HB-2408 Part V Extra 96 Date 8-12-2025, Publication of a bill further to amend the Maharashtra Agriccultural Produce Marketing (Development & Regulation) Act,1963 as L.A. Bill No. XCIII of 2025 by Secretary-1, Maharashtra Legislative Assembly. Extra Ordinary No. 96, Ank 21(3).

RNI No. MAHBIL /2009/40124 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे ��ष ११, अ�क २१(३)] सोमां�ारा, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ [पष्ृठी े ९, विकंमांत : रुपय े२६.०० असाधााराण क्रमांा�क ९६ प्रााविधाकृत प्राकाशान मांहाारााष्ट्र वि�धाानसभाेत � मांहाारााष्ट्र वि�धाानपरिरा�देेत सादेरा केलेेलेी वि�धाेयके. मांहाारााष्ट्र वि�धाानमां��ळ सविचे�ालेय मंहीारााष्ट्र वि�धाानसभाेते विदोनांक ८ वि�संबरा, २०२५ राोजी पुुरा:�िाविपुते कराण्याते आलूेलूे खीालूीलू वि�धाेयक मंहीारााष्ट्र वि�धाानसभाा विनयमां ११६ अन्�ये प्रविसद्ध कराण्याते येते आहीे :— L. A. BILL No. XCIII OF 2025. A BILL FURTHER TO AMEND THE MAHARASHTRA AGRICULTURAL PRODUCE MARKETING (DEVELOPMENT AND REGULATION) ACT, 1963. सन २०२५ चेे वि�धाानसभाा वि�धाेयक क्रमांा�क ९३. मांहाारााष्ट्र कृवि� उत्पन्न पणन (वि�कास � वि�विनयमांन) अविधाविनयमां, १९६३ यात आणखीी सुधााराणा कराण्यासाठीी वि�धाेयक. ज्याअर्थीी, रााज्य वि�धाानमंंडळााच्या दोोन्हीी सभाागृृहीांचेे अविधा�ेशन चेालूू नव्हीतेे ; १९६४ चेा आविण ज्याअर्थीी, याते यापुुढेे विदोलूेल्या प्रयोजनांकरिरातेा, मंहीारााष्ट्र कृवि� उत्पुन्न पुणन (वि�कास � मंहीा. २०. वि�विनयमंन) अविधाविनयमं, १९६३ याते आणखीी सुधााराणा कराण्यासाठीी मंहीारााष्ट्राच्या रााज्यपुालूांनी तेात्काळा कायय�ाहीी कराणे जीमंुळाे आ�श्यक व्हीा�े अशी पुरिरास्थि�ितेी अस्थि�तेत्�ाते असल्याबद्दलू त्यांचेी खीात्रीी पुटलूी २०२५ चेा हीोतेी ; आविण, म्हीणून, त्यांनी विदोनांक १३ ऑक्टोबरा २०२५ राोजी मंहीारााष्ट्र कृवि� उत्पुन्न पुणन (वि�कास � मंहीा. अध्या. वि�विनयमंन) (सुधााराणा) अध्यादोेश, २०२५, हीा प्रख्याविपुते केलूा हीोतेा ; ९. भाागृ पुाचे–९६—१. (१) एचेबी २४०८—१.2 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ आविण ज्याअर्थीी, उक्ते अध्यादोेशाचेे रााज्य वि�धाानमंंडळााच्या अविधाविनयमंाते रुपुांतेरा कराणे इष्ट आहीे; त्याअर्थीी, भाारातेीय गृणरााज्याच्या शहीात्तरााव्या ��ी, याद्वााराे, पुुढेीलू अविधाविनयमं कराण्याते येते आहीे :— संविक्षेप्ते ना� � १. (१) या अविधाविनयमंास, मंहीारााष्ट्र कृवि� उत्पुन्न पुणन (वि�कास � वि�विनयमंन) (सुधााराणा) प्रारांभा. अविधाविनयमं, २०२५, असे म्हीणा�े. (२) तेो, विदोनांक १३ ऑक्टोबरा २०२५ राोजी अंमंलूाते आलूा असल्याचेे मंानण्याते येईलू. सन १९६४ चेा २. मंहीारााष्ट्र कृवि� उत्पुन्न पुणन (वि�कास � वि�विनयमंन) अविधाविनयमं, १९६३ (याते यापुुढेे ज्याचेा १९६४ चेा मंहीारााष्ट्र विनदोेश, “मंुख्य अविधाविनयमं” असा केलूा आहीे) याच्या कलूमं २ मंध्ये,— मंहीा. २०. अविधाविनयमं (१) खींड (ज) नंतेरा, पुुढेीलू खींड समंावि�ष्ट कराण्याते येईलू :— क्रीमंांक २० याच्या कलूमं २ चेी “ (ज-१) “रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाचेा बाजारा” म्हीणजे, कलूमं ५-१अ अन्�ये �िापुन केलूेलूा सुधााराणा. रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाचेा बाजारा ;” ; (२) खींड (के) नंतेरा, पुुढेीलू खींड समंावि�ष्ट कराण्याते येईलू :— “ (क-े १) “रााष्ट्रीय कृवि� बाजारा” म्हीणज,े त्या त्या �ेळाी अंमंलूाते असलूल्े या कोणत्याहीी कायद्यााते काहीीहीी अंतेभातेूय असलू ेतेराी, जेि,े कृवि� उत्पुन्नाचें ी खीराेदोी � वि�क्रीी केलूी जाते ेआविण तेदोानु�ंविगृक काये, एकतेरा, इलूेक्ट्रॉविनक पुद्धतेीने विकं�ा