. ६१. क्रमंांक ६१ याच्या कलूमं १ चेी (१) खींड (क) मंधाीलू, “दोहीा” या मंजकुरााऐ�जी, “�ीस” हीा मंजकूरा दोाखीलू कराण्याते येईलू; सुधााराणा. (२) खीडं (खी) मंधाीलू, “दोहीापुक्षाे ा” या मंजकराु ाऐ�जी, “�ीसपुक्षाे ा” हीा मंजकराू दोाखीलू कराण्याते येईलू. सन २०१७ चेा ३. मंख्ु य अविधाविनयमंाच्या कलूमं ६ मंध्य,े पुोट-कलूमं (१) मंधाीलू, “दोहीा” या मंजकराु ाऐ�जी, “�ीस” मंहीारााष्ट्र अविधाविनयमं हीा मंजकूरा दोाखीलू कराण्याते येईलू. क्रमंांक ६१ याच्या कलूमं ६ चेी सुधााराणा. सन २०१७ चेा ४. मंुख्य अविधाविनयमंाच्या कलूमं ७ मंध्ये,- मंहीारााष्ट्र अविधाविनयमं (१) पुोट-कलूमं (१) मंधाीलू,- क्रमंांक ६१ याच्या कलूमं ७ चेी (क) “दोहीापुेक्षाा” या मंजकुरााऐ�जी, “�ीसपुेक्षाा” हीा मंजकूरा दोाखीलू कराण्याते येईलू; सुधााराणा. (खी) पुविहील्या पुरांतेुकामंधाीलू, “दोहीा” या मंजकुरााऐ�जी, “�ीस” हीा मंजकूरा दोाखीलू कराण्याते येईलू; (२) पुोट-कलूमं (२) मंधाीलू, “दोहीापुेक्षाा” या मंजकुरााऐ�जी, “�ीसपुेक्षाा” हीा मंजकूरा दोाखीलू कराण्याते येईलू; (३) समंास टीपुेमंधाीलू, “दोहीापुक्षाे ा” या मंजकराु ाऐ�जी, “�ीसपुक्षाे ा” हीा मंजकूरा दोाखीलू कराण्याते येईलू. सन २०१७ चेा ५. मंुख्य अविधाविनयमंाच्या कलूमं १२ मंध्ये,- मंहीारााष्ट्र अविधाविनयमं (१) “नऊ” या मंजकुरााऐ�जी, “दोहीा” हीा मंजकूरा दोाखीलू कराण्याते येईलू; क्रमंांक ६१ याच्या कलूमं १२ चेी (२) “पुाचे” या मंजकुरााऐ�जी, “सहीा” हीा मंजकूरा दोाखीलू कराण्याते येईलू; सुधााराणा. (३) वि�द्यमंान पुरांतेुक �गृळाण्याते येईलू. सन २०१७ चेा ६. मंुख्य अविधाविनयमंातेीलू कलूमं १४ ऐ�जी, पुुढेीलू कलूमं दोाखीलू कराण्याते येईलू:- मंहीारााष्ट्र अविधाविनयमं क्रमंांक ६१ याच्या कलूमं १४ ऐ�जी दोाखीलू कराणे. आस्थाापुनांमंधाीलू “१४. आस्थाापुनांमंधाीलू कमंयचेाऱ्यांचेे काययकालूयोजन, कोणत्याहीी विदो�शी बाराा तेासांपुेक्षाा काययकालूयोजन. अविधाक असणारा नाहीी.”.मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शके १९४७ 3 ७. मंुख्य अविधाविनयमंाच्या कलूमं १५ मंध्ये, “एकशे पुंचे�ीस तेासांपुेक्षाा” या मंजकुरााऐ�जी, “एकशे सन २०१७ चेा मंहीारााष्ट्र अविधाविनयमं चेव्�ेचेाळाीस तेासांपुेक्षाा” हीा मंजकूरा दोाखीलू कराण्याते येईलू. क्रमंांक ६१ याच्या कलूमं १५ चेी सुधााराणा. २०२५ ८. (१) मंहीारााष्ट्र दोुकान े� आस्थाापुना (नोकराीचे े� से�ाशतेंचे ेवि�विनयमंन) (सधाु ाराणा) अध्यादोशे , २०२५ चेा मंहीारााष्ट्र चेा मंहीा. २०२५, हीा, याद्वााराे, विनराविसते कराण्याते येते आहीे. अध्यादोेश क्रमंांक अध्या. ८. ८ याचेे विनरासन � (२) अशा प्रकाराे विनरासन झाालूे असलूे तेराी, उक्ते अध्यादोेशाद्वााराे सुधााराणा कराण्याते आलूेल्या व्या�ृत्ती. मंख्ु य अविधाविनयमंाच्या संबंविधाते तेरातेुदोंन्�य ेकराण्याते आलूेलूी कोणतेीहीी कृतेी विकं�ा कोणतेीहीी कायय�ाहीी (काढेण्याते आलूेलूी कोणतेीहीी अविधासूचेना विकं�ा विदोलूेलूा आदोेश यांसही) हीी, या अविधाविनयमंान्�ये सुधााराणा कराण्याते