अन्यिा पुारा पुाडलूी जातेाते असा �ेळा � �िळा वि�विशष्ट पुणन उपुयुक्तेतेा असणाराा भाारातेातेीलू एकास्थित्मंक बाजारा ;” ; (३) खींड (ट) नंतेरा, पुुढेीलू खींड समंावि�ष्ट कराण्याते येईलू :— “(ट-१) “एकीकृते एकलू व्यापुारा लूायसन” म्हीणजे, रााज्यांतेगृयते विकं�ा आंतेरारााज्यीय व्यापुाराासाठीी कलूमं ७अ अन्�ये विदोलूेलूे विकं�ा कलूमं ७ब अन्�ये मंान्यतेाप्राप्ते असलूेलूे एकीकृते एकलू व्यापुारा लूायसन ;”. सन १९६४ चेा ३. मंुख्य अविधाविनयमंाच्या प्रकराण एक-अ नंतेरा, पुुढेीलू प्रकराण समंावि�ष्ट कराण्याते येईलू :— मंहीारााष्ट्र अविधाविनयमं क्रीमंांक २० याच्या प्रकराण एक-अ नंतेरा न�ीन प्रकराण समंावि�ष्ट कराणे. “ प्रकराण एक-१अ रााष्ट्रीय मांहात्त्�ाच्या बाजारााचेी स्र्थीापना रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या ५-१अ. (१) रााज्य शासन, शाासकीय रााजपत्रात प्रविसद्ध केलूेल्या अविधासूचेनेद्वााराे, प्रविक्रीयांतेगृयते बाजारााचेी मंालूाचेे मंूल्य, प्रविते�ाहीी पुाणलूोट क्षेेत्री, से�ा पुुरावि�लूेल्या ग्रााहीकांचेी अनु�ाहीी संख्या आविण त्यासाठीी वि�शे� �िापुना. पुायाभाूते सोयीसुवि�धाांच्या आ�श्यकतेा, रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या बाजारााचेे आ�श्यक वि�विनयमंन यांसाराखीे कृवि� उत्पुन्नाच्या पुणनाशी संबंविधाते असणाराे पुैलूू वि�चेारााते घेेतेल्यानंतेरा, कलूमं ५ अन्�ये �िापुन केलूेल्या कोणत्याहीी वि�द्यामंान बाजाराास, “रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाचेा बाजारा” म्हीणून विनदोेविशते करू शकेलू विकं�ा कोणत्याहीी बाजारााचेी “रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाचेा बाजारा” म्हीणून �िापुना करू शकेलू : पुरांते,ु ऐंशी हीजारा मंेविट्रक टनापुं ेक्षेा कमंी नसेलू इतेक्या कृवि� उत्पुन्नाचेी अि�ा शासनाकडनू आदोेशाद्वाारा,े �ेळाो�ेळाी, वि�विनविदोयष्ट कराण्याते येईलू अशा �ावि�यक टनभाारााचेी विकं�ा अशा �ावि�यक मंूल्याचेी, उलूाढेालू असणाऱ्या आविण ज्यामंध्ये, दोोनपुेक्षेा कमंी नसतेीलू इतेक्या अन्य रााज्यांमंधाून कृवि� उत्पुन्न येतेे अशा बाजारााचेा, रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाचेा बाजारा म्हीणून वि�विनदोेश कराण्यासाठीी वि�चेारा करातेा येईलू .मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ 3 (२) या अविधाविनयमंाते काहीीहीी अंतेभाूयते असलूे तेराी, रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या बाजाराातेीलू पुणनाचेे वि�विनयमंन, वि�विहीते कराण्याते येईलू, अशा राीतेीने कराण्याते येईलू. ५-१ब. (१) रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या बाजारााच्या बाजारा सविमंतेीमंध्ये पुुढेीलू सदो�यांचेा समंा�ेश रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या असेलू:- बाजारााच्या बाजारा सविमंतेीचेी (एक) पुणन मंंत्रीी- अध्यक्षे ; राचेना. (दोोन) पुणन रााज्यमंंत्रीी - उपुाध्यक्षे ; (तेीन) कृवि� आयुक्ते विकं�ा सहीसंचेालूकाच्या दोजायपुेक्षेा कमंी दोजाय नसलूेलूा त्याचेा प्रवितेविनधाी ; (चेारा) पुणन संचेालूक विकं�ा सहीकारा वि�भाागृाच्या सहीविनबंधाकाच्या दोजायपुेक्षेा कमंी दोजाय नसलूेलूा त्याचेा प्रवितेविनधाी ; (पुाचे) काययकाराी संचेालूक, मंहीारााष्ट्र रााज्य कृवि� पुणन मंडं ळा, पुुण ेविकं�ा सहीकारा वि�भाागृाच्या सहीविनबंधाकाच्या दोजायपुेक्षेा कमंी दोजाय नसलूेलूा त्याचेा प्रवितेविनधाी ; (सहीा) ज्या मंहीसूलू वि�भाागृाते रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाचेा बाजारा स्थि�िते असेलू त्या वि�भाागृातेीलू चेारा शेतेकराी, त्यापुं ैकी दोोन शेतेकराी, बाजारा सविमंतेीच्या क्षेेत्रीातेीलू असतेीलू (त्यापुं ैकी एक, मंविहीलूा असेलू आविण एक, अनुसूविचेते जातेी विकं�ा अनुसूविचेते जमंातेी विकं�ा इतेरा मंागृास�गृय विकं�ा विनराविधासूविचेते जमंातेी (वि�मंुक्ते जातेी) विकं�ा भाटक्या जमंातेी यांमंधाीलू व्यक्तेी असेलू) ; (साते) आ�श्यक असल्यास, जेिून रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या बाजाराआ�ाराामंध्ये जा�तेीते जा�ते कृवि� उत्पुन्नाचेी आ�क हीोतेे, त्या अन्य रााज्य शासनाद्वााराे विशफाारास केलूेलूे, मंहीारााष्ट्र रााज्य शासनाने नामंविनदोेविशते कराा�याचेे, दोोन शेतेकराी (दोोन अन्य रााज्यांमंधाीलू प्रत्येक एक शेतेकराी) ; (आठी) रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या बाजारााशी संबंविधाते असलूेल्या व्यापुारााचेे लूायसन धााराण कराणाराे तेीन सदो�य, त्यापुैकी एक, विजलूा संचेालूक म्हीणून तेीन ��ा�चेा अनुभा� आहीे अशी कृवि� प्रविक्रीया उद्याोगृांमंधाीलू व्यक्तेी विकं�ा संबंविधाते प्रविक्रीया उद्याोगृातेीलू भाागृीदोारा (त्यांपुैकी एक, मंविहीलूा असेलू आविण एक, अनुसूविचेते जातेी विकं�ा अनुसूविचेते जमंातेी विकं�ा इतेरा मंागृास�गृय विकं�ा विनराविधासूविचेते जमंातेी (वि�मंुक्ते जातेी) विकं�ा भाटक्या जमंातेी यांमंधाीलू व्यक्तेी असेलू) ; (नऊ) जी व्यक्तेी, वि�त्त, पुणन, सहीकारा, व्य��िापुन विकं�ा आयाते-विनयायते या क्षेेत्रीांपुैकी कोणत्याहीी क्षेेत्रीामंधाीलू तेज्ञ आहीे, अशी शासनाद्वााराे नामंविनदोेविशते केलूेलूी एक व्यक्तेी. (२)(अ) बाजारा सविमंतेी, वितेलूा सहीाय्य कराण्याच्या विकं�ा कोणत्याहीी बाबी�रा विकं�ा बाबं�रा सल्लूा दोेण्याच्या प्रयोजनासाठीी वि�शे� विनमंंवित्रीते म्हीणून पुुढेीलू व्यक्तेंना विनमंंवित्रीते करू शकेलू:— (एक) भााराते सराकाराच्या संबंविधाते प्राविधाकराणाचेी पुू�पुय रा�ानगृी घेेतेल्यानतेंं रा, कृवि� � प्रविक्रीयाकृते खीाद्या उत्पुादोन विनयायते वि�कास प्राविधाकराणाचेा (अपुेडा) एक प्रवितेविनधाी; (दोोन) मंहीारााष्ट्र रााज्य �खीारा मंहीामंंडळााचेा व्य��िापुकीय संचेालूक विकं�ा त्याचेा प्रवितेविनधाी (जो, सहीकारा वि�भाागृाच्या सहीविनबंधाकाच्या दोजायपुेक्षेा कमंी दोजायचेा नसेलू); (तेीन) जेिे रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाचेा बाजारा स्थि�िते आहीे त्या क्षेेत्रीातेीलू �िाविनक ��रााज्य सं�िेचेा प्रशासकीय प्रमंुखी विकं�ा त्याने नामंविनदोेविशते केलूेलूा गृट-अ दोजायच्या अविधाकाऱ्यापुेक्षेा कमंी दोजाय नसलूेलूा अविधाकाराी . (ब) अशा वि�शे� विनमंंवित्रीते व्यक्तेी, सविमंतेीच्या बैठीकंमंध्य ेभाागृ घेऊे शकतेीलू, पुरांते,ु त्यानं ा, मंतेदोान कराण्याचेा हीक्क असणारा नाहीी.4 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ (३) जो, सहीकारा वि�भाागृाच्या सहीविनबंधाकाच्या पुदोाशी समंकक्षे असलूेलूे पुदो धााराण कराीते असेलू, असा रााज्य शासनाने नामंविनदोेविशते केलूेलूा, कृवि�, पुणन, सहीकारा, मंहीसूलू वि�भाागृातेीलू अविधाकाराी विकं�ा इतेरा कोणत्याहीी वि�भाागृातेीलू शासकीय अविधाकाराी, बाजारा सविमंतेीचेा सविचे� असेलू. (४) रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या बाजारााच्या बाजारा सविमंतेीचेे सदो�य म्हीणून रााज्य शासनाद्वााराे नामंविनदोेविशते केलूेल्या व्यक्तेी, नामंविनदोेशनाच्या विदोनांकापुासून पुाचे ��ा�च्या कालूा�धाीसाठीी विकं�ा रााज्य शासनाचेी मंजी असेपुय�ते पुदो धााराण करातेीलू. (५) या अविधाविनयमंाते काहीीहीी अंतेभातेूय असलू ेतेराी, रााज्य शासनाद्वाारा,े कलूमं ५-१अ अन्�य,े रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या बाजारााच्या �िापुनेचेी अविधासूचेना काढेण्याते आल्याबराोबरा, वि�द्यामंान बाजारा सविमंतेी, कायय कराण्याचेे बंदो कराीलू आविण वि�द्यामंान बाजारा सविमंतेीचेे स�य सदो�य, त्यांचेे पुदो धााराण कराण्याचेे बंदो करातेीलू. रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या ५-१क. (१) रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या बाजारााच्या बाजारा सविमंतेीचेी दोैनंविदोन कतेयव्ये पुारा पुाडण्यासाठीी बाजारााच्या बाजारा वि�विहीते कराण्याते येईलू अशा व्यक्तेंचेा समंा�ेश असलूेलूी काययकाराी सविमंतेी असेलू. सविमंतेीचेी (२) बाजारा सविमंतेीस, वितेचेे अविधाकारा � कतेयव्ये यापुैकी, कोणतेेहीी अविधाकारा � कतेयव्ये, लूेखीी काययकाराी सविमंतेी. आदोेशाद्वााराे, काययकाराी सविमंतेीकडे सोपुवि�तेा येतेीलू. रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या ५-१�. कलूमं ५ अन्�ये �िापुन केलूेल्या बाजारापुेठीांना लूागृू असलूेल्या या अविधाविनयमंाच्या बाजाराास वि��विक्षेते तेरातेुदोी, कलूमं १२ च्या पुोट-कलूमं (१) चेे पुरांतेुक � कलूमंे १२(३), १३, १४, १४अ, १५, १५अ, कलूमंे लूागृू १६, १७, १८, १९, २०, २१, २१अ, २२, २३, २३अ, २४, २५, २६, २७, २७अ, २८, ४१अ � ४५ असणे. यांच्या तेरातेुदोी खीेराीज करून, रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या बाजाराास लूागृू असतेीलू.”. सन १९६४ चेा ४. मंुख्य अविधाविनयमंाच्या कलूमं ५ड मंध्ये, पुोट-कलूमं (६) मंधाीलू, खींड (अ) मंध्ये, “कलूमं मंहीारााष्ट्र २९ चेे पुोट-कलूमं (२)” या मंजकुरााआधाी, “कलूमं ७अ, कलूमं १०अ,” हीा मंजकूरा समंावि�ष्ट कराण्याते अविधाविनयमं येईलू. क्रीमंांक २० च्या कलूमं ५ड चेी सुधााराणा. सन १९६४ चेा ५. मंुख्य अविधाविनयमंाच्या कलूमं ६ मंध्ये, पुोट-कलूमं (२अ) मंधाीलू, “कलूमं ५ड मंध्ये तेरातेूदो मंहीारााष्ट्र केलूी असेलू त्याखीेराीज, कोणत्याहीी लूायसनचेी विकं�ा पुरा�ानगृीचेी आ�श्यकतेा भाासणारा नाहीी, आविण अविधाविनयमं अशा पुणनाचेे बाजारा सविमंतेीकडून वि�विनयमंन केलूे जाणारा नाहीी.” या मंजकुरााऐ�जी, “कलूमं ५ड मंध्ये क्रीमंांक २० याच्या तेरातेूदो केल्याप्रमंाणे लूायसन अि�ा बाजारा सविमंतेीकडून कोणतेेहीी लूायसन विकं�ा पुरा�ानगृी आ�श्यक कलूमं ६ चेी असेलू, तेिाविपु, बाजारा सविमंतेीद्वााराे अशा लूायसनधााराकाकडून कोणतेेहीी बाजारा शुल्क आकाराण्यायोग्य सुधााराणा. असणारा नाहीी.” हीा मंजकूरा दोाखीलू कराण्याते येईलू. सन १९६४ चेा ६. मंुख्य अविधाविनयमंाच्या कलूमं ७ मंधाीलू, पुोट-कलूमं (३) �गृळाण्याते येईलू. मंहीारााष्ट्र अविधाविनयमं क्रीमंांक २० याच्या कलूमं ७ चेी सुधााराणा. सन १९६४ चेा ७. मंुख्य अविधाविनयमंाच्या कलूमं ७ नंतेरा, पुुढेीलू कलूमंे समंावि�ष्ट कराण्याते येतेीलू :— मंहीारााष्ट्र अविधाविनयमं क्रीमंांक २० मंध्ये न�ीन कलूमंे ७अ � ७ब समंावि�ष्ट कराणे.मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ 5 “७अ. (१) रााज्यातेीलू कोणत्याहीी प्रमंुखी बाजाराआ�ारााते, उपु बाजाराआ�ारााते, खीाजगृी एकीकृते एकलू व्यापुारा लूायसन बाजाराआ�ारााते आविण ई-ट्रेविडंगृ प्लूटॅ फाॉमं�य रा विकं�ा या प्रयोजनासाठीी विनस्थिश्चेते केलूल्े या इतेरा कोणत्याहीी दोेणे. जागृेते व्यापुाराी म्हीणून कामं कराण्यासाठीी वि�विहीते कराण्याते येईलू अशा राीतेीने � अशा नमंुन्याते, संचेालूकाने विकं�ा त्याने प्राविधाकृते केलूेल्या अविधाकाऱ्याने द्याा�याचेे विकं�ा नूतेनीकराण कराा�याचेे, व्यापुाऱ्याकरिरातेा संपुूणय रााज्यासाठीी एक एकीकृते एकलू व्यापुारा लूायसन असेलू. (२) व्यापुाराी म्हीणून पुोट-कलूमं (१) अन्�ये एकीकृते एकलू व्यापुारा लूायसन विमंळा�ू विकं�ा त्याचेे नूतेनीकराण करू इस्थिच्�णाराी कोणतेीहीी व्यक्तेी, वि�विहीते कराण्याते येईलू अशा नमंुन्याते � अशा शुल्कासही संचेालूकाकडे विकं�ा त्याने प्राविधाकृते केलूेल्या अविधाकाऱ्याकडे अजय कराीलू. (३) संचेालूक विकं�ा त्याने प्राविधाकृते केलूेलूा अविधाकाराी, पुोट-कलूमं (२) अन्�ये अजय प्राप्ते झााल्या�रा, या अविधाविनयमंाच्या तेरातेुदोी आविण याबाबतेीते केलूेलूे विनयमं यांस अधाीन रााहीून, त्यालूा योग्य �ाटेलू अशी चेौकशी केल्यानंतेरा, वि�विहीते कराण्याते येईलू अशा कालूा�धाीसाठीी लूायसन दोेऊ शकेलू विकं�ा त्याचेे नूतेनीकराण करू शकेलू : पुरांतेु, या अविधाविनयमंाते आविण त्या खीालूी केलूेल्या विनयमंांमंध्ये काहीीहीी अंतेभाूयते असलूे तेराी, असे लूायसन दोेण्यासाठीी विकं�ा त्याचेे नूतेनीकराण कराण्यासाठीी अविधा�ास, खीराेदोीचेी विकं�ा संकलून कंद्रााचेी अविन�ायय आ�श्यकतेा विकं�ा विकमंान पुरिरामंाण यांचेा वि�चेारा केलूा जाणारा नाहीी : पुरांते ुआणखीी अस ेकी, विदोलूल्े या विकं�ा नूतेनीकराण केलूल्े या अशा लूायसनमंुळा ेलूायसनधााराकान,े कोणत्याहीी भाेदोभाा�ावि�ना कोणत्याहीी ��रूपुाचेा, म्हीणजेचे, प्रािविमंक विकं�ा दोुय्यमं अि�ा अन्य कोणतेाहीी व्यापुारा कराणे भाागृ असेलू. (४) या कलूमंान्�य ेसंचेालूकान ेविकं�ा त्यान ेप्राविधाकृते केलूल्े या अविधाकाऱ्यान ेविदोलूल्े या एकीकृते एकलू व्यापुारा लूायसन�रा वि�विहीते कराण्याते येईलू असा संकेतेांक (युविनकोड) उमंटवि�लूेलूा असेलू. ७ब. (१) या अविधाविनयमंाते काहीीहीी अंतेभाूयते असलूे तेराी, रााज्य, अन्य कोणत्याहीी रााज्याने आंतेरारााज्य विकं�ा संघेरााज्य क्षेेत्रीाने विदोलूेल्या, संकेतेांक (युविनकोड) उमंटवि�लूेल्या एकीकृते एकलू व्यापुारा व्यापुाराासाठीी अन्य रााज्यांनी विकं�ा लूायसनच्या धााराकालूा, वि�विहीते कराण्याते येईलू अशा राीतेीने, काययराते असेलू अशा ई-प्लूॅटफाॉमंय�रा संघेरााज्य क्षेेत्रीांनी विकं�ा प्रत्यक्षे ��रूपुासही इतेरा कोणत्याहीी ��रूपुाते, त्याच्या भाौगृोविलूक अविधाकाराक्षेेत्रीाते, व्यापुाराी विदोलूेल्या विकं�ा म्हीणून व्यापुारा व्य�हीारा कराण्याचेी पुरा�ानगृी दोेऊ शकेलू. नूतेनीकराण केलूेल्या एकीकृते (२) असा लूायसनधााराक, ज्या रााज्याते व्यापुारा व्य�हीारा केलूा जाते आहीे, त्या रााज्याते लूागृू एकलू व्यापुारा असलूेल्या दोरााने, वि�विहीते कराण्याते येईलू अशा राीतेीने, बाजारा शुल्क आविण इतेरा पुणन आकारा प्रदोान लूायसनचेी कराण्यास पुात्री असेलू.”. मंान्यतेा. ८. मंख्ु य अविधाविनयमंाच्या कलूमं ८ मंधाीलू, पुोट-कलूमं (३) नतें रा, पुढेु ीलू पुोट-कलूमं (४) जादोा सन १९६४ चेा मंहीारााष्ट्र दोाखीलू कराण्याते येईलू :— अविधाविनयमं “ (४) जरा या कलूमंान्�य ेलूायसन विनलूंविबते विकं�ा राद्द केलू ेअसेलू तेरा, असा लूायसनधााराक, क्रीमंांक २० याच्या तेे लूायसन तेात्काळा बाजारा सविमंतेीच्या विकं�ा संचेालूकाच्या, विकं�ा यिास्थि�िविते, त्याने प्राविधाकृते कलूमं ८ चेी केलूेल्या अविधाकाऱ्याच्या कायायलूयाते सादोरा कराीलू, आविण तेो, असे विनलूंबन विकं�ा राद्द कराण्यामंुळाे सुधााराणा. कोणत्याहीी भारापुाईचेी विक�ं ा लूायसन शल्ु काच्या सपुं णू यविक�ं ा अशं तेः पुरातेाव्याचेी विक�ं ा इतेरा कोणत्याहीी पुैशाचेी कोणतेीहीी हीक्क मंागृणी कराण्यास हीक्कदोारा असणारा नाहीी.”.6 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ सन १९६४ चेा ९. मंख्ु य अविधाविनयमंाच्या कलूमं १० मंध्य,े पुोट-कलूमं (६) नंतेरा, पुुढेीलू पुोट-कलूमं जादोा दोाखीलू मंहीारााष्ट्र कराण्याते येईलू :— अविधाविनयमं “ (७) ज्यालूा मंहीारााष्ट्राच्या भाौगृोविलूक अविधाकाराक्षेेत्रीाते ई-प्लूॅटफाॉमंय�रा विकं�ा काययराते असू क्रीमंांक २० याच्या कलूमं १० चेी शकेलू अशा भाौवितेक प्रकाराासही इतेरा कोणत्याहीी प्रकारााते, व्यापुाराी म्हीणून व्यापुारा व्य�हीारा कराण्यास सुधााराणा. पुरा�ानगृी विदोलूेलूी आही ेअसा एकीकृते एकलू व्यापुारा लूायसनधााराक, वि�क्रीेतेा, शेतेकराी, बाजारा सविमंतेी � अन्य रााज्ये विकं�ा संघेरााज्य क्षेेत्रीे यांचेे एकीकृते एकलू व्यापुारा लूायसनधााराक यांच्यामंध्ये विकं�ा त्यांच्यामंध्ये उद्भा�णाराा कोणतेाहीी वि��ादो, तेसेचे कोणत्याहीी कृवि� उत्पुादोनाचेी गृुण�त्ता विकं�ा �जन विकं�ा प्रदोान यासंबंधाीचेा कोणतेाहीी वि��ादो, अि�ा कृवि� उत्पुादोनाच्या पुणनाचेे वि�विनयमंन कराण्याच्या संबंधाातेीलू कोणतेीहीी बाब, पुक्षेकाराांना म्हीणणे मंांडण्याचेी �ाज�ी संधाी विदोल्यानंतेरा, संचेालूकाद्वााराे विकं�ा त्याने प्राविधाकृते केलूेल्या अविधाकाऱ्याद्वााराे, तेीस विदो�सांच्या आते, संविक्षेप्तेराीत्या सोडवि�तेा येऊ शकेलू. (८) पुोट-कलूमं (७) अन्�ये संचेालूकाने विकं�ा त्याने प्राविधाकृते केलूेल्या अविधाकाऱ्याने विदोलूेल्या आदोेशामंुळाे व्यवििते झाालूेल्या कोणत्याहीी व्यक्तेीस, असा आदोेश प्राप्ते झााल्याच्या विदोनाकं ापुासनू तेीस विदो�सांच्या आते, वि�विहीते कराण्याते यईे लू अशा नमंन्ु याते � राीतेीन,े रााज्य शासनाकडे विकं�ा त्याने प्राविधाकृते केलूेल्या अविधाकाऱ्याकडे अपुीलू करातेा येईलू. अपुीलू प्राविधाकराण, पुक्षेकाराांना म्हीणणे मंांडण्याचेी �ाज�ी संधाी विदोल्यानंतेरा, अपुीलू प्राप्ते झााल्याच्या विदोनांकापुासून तेीस विदो�सांच्या आते अपुीलू विनकालूाते काढेीलू.”. सन १९६४ चेा १०. मंुख्य अविधाविनयमंाच्या कलूमं ३४अ मंध्ये, पुोट-कलूमं (१) मंधाीलू, “रााज्य शासनास,” या मंहीारााष्ट्र मंजकुरााऐ�जी, “संचेालूकास,” हीा मंजकूरा दोाखीलू कराण्याते येईलू. अविधाविनयमं क्रीमंांक २० याच्या कलूमं ३४अ चेी सुधााराणा.मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ 7 ११. (१) या अविधाविनयमंाद्वााराे सुधााराणा केल्याप्रमंाणे, मंुख्य अविधाविनयमंाच्या तेरातेुदोंचेी अडचेणी दोूरा अंमंलूबजा�णी करातेाना कोणतेीहीी अडचेण उद्भा�ल्यास, रााज्य शासनास, प्रसंगृानरुु पु उद्भा�ेलू त्याप्रमंाण,े कराण्याचेा अविधाकारा. तेी अडचेण दोूरा कराण्याच्या प्रयोजनासाठीी, त्यास आ�श्यक विकं�ा इष्ट असल्याचेे �ाटेलू अशी, या अविधाविनयमंाद्वााराे सुधााराणा केल्याप्रमंाणे, मंुख्य अविधाविनयमंाच्या तेरातेुदोंशी वि�संगृते नसलूेलूी कोणतेीहीी गृोष्ट, शाासकीय रााजपत्रात प्रविसद्ध केलूेल्या आदोेशाद्वााराे, करातेा येईलू : पुरांतेु, या अविधाविनयमंाच्या प्रारांभााच्या विदोनांकापुासून दोोन ��ा�चेा कालूा�धाी समंाप्ते झााल्यानंतेरा, असा कोणतेाहीी आदोेश काढेण्याते येणारा नाहीी. (२) पुोट-कलूमं (१) अन्�ये काढेलूेलूा प्रत्येक आदोेश, तेो काढेल्यानंतेरा, शक्य वितेतेक्या लू�करा, रााज्य वि�धाानमंंडळााच्या प्रत्येक सभाागृृहीासमंोरा मंांडण्याते येईलू. १२. (१) मंहीारााष्ट्र कृवि� उत्पुन्न पुणन (वि�कास � वि�विनयमंन) (सुधााराणा) अध्यादोेश, २०२५, हीा, सन २०२५ चेा २०२५ चेा याद्वााराे, विनराविसते कराण्याते येते आहीे. मंहीारााष्ट्र अध्यादोेश मंहीा. क्रीमंांक ९ याचेे अध्या. ९. विनरासन � व्या�ृत्ती. (२) अशा प्रकाराे विनरासन झाालूे असलूे तेराी, उक्ते अध्यादोेशाद्वााराे सुधााराणा कराण्याते आलूेल्या मंुख्य अविधाविनयमंाच्या संबंविधाते तेरातेुदोीन्�ये कराण्याते आलूेलूी कोणतेीहीी कृतेी विकं�ा कोणतेीहीी कायय�ाहीी (काढेण्याते आलूेलूी कोणतेीहीी अविधासूचेना विकं�ा विदोलूेलूा आदोशे यांसही) हीी, या अविधाविनयमंान्�य ेसधाु ाराणा कराण्याते आलूल्े या मंख्ु य अविधाविनयमंाच्या संबंविधाते तेरातेुदोंन्�य ेकराण्याते आलूेलूी कोणतेीहीी कृतेी, कायय�ाहीी विकं�ा, यिास्थि�िविते, काढेण्याते आलूेलूी अविधासूचेना विकं�ा विदोलूेलूा आदोेश असल्याचेे मंानण्याते येईलू.8 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ उद्देेशा � काराणे या�चेे विन�ेदेन बाजारा क्षेेत्रीातें ीलू आविण खीाजगृी बाजाराांसही बाजाराामंं धाीलू आविण त्यासाठीी रााज्यामंध्य े�िापुन केलूल्े या शेतेकराी ग्रााहीक बाजाराांमंधाीलू शेतेीच्या � इतेरा वि��विक्षेते उत्पुन्नाच्या खीराेदोी-वि�क्रीीचेा वि�कास � वि�विनयमंन कराण्यासाठीी, बाजारा सविमंत्यांना अविधाकारा प्रदोान कराण्यासाठीी आविण उपुराोक्ते बाबंशी संबंविधाते असलूेल्या प्रयोजनासं ाठीी तेरातेूदो कराण्याकरिरातेा मंहीारााष्ट्र कृवि� उत्पुन्न पुणन (वि�कास � वि�विनयमंन) अविधाविनयमं, १९६३ (१९६४ चेा मंहीा. २०) अविधाविनयविमंते केलूा आहीे. २. शेतेकऱ्यांच्या कृवि� उत्पुन्नास चेांगृलूा भाा� विमंळाा�ा यासाठीी रााज्य शासन सातेत्याने प्रयत्नशीलू आही.े प्रचेविलूते विलूलूा� व्य��िेते सातेत्य रााखीण्यासाठीी � पुारादोशयकतेा आणण्यासाठीी आविण कृवि� उत्पुन्नालूा राा�ते भाा� विमंळा�नू दोण्े यासाठीी, कंद्रा सराकारान,े कृवि� उत्पुन्नाचेी खीराेदोी � वि�क्रीी कराण्यासाठीी रााष्ट्रीय �तेराा�रा एकचे बाजारापुेठी असा�ी या संकल्पुने�रा आधाारिराते ई-रााष्ट्रीय कृवि� बाजारा योजना (ई-नामं) सुरू केलूी आहीे. कृवि� उत्पुन्नाच्या व्यापुाराातेीलू अडिळाे कमंी कराण्यासाठीी आविण रााज्यातेीलू बाजारा सविमंत्यांमंध्ये शेतेकऱ्यांना, त्यांच्या कृवि� उत्पुन्नालूा चेांगृलूा भाा� विमंळाा�ा यासाठीी, ई-रााष्ट्रीय कृवि� बाजारा योजना (ई- नामं) रााबवि�ण्याते आलूी आहीे. तेिाविपु, उक्ते अविधाविनयमंाते एकलू एकीकृते व्यापुारा लूायसनचेी तेरातेूदो नसल्यामंुळा,े संपुूणय रााज्यासाठीी, ई-नामं योजनेअंतेगृतेय , आंतेराबाजारा � आंतेरारााज्यीय व्यापुारा यामंं ध्य ेई-रााष्ट्रीय कृवि� बाजारा योजनेचेी अंमंलूबजी�णी करातेा येऊ शकलूी नाहीी. रााज्यामंध्ये, ई-नामं योजनेचेी प्रभाा�ीपुणे अंमंलूबजा�णी कराण्याच्या दोष्ृटीन,े रााज्यभारा कृवि� उत्पुन्नांच्या व्यापुाराासाठीी आविण इतेरा रााज्यानं ी तेशी मंान्यतेा विदोलूेलूी असेलू तेरा, आंतेरारााज्य व्यापुाराासाठीी दोखीे ीलू एकलू एकीकृते लूायसन दोण्े यासाठीी तेरातेूदो कराण्याकरिरातेा उक्ते अविधाविनयमंामंध्ये सुधााराणा कराणे इष्ट आहीे, असे शासनास �ाटलूे. ३. ज्या कोणत्याहीी वि�द्यामंान बाजारााचेी उलूाढेालू ऐंशी हीजारा मंेविट्रक टन कृवि� उत्पुनापुेक्षेा कमंी नाहीी आविण ज्यामंध्ये, दोोनपुेक्षेा कमंी नसतेीलू इतेक्या अन्य रााज्यांमंधाून कृवि� उत्पुन्न येतेे, अशा कोणत्याहीी वि�द्यामंान बाजाराामंध्ये पुायाभाूते सुवि�धाांचेी वि�शे� आ�श्यकतेा आविण कृवि� उत्पुन्नाच्या वि�क्रीीच्या चेांगृल्या सुवि�धाांचेी गृराज वि�चेारााते घेेऊन, त्याचेी रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाचेा बाजारा म्हीणून �िापुना कराणे विकं�ा अशा कोणत्याहीी बाजारााचेी, रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाचेा बाजारा म्हीणून �िापुना कराणे, आ�श्यक आहीे असे �ाटलूे. रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाच्या बाजारााच्या बाजारा सविमंतेीचेी आविण अशा बाजारा सविमंतेीचेी दोैनंविदोन कतेयव्ये पुारा पुाडण्यासाठीी काययकाराी सविमंतेीचेी �िापुना कराण्यासाठीी दोेखीीलू तेरातेूदो केलूी आहीे. ४. एकास्थित्मंक एकलू व्यापुाराी लूायसनधााराक, शेतेकराी, वि�क्रीेतेा � बाजारा सविमंतेी यांच्यातेीलू आविण त्यांच्यामंधाीलू कोणत्याहीी कृवि� उत्पुन्नाचेी गृुण�त्ता विकं�ा �जन विकं�ा राक्कमं प्रदोान कराण्याच्या संबंधाातेीलू वि��ादो सोडवि�ण्यासाठीी तेरातेूदो केलूी आहीे. ५. रााज्यातेीलू शेतेकऱ्यांना, कृवि� उत्पुन्नाच्या �पुधाायत्मंक विकमंतेंचेा जा�तेीते जा�ते लूाभा विमंळाेलू याचेी या सुधााराणांमंुळाे, सुविनस्थिश्चेतेी हीोईलू. ६. रााज्य वि�धाानमंडं ळााच्या दोोन्हीी सभाागृृहीांचे ेअविधा�शे न चेालू ूनव्हीते ेआविण उपुराोक्ते प्रयोजनासं ाठीी मंहीारााष्ट्र कृवि� उत्पुन्न पुणन (वि�कास � वि�विनयमंन) अविधाविनयमं, १९६३ याते सुधााराणा कराण्याकरिरातेा, मंहीारााष्ट्राच्या रााज्यपुालूांनी तेात्काळा कायय�ाहीी कराणे जीमंुळाे आ�श्यक व्हीा�े अशी पुरिरास्थि�ितेी अस्थि�तेत्�ाते असल्याबद्दलू त्यांचेी खीात्रीी पुटलूी हीोतेी, आविण म्हीणून त्यांनी विदोनांक १३ ऑक्टोबरा २०२५ राोजी मंहीारााष्ट्र कृवि� उत्पुन्न पुणन (वि�कास � वि�विनयमंन) (सुधााराणा) अध्यादोेश, २०२५ (२०२५ चेा मंहीा. अध्या. ९), हीा प्रख्याविपुते केलूा हीोतेा. ७. उक्ते अध्यादोेशाचे ेरााज्य वि�धाानमंडं ळााच्या अविधाविनयमंाते रुपुातें रा कराण ेहीा या वि�धाये काचेा हीेते ूआही.े मंुंबई, जयकुमांारा राा�ले, विदोनांक १९ नोव् हींबरा, २०२५. पुणन मंंत्रीी.मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग पाचे, वि�संबरा ८, २०२५/अग्रहाायण १७, शाके १९४७ 9 �ैधााविनक अविधाकारा सोपवि�ण्यास�ब�धाीचेे ज्ञाापन या वि�धाेयकाते, �ैधााविनक अविधाकारा सोपुवि�ण्यासंबंधाीचेे पुुढेीलू प्र�तेा� अंतेभाूयते आहीेते :— खी�� ३.—मंहीारााष्ट्र कृवि� उत्पुन्न पुणन (वि�कास � वि�विनयमंन) अविधाविनयमं, १९६३ या मंध्ये, कलूमंे ५-१ अ, ५-१ ब आविण ५-१ क याचें ा अंतेभाा�य असणारा ेन�ीन प्रकराण सामंावि�ष्ट कराण्याचेा हीेते ूअसलूल्े या या खींडान्�ये,— (एक) कलूमं ५-१ अ मंध्ये, शाासकीय रााजपत्रातीले अविधासूचेनेद्वााराे, कोणत्याहीी वि�द्यामंान बाजाराास, “रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाचेा बाजारा” म्हीणनू विनदोेविशते कराण्याचे ेआविण रााष्ट्रीय मंहीत्त्�ाचेा बाजाराातेीलू पुणनाचेे वि�विनयमंन कराण्याचेी रिराते विनयमंांद्वााराे वि�विहीते कराण्याचेा अविधाकारा,रााज्य शासनाकडे घेेण्याते आलूा आहीे ; (दोोन) कलूमं ५-१ क मंध्ये, काययकाराी सविमंतेीचेे सदो�य म्हीणून व्यक्तेी विनयमंांद्वााराे वि�विहीते कराण्याचेा अविधाकारा, रााज्य शासनाकडे घेेण्याते आलूा आहीे. खी�� ७.—या खींडान्�ये,— (एक) उक्ते अविधाविनयमंांमंध्ये न�ीन कलूमं ७अ समंावि�ष्ट कराण्याचेा हीेतेू असलूेल्या या खींडान्�ये, एविककृते एकलू व्यापुारा लूायसन्स विमंळाण्यासाठीीच्या अजायचेा नमंुना आविण त्यासाठीीचेे शुल्क आविण अशा लूायसन्ससाठीीचेी राीते, नमंुना आविण अशा लूायसन्ससाठीीचेा कालूा�धाी आविण त्यासाठीीचेा संकेतेांक, विनयमंांद्वाारा ेवि�विहीते कराण्याचेा अविधाकारा, रााज्य शासनाकड ेघेण्े याते आलूा आही.े (दोोन) उक्ते अविधाविनयमंांमंध्ये न�ीन कलूमं ७ब समंावि�ष्ट कराण्याचेा हीेतेू असलूेल्या या खींडान्�ये, अन्य कोणत्याहीी रााज्याने विकं�ा संघेरााज्य क्षेेत्रीाने विदोलूेल्या एविककृते एकलू व्यापुारा लूायसन्सच्या धााराकालूा, व्यापुाराी म्हीणून त्याच्या भाौगृोविलूक क्षेेत्रीाते व्यापुारा कराण्याचेी राीते, विनयमंांद्वााराे वि�विहीते कराण्याचेा अविधाकारा, रााज्य शासनाकडे घेेण्याते आलूा आहीे. खी�� ९.—या खींडान्�ये, उक्ते अविधाविनयमंांतेीलू कलूमं १० मंध्ये सुधााराणा कराण्याचेा हीेतेू असलूेल्या या खींडान्�ये, रााज्य शासनाकडे अपुीलू ज्या नमंुन्याते � ज्या राीतेीने करातेा येईलू तेो नमंुना � तेी राीते, विनयमंांद्वााराे वि�विहीते कराण्याचेा अविधाकारा, रााज्य शासनाकडे घेेण्याते आलूा आहीे. खी�� ११.—या खींडान्�य,े या अविधाविनयमंाच्या तेरातेुदोंचेी अंमंलूबजा�णी करातेाना कोणतेीहीी अडचेण उद्भा�ल्यास, शाासकीय रााजपत्रामांध्ये प्रविसद्ध केलूेल्या आदोेशाद्वााराे, तेी दोूरा कराण्याचेा अविधाकारा, रााज्य शासनाकडे घेेण्याते आलूा आहीे. २. �ैधााविनक अविधाकारा सोपुवि�ण्यासंबंधाीचेे पुुढेीलू प्र�तेा� सामंान्य ��रुपुाचेे आहीेते. वि�धाान भा�न : विजतंद्र भाोळे, नागृपुूरा, सविचे�-१, विदोनांक ८ विडसंबरा, २०२५. मंहीारााष्ट्र वि�धाानसभाा. भाागृ पुाचे–९६—२. एचेबी २४०८—२. ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT PRESS AND BOOK DEPOT, CIVIL LINES, NAGPUR-440 001 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI-400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.