आलूेल्या मंुख्य अविधाविनयमंाच्या संबंविधाते तेरातेुदोंन्�ये कराण्याते आलूेलूी कोणतेीहीी कृतेी, कायय�ाहीी विकं�ा, यथाास्थिस्थाविते, काढेण्याते आलूेलूी अविधासूचेना विकं�ा विदोलूेलूा आदोेश असल्याचेे मंानण्याते येईलू.4 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शके १९४७ उद्देेश � काराणे या�चेे विन�ेदुन मंहीारााष्ट्र रााज्य हीे, भाारातेातेीलू स�ायविधाक गृवितेमंान अथायव्य�स्थाा असलूेलूे रााज्य असून, त्यामंध्ये, मंोठ्याा संख्येते कामंगृारा कामं कराीते असलूेलूी मंोठ्याा प्रमंाणातेीलू औद्याेविगृक � से�ा क्षाेत्रीे समंावि�ष्ट आहीेते. वि�वि�धा कामंगृारा कायद्यांन्�ये कामंगृाराांचेे संराक्षाण कायमं ठीे�ण्याचेी सुविनस्थिश्चेतेी कराते असतेांना, आविथायक वि�कासालूा चेालूना दोेण्याकरिरातेा छोोट्याा व्य�सायां�राीलू अनुपुालूनाचेा भाारा कमंी कराण्यासाठीी रााज्य प्रयत्नशीलू आहीे. कायायन्�यन लू�विचेकतेा � अनुपुालूनाचेा भाारा कमंी कराण्यासंबंधाीच्या वि�विनयामंक सुधााराणांमंुळाे रााज्याचेी आविथायक �ाढे हीोईलू. २. व्य�साय सुलूभातेा � जी�न सुलूभातेा याच्याशी संबंविधाते असणाराे वि�विनयमं � काययपुद्धतेी यांच्या सुधााराणेशी अनुरूपु, छोोट्याा आस्थाापुनां�राीलू अनुपुालूनाचेा भाारा कमंी कराणे आ�श्यक आहीे असे �ाटलूे. आठी�ड्याातेीलू कामंाच्या अठ्ठेेचेाळाीस तेासांच्या विनस्थिश्चेते मंयायदोेते बदोलू न करातेा, कामंाच्या तेासांच्या कायायन्�यन लू�विचेकतेेचेी तेरातेूदो कराणे आ�श्यक आहीे असे दोेखीीलू �ाटलूे. �राीलू प्रयोजनांसाठीी, मंहीारााष्ट्र दोुकाने � आस्थाापुना (नोकराीचेे � से�ाशतेंचेे वि�विनयमंन) अविधाविनयमं, २०१७ (२०१७ चेा मंहीा. ६१) याते यथाोविचेते सुधााराणा कराणे इष्ट आहीे, असे शासनास �ाटलूे. ३. सुधााराणांचेी ठीळाक �ैविशष्ट्याे पुुढेीलूप्रमंाणे आहीेते :— (क) छोोट्याा व्य�सायांचेा अनुपुालूनाचेा भाारा कमंी कराण्याच्या, राोजगृारा विनमंायण कराण्यास प्रोत्साहीन दोण्े याच्या आविण अनुपुालून न कल्े याचेी भाीतेी दोूरा कराण्याच्या दोष्ृ टीन,े नंदोणीसाठीी � उक्ते अविधाविनयमंाच्या इतेरा वि�विनयामंक तेरातेुदोंसाठीी कोणत्याहीी आस्थाापुनेतेीलू १० विकं�ा त्यापुक्षाे ा अविधाक असलूेलूी कमंचेय ाऱ्याचें ी मंयादोय ा, २० विकं�ा त्यापुेक्षाा अविधाक �ाढेवि�णे. २० पुेक्षाा कमंी कमंयचेाराी असलूेल्या आस्थाापुनांनी, सुवि�धााकाराांकडून नंदोणी प्रमंाणपुत्री प्राप्ते कराण्याचेी गृराज असणारा नाहीी, पुरांतेु त्यांनी के�ळा त्यांच्या व्य�सायाचेी मंाविहीतेी दोेणे गृराजेचेे असेलू. तेथााविपु, त्यांच्या कमंयचेाऱ्यांसाठीी असलूेल्या इतेरा �ैधााविनक सुराक्षाा कायमं रााहीतेीलू ; (खी) दोैनंविदोन कामंाचेे तेास, कोणत्याहीी आठी�ड्यााते जास्तेीते जास्ते अठ्ठेेचेाळाीस तेासांच्या अधाीन रााहीून, वि�श्रांांतेीच्या मंध्यंतेराासही, वि�द्यमंान नऊ तेासां�रून दोहीा तेासांपुयंते �ाढेवि�णे. मंोठ्याा प्रमंाणाते आविथायक व्य�हीारा काये विनमंायण कराणे, राोजगृारााच्या संधाी �ाढेवि�णे आविण कोणत्याहीी अडथाळ्यांविश�ाय, आपुत्कालूीन पुरिरास्थिस्थातेी, अविधाकतेमं मंागृणी विकं�ा कमंचेय ाऱ्याचें ी कमंतेरातेा या बाबी हीातेाळाण्यासाठीी आस्थाापुनानं ा लू�विचेकतेा दोेणे, हीी, या उपुाययोजनेचेी ध्येये आहीेते ; (गृ) आस्थाापुनेमंध्ये दोैनंविदोन कामंाचेे तेास �ाढेवि�ल्यामंुळाे आविण �ेळाापुत्रीक अविधाक लू�विचेक ठीे�ण्याकरिरातेा, कामंाच्या तेासांचेे काययकालूयोजन, एका विदो�सामंधाीलू सध्याच्या साडेदोहीा तेासां�रून बाराा तेासांपुयंते �ाढेवि�णे ; (घ) कामंाच्या दोैनंविदोन कमंालू तेासामंं ध्य ेलू�विचेकतेा आणण्यासाठीी आविण त्यांचे ेसुलूभापुण ेसमंायोजन कराण्याकरिरातेा, अखींड कामंाच्या तेासांचेी कमंालू मंयायदोा, वि�श्रांांतेीच्या मंध्यंतेरााविश�ाय, पुाचे तेासां�रून सहीा तेासांपुयंते �ाढेवि�णे ; (ङ) एका वितेमंाहीीतेीलू अवितेकाविलूक कालूा�धाी, १२५ तेासां�रून १४४ तेासांपुयंते �ाढेवि�णे, जेणेकरून अत्यंवितेक कामंाचेा तेाण कमंी कराण्याकरिरातेा आस्थाापुनांना, प्रत्येक वितेमंाहीीतेीलू �ाढेवि�लूेल्या कालूा�धाीसाठीी कामंगृाराांना अवितेकाविलूक कामंाते गृुंतेवि�ण्याचेी मंुभाा असेलू. या बदोलूांमंुळाे, कामंगृाराांचेी अथाायजयन क्षामंतेा �ाढेेलू आविण अवितेकाविलूक कामंाच्या पुद्धतेीस औपुचेारिराक स्�रूपु दोेतेा येईलू आविण स�य अवितेरिराक्ते तेासाचें ी योग्य प्रकारा ेनंदोणी कराण्याते येते आही ेआविण त्याबद्दलू भारापुाई विदोलूी जाते आही ेयाचेी खीात्रीी करातेा येईलू. त्यामंुळाे, कामंगृाराांच्या विपुळा�णुकीस प्रवितेबंधा कराण्यास मंदोते हीोईलू. तेथााविपु, अवितेकाविलूक कामं कराणे कामंगृाराां�रा बंधानकाराक असणारा नाहीी.मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शके १९४७ 5 ४. रााज्य वि�धाानमंंडळााच्या दोोन्हीी सभाागृृहीांचेे अविधा�ेशन चेालूू नव्हीतेे आविण उपुराोक्ते प्रयोजनांसाठीी मंहीारााष्ट्र दोुकान े� आस्थाापुना (नोकराीचे े� से�ाशतेंचे ेवि�विनयमंन) अविधाविनयमं, २०१७ याते आणखीी सधाु ाराणा कराण्याकरिरातेा, मंहीारााष्ट्राच्या रााज्यपुालूांनी तेात्काळा कायय�ाहीी कराणे जीमंुळाे आ�श्यक व्हीा�े अशी पुरिरास्थिस्थातेी अस्थिस्तेत्�ाते असल्याबद्दलू त्यांचेी खीात्रीी पुटलूी हीोतेी, आविण, म्हीणून त्यांनी विदोनांक १ ऑक्टोबरा २०२५ राोजी मंहीारााष्ट्र दोुकान े� आस्थाापुना (नोकराीचे े� से�ाशतेंचे ेवि�विनयमंन) (सधाु ाराणा) अध्यादोशे , २०२५ (२०२५ चेा मंहीा. अध्या. ८), हीा प्रख्याविपुते केलूा हीोतेा. ५. उक्ते अध्यादोेशाचेे रााज्य वि�धाानमंंडळााच्या अविधाविनयमंाते रुपुांतेरा कराणे हीा या वि�ध्येयकाचेा हीेतेू आहीे. मंुंबई, आकाश फुंंं�करा, विदोनांक ४ नोव् हींबरा, २०२५. कामंगृारा मंंत्रीी. वि�धाान भा�न, विजर्तींंद्र भाोळे, नागृपुूरा, सविचे�-१. विदोनांक ८ विडसंबरा, २०२५. मंहीारााष् ट्र वि�धाानसभाा. भाागृ पुाचे-९४-२. HB- 2402-2. ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT PRESS AND BOOK DEPOT, CIVIL LINES,NAGPUR-440 001 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE