HB-2499 Part 5 Extra 121 Date 12-12-2025, Publication of bill to provide for the Maharashtra Employee parent responsibility and norms for accountability and monitoring as L.A. Bill No. XCI of 2025 by Section Officer M.L.S. Extra Ord. No. 121, No.25(9).

RNI No. MAHBIL /2009/40124 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााज�त्र असाधााराण भााग �ाचे �र्षम ११, अ�क २५(९)] शाुक्र�ारा, वि�संबारा १२, २०२५/अग्रहाायण २१, शाके १९४७ [�ष्ृठी े १३, विकंमांती : रु�य े२६.०० असाधााराण क्रमांा�क १२१ प्राविधाकृती प्रकाशान मांहाारााष्ट्र वि�धाानसभाेती � मांहाारााष्ट्र वि�धाान�रिरार्षदाेती सादारा केलेली वि�धाेयके. मांहाारााष्ट्र वि�धाानमां��ळ सविचे�ालय माहेाराष्ट्र पिवाधाानूसेभूेता पिदनूा�क १२ वि�संबारा, २०२५ रोजाी पुर:स्थेापिपता करण्यााता आलाेलाे खाालाीला पिवाधाेयाक माहेाराष्ट्र पिवाधाानूसेभूा पिनूयामा ११६ अन्वायाे प्रपिसेद्ध करण्यााता याेता आहेे :— L. A. BILL No. XCI OF 2025. A BILL TO PROVIDE FOR THE MAHARASHTRA EMPLOYEE PARENT RESPONSIBILITY AND NORMS FOR ACCOUNTABILITY AND MONITORING. सन २०२५ चेे वि�धाानसभाा वि�धाेयक क्रमांा�क ९१. मांहाारााष्ट्र रााज्यातीील कमांमचेाऱ्या�चेी मांातीावि�त्या�प्रतीी जबााबादााराी, उत्तरादाावियत्� तीसेचे दाेखभााल यास�दाभाामतीील मांानका�बााबाती तीरातीूदा कराण्यासाठीी वि�धाेयक. ज्याअर्थीी, आपल्याा मााताापिपत्यााचाा आदर करणेे आपिणे त्याा�चाी सेेवाा करणेे हेे प्रत्याेक माुलााचाे माुलाभूूता कतातव्या आहेे आपिणे ताो याुगाानूूयाुगाे भूारताीया कुटूंं�ब व्यावास्थेेचाा एक अपिवाभूाज्या भूागा रापिहेलाेलाा आहेे आपिणे माुख्याता: राज्यााताीला बहेुसे�ख्या कुटूंं�बा�माध्याे त्यााचाे पालानू केलाे जााताे; आपिणे ज्यााअथेी, पिनूवाृपि�वाेतानूासे आपिणे कुटूंं�ब वाेतानूासे लाागाू असेलाेल्याा तात्वाानूुसेार प्रकर्षाातनूे असेे स्पष्टूं केलाे जााता ेकी, एखााद्याा कमातचााऱ्यााचा ेकटूंु बं� हे ेएक अपिवाभूाज्या सेाख्यि�ख्याक एकक असेल्याानू ेत्याासे त्याा कमातचााऱ्यााच्याा वाेतानूावार वा पिनूवाृपि�पिवार्षायाक लााभूा�वार हेक्क सेा�गाताा याेताो. कमातचााऱ्यााचाे मााताापिपताा हेे अशाा कुटूंं�ब व्यावास्थेेचाे अपिवाभूाज्या घटूंक असेतााता; आपिणे (१) भूागा पाचा-१२१–१. एचाबी-२४९९–१.2 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााज�त्र असाधााराण भााग �ाचे, वि�संबारा १२, २०२५/अग्रहाायण २१, शाके १९४७ ज्यााअथेी, जा ेकमातचाारी त्यााच्� याावार अवालाब� ूनू असेलाल्े याा मााताापिपत्यााकडे ेआपिणे पिदव्याा�गा भूाऊ-बपिहेणेीकडेे दुलातक्ष करतााता अशाा कमातचााऱ्याा�पासेूनू सेुरुवााता करुनू त्याा�च्याामाध्याे, पिवापिशाष्टूं अशाा माानूका�द्वाारे एक प्रकारचाा अपिनूवाायात सेदाचाार पिब�बपिवाण्याासेाठीी तारताूद करणेे इष्टूं आहेे, जाेणेकरुनू, असेा प्रत्याेक कमातचाारी हेा त्याा त्याा सेमााजााता एक आदशात व्याक्ताी म्हेणेूनू गाणेलाी जााईला; आपिणे ज्यााअथेी, राज्या शाासेनूाच्याा पिकंवाा माहेाराष्ट्र राज्यााताीला इतार कोणेत्यााहेी से�घटूंनूेच्याा कमातचााऱ्याा�नूी आपल्याा मााताापिपत्यााचाा वा पिदव्याा�गा भूाऊ-बपिहेणेीचाा सेा�भूाळ करावाा यााबद्दलाच्याा त्याा�च्याा उ�रदापियात्वााकरिरताा आपिणे त्याा�च्यााशाी से�ब�पिधाता वा ताद्नूुर्षा�पिगाक बाबंकरिरताा तारताूद करणेे इष्टूं आहेे; त्याअर्थीी, भूारताीया गाणेराज्यााच्याा शाहेा�राव्याा वार्षाी, यााद्वाारे, पुढीीलाप्रमााणेे अपिधापिनूयामा करण्यााता याेता आहेे— १. (१) याा अपिधापिनूयामाासे, माहेाराष्ट्र कमातचााऱ्याा�चाी मााताापिपत्यााप्रताी जाबाबदारी आपिणे उ�रदापियात्वा वा से�पिक्षप्ता नूावा, व्यााप्ताी वा प्रार�भू. देखाभूाला याासे�ब�धाीच्याा माानूका�बाबता अपिधापिनूयामा, २०२५ असेे म्हेणेावाे. (२) ताो, से�पूणेत माहेाराष्ट्रासे लाागाू असेेला. (३) ताो, राज्या शाासेनू, राजापत्रााताीला अपिधासेूचानूेद्वाारे पिनूयाता करीला अशाा पिदनूा�कासे अ�मालााता याेईला. २. याा अपिधापिनूयामाामाध्याे, से�दभूातनूुसेार दुसेरा अथेत अपेपिक्षता नूसेेला तार, - व्यााख्याा. (क) " शाासेनू" पिकंवाा "राज्या शाासेनू" यााचाा अथेत, माहेाराष्ट्र शाासेनू, असेा आहेे : (खा) " पिनूयामा" यााचाा अथेत, याा अपिधापिनूयामाान्वायाे केलाेलाे पिनूयामा, असेा आहेे : (गा) " अपिधासेूचानूा" यााचाा अथेत, शाासेकीया राजापत्रााता प्रपिसेध्द केलाेलाी अपिधासेूचानूा असेा आहे े: (घ) "अपीला प्रापिधाकारी" यााचाा अथेत, राज्या शाासेनूाचाा पिकंवाा, याथेाख्यिस्थेपिता, से�घटूंनूेचाा एखाादा अपिधाकारी पिकंवाा अ�मालादार, पिकंवाा अपिधापिनूयामाान्वायाे तारताूद केल्यााप्रमााणेे पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकाऱ्यााचाा आदेशाापिवारुद्ध अपीला दाखाला करण्याासेाठीी, अपिधापिनूयामााच्याा प्रयाोजानूाथेत राज्या शाासेनूाच्याा पिकंवाा से�घटूंनूच्े याा २५ आदशाे ाद्वाार ेकलामा १३ अन्वाया ेवाेळोवाेळी अपिधासेूपिचाता करण्यााता याईे ला असेा पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकाऱ्याालाा दजाातनूे वा पदानूे वारिरष्ठी असेलाेलाा, असेा अपिधाकारी पिकंवाा कायाातपिधाकारी असेा आहेे; (डे) "से�पिवाभूाजानू केलाेलाे वाेतानू" यााचाा अथेत, पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकाऱ्याानूे पिकंवाा अपीला प्रापिधाकाऱ्याानूे कमातचााऱ्यााच्याा अवाला�बी मााताापिपत्याालाा/पिदव्याा�गा भूाऊ-बपिहेणेीलाा त्याा कमातचााऱ्यााच्याा वाेतानूाताूनू मा�जाूर केलाेलाी रक्कमा, असेा आहेे; (चा) "आयाोगा" यााचाा अथेत, अपिधापिनूयामााच्याा कलामा १८ खाालाी घपिटूंता वा अपिधासेूपिचाता केलाेलाा माहेाराष्ट्र कमातचाारी प्रणेामा आयाोगा, पिकंवाा असेा आयाोगा अपिधासेूपिचाता हेोईताोपयांता माहेाराष्ट्र प्रशाासेकीया न्याायाापिधाकरणे, असेा आहेे; (छ) "अवाला�बी पिदव्याा�गा भूाऊबहेीणे" यााचाा अथेत, पिदव्याा�गा व्याक्ताी पिकंवाा कंद्र सेरकारनूे अपिधासेूपिचाता केलाेल्याा पिदव्याा�गा व्याक्तांच्याा हेक्काबाबता अपिधापिनूयामा, २०१६ (२०१६ चाा ४९) यााच्याा कलामा २ (घ) आपिणे २ (नू) अन्वायाे व्यााख्याा केल्यााप्रमााणेे "पिदव्याा�गा असेलाेलाी व्याक्ताी" पिकंवाा अपिताशाया आधााराचाी गारजा असेणेारी, आपिणे कमातचााऱ्याा�चाे अपिवावाापिहेता भूाऊ पिकंवाा बहेीणे (भूावा�डे) असेलाेलाी आपिणे आपलाा उदरपिनूवाातहे चाालापिवाण्याासेाठीी स्वाता:चाे पुरेसेे उत्पन्नूाचाे सेाधानू नूसेलाेलाी व्याक्ताी, असेा आहेे; (जा) "अवालाब� ी मााताापिपताा" यााचाा अथे,त स्वाता:चा ेउत्पन्नूाचा ेपरु सेे ेसेाधानू नूसेलाल्े याा ज्याा माातालाे ा पिकवां ा पिपत्याालाा पिकवां ा दोन्हेंनूा त्यााच्याा/पिताच्याा/त्यााच्� याा मालाु ावार/माुलाीवार अवालाब� ूनू राहेावा ेलाागाता,े अशाी मााताा पिकंवाा पिपताा असेा आहेे;मांहाारााष्ट्रट शाासन रााज�त्र असाधााराण भााग �ाचे, वि�संबारा १२, २०२५/अग्रहाायण २१, शाके १९४७ 3 (झ) "पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकारी" यााचाा अथेत, राज्या शाासेनूाच्याा पिकंवाा याथेाख्यिस्थेताी, से�घटूंनूेचाा अपिधाकारी पिकंवाा कायाातपिधाकारी पिकंवाा याा प्रयाोजानूाथेत राज्या शाासेनूाच्याा पिकंवाा से�घटूंनूेच्याा अशाा आदेशााद्वाारे, असेा अपिधाकारी म्हेणेूनू कलामा ६ अन्वायाे वाेळोवाेळी अपिधासेूपिचाता करण्यााता याेईला असेा, आहेरणे वा से�पिवातारणे प्रापिधाकाऱ्यााच्याा दजाातपेक्षा कमाी दजाातचाा नूसेेला, असेा अपिधाकारी पिकंवाा कायाातपिधाकारी असेा आहेे; (त्रा) "कमातचाारी" यााचाा अथेत, राज्या शाासेनूानूे पिनूयाुक्ता केलाेलाी आपिणे पिताच्याा पिनूया�त्राणेाधाीनू असेलाेलाी आपिणे शाासेनूाचाा कोर्षाागाारामाार्फफता राज्यााच्याा एकपित्राता पिनूधाीमाधाूनू आपला ेवाेतानू घेणेारी पिकवां ा कलामा ३(२) अन्वायाे अपिधासेूपिचाता करण्यााता याेईला त्यााप्रमााणेे, माहेाराष्ट्र राज्यााता कायातरता असेलाेल्याा कोणेत्यााहेी से�घटूंनूेनूे पिनूयाुक्ता केलाेलाी कोणेताीहेी व्याक्ताी, असेा आहेे; (टूं) "से�घटूंनूा" यााचाा अथेत, माहेाराष्ट्र राज्यााता कायातरता असेणेारी आपिणे याा अपिधापिनूयामाामाध्याे कक्षेता याेणेारी कलामा ३(२) अन्वायाे राज्या शाासेनूानूे अपिधासेूपिचाता केलाेलाी से�घटूंनूा असेा आहेे; (ठी) "पिवापिहेता" यााचाा अथेत, याा अपिधापिनूयामााखाालाी केलाेल्याा पिनूयामाा�द्वाारे पिवापिहेता केलाेलाे, असेा आहेे; (डे) "राज्यास्तारीया से�पिनूया�त्राणे मा�डेळ" यााचाा अथेत, याा अपिधापिनूयामाा�च्याा पिवापिवाधा तारताुदंचाे पुनूपिवालात ोकनू वा सेपि�नूयात्रा� णे करण्याासेाठीी, कलामा २५ (१) अन्वाया ेघपिटूंता करावायााचा ेमाडे� ळ, असेा आहे;े (ढी) "कलामा" यााचाा अथेत, अपिधापिनूयामााचाे कलामा, असेा आहेे: ३. (१) राज्या शाासेनूाच्याा सेवात कमातचााऱ्याा�नूा याा अपिधापिनूयामााच्याा तारताुदी लाागाू असेताीला. अपिधापिनूयामााच्याा तारताुदी (२) राज्या शाासेनूासे, याा अपिधापिनूयामााखाालाी सेमाापिवाष्टूं करावायााच्याा, माहेाराष्ट्र राज्यााता कायातरता कमातचााऱ्याा�नूा लाागाू असेलाेल्याा से�घटूंनूा�नूा अपिधासेूपिचाता करीला. अशाा से�घटूंनूेच्याा कमातचााऱ्याा�नूा याा अपिधापिनूयामााच्याा तारताुदीद्वाारे असेणेे. आपिणे याा अपिधापिनूयामााखाालाी पिवापिहेता केलाेलाे पिनूयामा लाागाू असेताीला. ४. (१) राज्या शाासेनूाचाा प्रत्याके कमातचाारी त्यााच्� याा मााताा-पिपत्यााचाी/पिदव्याा�गा भूाऊ-बपिहेणेीचाी देखाभूाला अवाला�बी करण्याासेाठीी जाबाबदार असेेला आपिणे यााबाबताीता कोणेताेहेी दुलातक्ष झाल्याासे, ताी बाब याा अपिधापिनूयामााच्याा मााताापिपत्याा�चाी/ पिदव्याा�गा भूाऊ तारताुदीखाालाी हेातााळण्यााता याेईला. बपिहेणेीचाी देखाभूाला (२) राज्या शाासेनूाच्याा पिकंवाा से�घटूंनूेच्याा कमातचााऱ्याा�च्याा से�ब�पिधाता वातातणेूक पिनूयामाा�माध्याे, याा वा जाबाबदारी. अपिधापिनूयामााच्याा जाबाबदारी वा प्रार�भूाच्याा पिदनूा�कापासेूनू सेहेा मापिहेन्याा�च्याा आता वारीला बाबीचाा सेमाावाेशा करण्याासेाठीी सेुधाारणेा करण्यााता याेईला. ५. (१) याा अपिधापिनूयामााखाालाी कोणेत्यााहेी कमातचााऱ्यााचाे, अवाला�बी मााताा-पिपताा पिकंवाा याथेाख्यिस्थेपिता, से�पिवाभूापिजाता वाेतानू पिदव्याागा� भूाऊ-बपिहेणे यााप� कै ी दोन्हेंनूा पिकवां ा त्याापकै ी कोणेत्यााहेी व्याक्ताीसे, आहेरणे वा सेपि�वातारणे अपिधाकाऱ्याानूे माागाण्याासेाठीी अवाला�बी मााताा- त्याा कमाचात ाऱ्यााच्याा वाताे नूामाधानूू दरमाहेा (माापिसेक तात्वाावार) त्याानू� ा थेटूंे द्याावायााच्याा कमाचात ाऱ्यााच्याा सेपि�वाभूापिजाता पिपताा/पिदव्याा�गा भूाऊ वाेतानूाचाी माागाणेी करणेारा लाेखाी अजात कलामा ६ खाालाी अपिधासेूपिचाता केलाेल्याा पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकाऱ्यााकडेे बपिहेणे याा�नूी अजात करताा याेईला; करणेे. पर�ताु, अशाा अवाला�बी मााताा-पिपत्याानूे/पिदव्याा�गा भूाऊ-बपिहेणेीनूे, त्याा�चाी उपजाीपिवाका चाालापिवाण्याासेाठीी त्याा�च्यााकडेे उत्पन्नूाचाे पुरेसेे सेाधानू नूाहेी आपिणे त्याा�नूा कमातचााऱ्यााकडेंनू आपिथेतक मादताीचाी गारजा आहेे, असेे पिसेद्ध केलाे पापिहेजाे. (२) अवाला�बी मााताा-पिपत्यााच्याा/पिदव्याा�गा भूाऊ-बपिहेणेीच्याा अशाा अजाातमाध्याे, मााताा-पिपत्यााच्याा सेवात स्त्राोताामाधाीला वाैयाख्यिक्ताक उत्पन्नू आपिणे कमातचााऱ्याा�कडेंनू त्याा�नूा सेध्याा देण्यााता याेणेारी आपिथेतक मादता आपिणे अन्या स्वारुपाचाी मादता स्पष्टूंपणेे नूमाूद करावाी. ६. राज्या शाासेनू पिकंवाा, याथेाख्यिस्थेताी, से�घटूंनूा वाेळोवाेळी आदेशााद्वाारे, कमातचााऱ्यााच्याा से�पिवाभूापिजाता केलाेल्याा पदपिनूदेपिशाता वाेतानूाचाी माागाणेी करणेाऱ्याा अवाला�बी मााताा-पिपत्यााकडेंनू/पिदव्याा�गा भूाऊ-बपिहेणेीकडेंनू4 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााज�त्र असाधााराण भााग �ाचे, वि�संबारा १२, २०२५/अग्रहाायण २१, शाके १९४७ प्राप्ता झालाेल्याा अजाातवार पिवाचाार प्रापिधाकारी करण्यााच्याा प्रयाोजानूाकरिरताा, राज्या शाासेनूाच्याा पिकंवाा, याथेाख्यिस्थेताी, से�घटूंनूेच्याा कोणेत्यााहेी अपिधाकाऱ्याासे पिकंवाा नूेमाणेूक कायाातपिधाकाऱ्याासे पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकारी म्हेणेूनू अपिधासेूपिचाता करीला. अजात पिनूकालाी ७. अवाला�बी मााताा-पिपत्यााचाा/पिदव्याा�गा भूाऊ-बपिहेणेीचाा अजात प्राप्ता झाल्याावार पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकारी काढीण्यााचाा अशाा दाव्यााचाी पात्राताा ठीरवाताीला आपिणे त्याा अजातदारालाा आपिणे से�ब�पिधाता कमातचााऱ्याालाा आपलाे म्हेणेणेे कालाावाधाी. माा�डेण्यााचाी वााजावाी सेधा� ी पिदल्याानूता� र, असेा अजात प्राप्ता झाल्यााच्याा पिदनूा�कापासेूनू जाास्ताीता जाास्ता ९० पिदवासेाच्� याा कालाावाधाीच्याा आता ताो अजात पिनूकालााता काढीेला. से�पिवाभूापिजाता ८. पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकाऱ्याासे उपिचाता वााटूंल्याासे, ताो कलामा ७ माध्या ेनूमादू कल्े यााप्रमााणे े९० पिदवासेाच्� याा केलाेल्याा वाेतानूाचाे कालाावाधाीता, कमातचााऱ्यााच्याा अवालाब� ी मााताा-पिपत्यााच्याा पिदव्याा�गा भूाऊ-बपिहेणेीच्याा अजाासेत �दभूातात , कमातचााऱ्यााच्याा प्रमााणे वा कमााला वाेतानूाचाे पिवाभूाजानू करण्याासे मा�जाुरी देईला आपिणे त्याासे�दभूातताीला आदेशााच्याा पिदनूा�कानू�तारच्याा मापिहेन्याापासेूनू मायाातदा. अवाला�बी. मााताा-पिपत्याानूा /पिदव्याा�गा भूाऊ-बपिहेणेीनूा थेेटूं माापिसेक तात्वाावार द्याावायााचाी रक्कमा से�पिवाभूापिजाता करण्यााता याेईला असेे स्पष्टूंपणेे नूमाूद करूनू से�ब�पिधाता आहेरणे वा से�पिवातारणे अपिधाकाऱ्याालाा तासेे पिनूदेशा देईला, पर�ताु, अशाी से�पिवाभूापिजाता केलाेलाी रक्कमा हेी त्याा कमातचााऱ्याालाा प्रदानू करण्यााता याेणेाऱ्याा एकूणे माापिसेक वाेतानूाच्याा २० टूंक्क्याा�पेक्षा अपिधाक असेणेार नूाहेी. ताथेापिप, र्फक्ता काहेी अपवाादात्माक प्रकरणेा�माध्या ेताी एकूणे रक्कमा माापिसेक वाेतानूाच्याा २५ टूंक्क्याा�पयांता जााऊ शाकेला. पदपिनूदेपिशाता ९. कलामा ७ अन्वायाे पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकारी, अजाातचाी सेुनूावाणेी करताानूा, अधातन्याापियाक अपिधाकारा�चाा प्रापिधाकारी वाापर करताीला. अधातन्याापियाक प्रापिधाकारी असेणेे . अजात र्फेटूंाळणेे. १०. याा अपिधापिनूयामााच्याा वा त्यााखाालाी केलाेल्याा पिनूयामाा�च्याा तारताुदीन्वायाे ताे प्रकरणे पिवाचााराता घेतालाे जााण्याासेाठीी याोग्या वााटूंला ेनूाहेी तार, पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकाऱ्याासे ९० पिदवासेाच्� याा पिवापिनूपिदतष्टूं कालाावाधाीच्याा आता, अजात र्फेटूंाळण्यााबद्दलाचाी ताकसेफ गा� ता कारणे ेनूमादू असेलालाे ा, लाेखाी स्वारुपाताीला आदेशा सेवात सेबपि�धाताा�नूा रिरतासेर सेूपिचाता करूनू त्यााद्वाारे अजात र्फेटूंाळताा याेईला. अपीला करण्यााचाा ११. पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकाऱ्याानूे ९० पिदवासेा�च्याा पिवापिनूपिदतष्टूं कालाावाधाीच्याा आता, ताे प्रकरणे पिनूकालााता अपिधाकार. काढीलाे नूाहेी तार, अवाला�बी मााताा-पिपताा, पिदव्याा�गा भूाऊ-बहेीणे पिकंवाा कमातचाारी याा�नूा, पिवाहेीता करण्यााता याेईला अशाा २० कायातपध्दताीनूुसेार अपीला प्रापिधाकाऱ्याासेमाोर अपीला करण्यााचाा अपिधाकार असेेला. पदपिनूदेपिशाता १२. पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाका-यााच्याा आदशाे ामाुळ ेव्यापिथेता झालाेला ेअवालाब� ी मााताा-पिपताा याथेाख्यिस्थेताी, पाच्याा प्रापिधाकाऱ्यााच्याा पिदव्याा�गा प्रापिधाकाऱ्यााच्याा भूाऊ-बहेीणे पिकंवाा कमातचाारी याा�नूा पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाका-यााच्याा आदेशाापिवारुध्द असेा आदेशाापिवारुध्द आदेशा पिमाळाल्यााच्याा आदेशाापिवारुध्द पिदनूा�कापासेूनू एक मापिहेन्यााच्याा आता अपीला प्रापिधाकाऱ्याासेमाोर अपीला अपीला करण्यााचाा दाखाला करताा याेईला. अपिधाकार . अपीला प्रापिधाकारी १३. से�पिवाभूापिजाता वाेतानू माागाणेारा अजात पिनूकालााता काढीणेाऱ्याा पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकाऱ्यााच्याा याा�चाी नूेमाणेूक. आदेशाा�पिवारुध्दचाे याा�चाी नूेमाणेूक अपीला अजात पिवाचााराता घेण्याासेाठीी राज्या शाासेनू पिकंवाा याथेाख्यिस्थेताी से�घटूंनूा, आदेशााद्वाारे, राज्या शाासेनूाच्याा पिकंवाा याथेाख्यिस्थेताी, से�घटूंनूेच्याा अपिधाकाऱ्याासे पिकंवाा पदापिधाकाऱ्याासे अपीला प्रापिधाकारी म्हेणेूनू अपिधासेूपिचाता करीला. अपीला १४. अपीला प्रापिधाकारी कलामा १३ अन्वायाे दाखाला केलाेल्याा अपिपलाावार, त्यााताीला दोन्हेी पक्षकारा�नूा प्रापिधाकाऱ्याासे. बसे आपलाे म्हेणेणेे माा�डेण्यााचाी वााजावाी से�धाी देऊनू, सेुनूावाणेी करेला आपिणे त्याासे आवाश्याक वााटूंेला असेा आदेशा देईला. अपीला पिनूकालााता १५. व्यापिथेता झालाेलाे अवाला�बी मााताा पिपताा/पिदव्याा�गा भूाऊ-बहेीणे पिकंवाा कमातचाारी याा�च्यााकडेंनू अपीला काढीण्याासेाठीी काढीण्याासेाठीी प्राप्ता झाल्याावार, अपीला प्रापिधाकारी असेा अजात प्राप्ता झाल्यााच्याा पिदनूा�कापासेूनू ठीी ६० पिदवासेा�पेक्षा कालामायाातदा. अपिधाक असेणेार कालामायाातदा. नूाहेी इताक्याा कालाावाधाीच्याा आता त्याा अपिपलाावार पिनूणेतया देईला.मांहाारााष्ट्रट शाासन रााज�त्र असाधााराण भााग �ाचे, वि�संबारा १२, २०२५/अग्रहाायण २१, शाके १९४७ 5 १६. अपिपलााच्याा सेुनूावाणेीनू�तार अपीला प्रापिधाकाऱ्याासे� ताे अपीला याोग्या वााटूंल्याासे, आपल्याा आदशाे ाता अपीला अपीला पिनूख्यिश्वाता करीला अशाी से�पिवाभूापिजाता रक्कमा त्याा कमातचााऱ्यााच्याा वाेतानूाताूनू त्याा�च्याा अवाला�बी मााताा- प्रापिधाकरणेाचाे आदेशा. पिपत्याा�नूा, पिदव्याा�गा भूाऊ-बपिहेणेीलाा आदेशााच्याा पिदनूा�काच्याा लागातानू�तारच्याा मापिहेन्याापासेूनू मा�जाूर करण्यााचाा लाेखाी आदेशा पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकाऱ्याालाा देईला, परता� ,ु अशाी माजा� रू करण्यााता आलाेलाी सेपि�वाभूापिजाता रक्कमा हेी, त्याा कमाचात ाऱ्याालाा प्रदानू करण्यााता याेणेाऱ्याा एकूणे माापिसेक वाेतानूाच्याा २० टूंक्क्याापेक्षा अपिधाक असेणेार नूाहेी. ताथेापिप, र्फक्ता काहेी अपवाादात्माक प्रकरणेा�ता ताी रक्कमा एकूणे माापिसेक वाेतानूाच्याा २५ टूंक्क्याापयांता जााऊ शाकेला. १७. याा अपिधापिनूयामााच्याा आपिणे त्यााखाालाी तायाार केलाेल्याा पिनूयामाा�च्याा तारताुदीनूुसेार अपीला पिवाचााराता अपीला घेण्याासेाठीी याोग्या नूाहेी, अशाी अपीला प्रापिधाकाऱ्यााचाी खाात्राी पटूंलाी असेेला तार त्याा अपीला प्रापिधाकाऱ्याासे अजात प्रापिधाकाऱ्याानूे र्फेटूंाळण्यााबद्दलाचाी ताकफसेगाता कारणेे नूमाूद असेलाेलाा लाेखाी स्वारुपाताीला आदेशा ६० पिदवासेा�च्याा पिवापिनूपिदतष्टूं अपीला र्फेटूंाळणेे. कालाावाधाीच्याा आता सेवात से�ब�पिधाताा�नूा रीतासेर सेूपिचाता करूनू त्यााद्वाारे अपीला र्फेटूंाळताा याेईला. १८. (१) राज्या शाासेनू, राजापत्रााताीला अपिधासेूचानूेद्वाारे, त्यााबाबताीता प्रदानू करण्यााता आलाेल्याा माहेाराष्ट्र राज्या अपिधाकारा�चाा वाापर करण्याासेाठीी आपिणे याा अपिधापिनूयामाान्वायाे नूेमाूनू पिदलाेलाी कायात पार पाडेण्याासेाठीी माहेाराष्ट्र कमातचाारी प्रमााणे राज्या कमातचाारी प्रणेामा आयाोगा याा नूावाानूे ओळखालाा जााणेारा एक पिनूकाया गापिठीता करीला. आयाोगा गाठीीता करणेे. (२) असेा आयाोगा घपिटूंता करण्यााता याईे पयांता माहेाराष्ट्र प्रशाासेकीया न्याायाापिधाकरणे, राज्या शाासेनूाकडेनूं , यााबाबताीता राजापत्रााता अपिधासेूपिचाता करण्यााता याईे ला आपिणे अशाा पिदनूा�कापासेूनू याा अपिधापिनूयामााखाालाी आयाोगााच्याा अपिधाकारा�चाा वाापर करेला आपिणे कायात पार पाडेेला. (३) माहेाराष्ट्र राज्या कमातचाारी प्रणेामा आयाोगा हेा पुढीीला व्याक्ताी पिमाळंनू बनूलाेलाा असेेला, (क) माुख्या आयाुक्ता, आपिणे (खा) आवाश्याक वााटूंेला त्यााप्रमााणेे, दोनू पेक्षा अपिधाक नूसेताीला इताके आयाुक्ता. (४) राज्या शाासेनू, वाेळोवाेळी, अपिधासेूचानूेद्वाारे, अनूुक्रमाे पोटूं-कलामाे (६) वा (७) याामाध्याे नूमाूद केलाेलाी अहेतताा वा अनूुभूवा धाारणे करणेाऱ्याा व्याक्ताीमाधाूनू माुख्या आयाुक्ता वा आयाुक्ता याा�चाी पिनूयाुक्ताी करीला. (५) आयाोगााच्याा कामाकाजााचाे सेवातसेाधाारणे अधाीक्षणे, से�चाालानू वा व्यावास्थेापनू हेे, माुख्या आयाक्ु तााकडे ेपिनूपिहेता असेेला, माख्ु या आयाक्ु ता याा�नूा आयाक्ु ता सेहेाय्या करताीला आपिणे त्याा�नूा याा अपिधापिनूयामााखाालाीला इतार कोणेत्यााहेी प्रापिधाकरणेाद्वाारे देण्यााता याेणेाऱ्याा पिनूदेशाा�नूा अधाीनू नू राहेताा, आयाोगााद्वाारे वाापरण्यााता याेताीला अशाा सेवात अपिधाकारा�चाा स्वााया�पणेे वाापर करताा याेईला आपिणे आयाोगााद्वाारे सेवात कायात पार पाडेताा याेईला. (६) माुख्या आयाुक्ता याा�चाी राज्या शाासेनूामाध्याे अपर माुख्या सेपिचावााच्याा दजाातपेक्षा कमाी नूाहेी अशाा दजाातच्याा पदावार कामा केलाेलाे असेेला अशाा व्याक्तांमाधाूनू पिनूयाुक्ता करण्यााता याेईला. (७) आयाुक्ता हेे कायादा, सेमााजासेेवाा, प्रशाासेनू वा शाासेनू व्यावाहेार याा�माधाीला पिवास्ताृता ज्ञाानू वा अनूुभूवा धाारणे केलाेलाी आपिणे राज्या शाासेनूाच्याा आयाक्ु ता पदावार पिकवां ा शाासेनूामाध्या ेकामा केलाेलाी अशाी व्याक्ताी असेेला. (८) राज्यााता आयाोगााचाे माुख्याालाया हेे राज्या शाासेनू, राजापत्रााताीला अपिधासेूचानूेद्वाारे पिवापिनूपिदतष्टूं करीला अशाा पिठीकाणेी असेेला. परता� ुआयाोगाासे, राज्या शाासेनूाच्याा पूवात माान्याताेनू ेराज्यााताीला अन्या एका पिकवां ा अनूके पिठीकाणेी, कायाालात या पिकंवाा कायाातलायाे स्थेापनू करताा याेताीला. १९. (१) माुख्या आयाुक्ता हेा, ज्याा पिदनूा�कासे त्याानूे आपलाे पद ग्रहेणे केलाे, पिदनूा�कापासेूनू पाचा माुख्या आयाुक्ता वार्षाांच्याा माुदताी करिरताा पद धाारणे करीला. वा आयाुक्ता याा�चाा पदावाधाी वा सेेवाेच्याा परता� ुकोणेतााहेी माख्ु या आयाक्ु ता त्यााचा� ी वायााचाी पासेष्टूं वार्षा ेपणेु तझाल्याावार असे ेपद धाारणे करणेार नूाहेी. शाताी.6 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााज�त्र असाधााराण भााग �ाचे, वि�संबारा १२, २०२५/अग्रहाायण २१, शाके १९४७ (२) प्रत्याेक आयाुक्ता हेा, ज्याा पिदनूा�कासे त्याानूे आपलाे पद ग्रहेणे केलाे असेेला त्याा पिदनूा�कापासेूनू पाचा वार्षाांच्याा माुदताीकरिरताा पिकंवाा त्यााच्याा वायााचाी पासेष्टूं वार्षाे पूणेत हेोईपयांता, याापैकी जाे आधाी घडेेला ताोपयांता पद धाारणे करीला. पर�ताु, ज्यााच्याा वायााचाी पासेष्टूं वार्षाे पुणेत झालाेलाी नूाहेीता असेा प्रत्याेक आयाुक्ता हेा, याा पोटूं कलामाान्वायाे त्यााचाे पद रिरक्ता झाल्याावार, माुख्या आयाुक्ता म्हेणेूनू पिनूयाुक्ताी केलाा जााण्याासेाठीी पात्रा असेेला. परता� ुआणेखाी असे ेकी, आयाक्ु ता हेा, माख्ु या आयाक्ु ता म्हेणेूनू पिनूयाक्ु ता करण्यााता आलाा असेेला त्यााबाबताीता त्यााचाा आयाुक्ता वा माुख्या आयाुक्ता म्हेणेूनू असेलाेलाा एकूणे पदावाधाी हेा पाचा वार्षाातपेक्षा अपिधाक असेणेार नूाहेी. (३) माुख्या आयाुक्ताासे पिकंवाा आयाुक्ताासे, कोणेत्यााहेी वाेळी राज्या शाासेनूालाा उद्देशाूनू आपल्याा पदाचाा आपल्याा स्वााक्षरीपिनूशाी लाेखाी राजाीनूामाा देताा याेईला. पर�ताु माुख्या आयाुक्ताालाा पिकंवाा आयाुक्ताालाा, कलामा २० अन्वायाे पिवापिनूपिदतष्टूं करण्यााता आलाेल्याा रिरताीनूे, त्यााच्याा पदावारुनू दूर करताा याेईला. (४) माुख्या आयाुक्ताालाा आपिणे आयाुक्ताालाा देया असेलाेलाे वाेतानू वा भू�े आपिणे त्याा�च्याा सेेवाेच्याा इतार अटूंी वा शाताी , (क) माुख्या आयाुक्तााच्याा बाबताीता, राज्या शाासेनूाच्याा अपर माुख्या सेपिचावााच्याा दजाातच्याा पिकंवाा त्याापेक्षा कमाी नूसेेला अशाा दजाातच्याा पदालाा जा ेवाेतानू, भू� ेआपिणे सेेवाच्े याा अटूंी वा शाताी लाागा ूअसेताीला, त्यााप्रमााणेेचा असेताीला. (खा) आयाुक्ताा�च्याा बाबताीता, राज्या शाासेनूाच्याा आयाुक्ताा�च्याा आपिणे सेपिचावााच्याा दजाातच्याा पिकंवाा त्याापेक्षा कमाी नूसेेला अशाा दजाातच्याा पदालाा जा ेवाेतानू वा भू� ेआपिणे सेेवाच्े याा अटूंी वा शाताी लाागा ूअसेताीला त्यााप्रमााणेेचा असेताीला. पर�ताु, जार माुख्या आयाुक्ता पिकंवाा आयाुक्ता याा�च्याा पिनूयाुक्ताीच्याा वाेळी, कंद्र सेरकारच्याा पिकंवाा राज्या शाासेनूाच्याा आधाी केलाेल्याा कोणेत्यााहेी सेेवाेच्याा से�दभूातता, पिवाकलाा�गाताा पिकंवाा जाखामा वा इजाा पिनूवाृ�ीवाेतानूा व्यापितारिरक्ता इतार कोणेताेहेी सेेवाा पिनूवाृ�ीवाेतानू हेोता असेेला तार, अशाा माुख्या आयाुक्ता पिकंवाा आयाुक्ता पदावारीला सेेवाेच्याा से�दभूातता देया असेलाेल्याा त्यााच्याा वाेतानूाताूनू सेेवाापिनूवाृ�ी उपदानूाएवाढीी सेेवाापिनूवाृ�ी वाेतानूाचाी रक्कमा वागाळताा, सेेवाापिनूवाृ�ीवाेतानूाचाी जाी रक्कमा अ�शाराशाीकृता केलाी हेोताी अशाी सेेवाापिनूवाृ�ीवाेतानूाचाी कोणेताीहेी रक्कमा आपिणे सेेवाापिनूवाृ�ीच्याा इतार स्वारुपाच्याा लााभूा�एवाढीी पिनूवाृ�ीवाेतानूाचाी रक्कमा वाजाा करण्यााता याेईलाः पर�ताु, आणेखाी असेे की, माुख्या आयाुक्ता पिकंवाा आयाुक्ता जार त्यााच्याा पिनूयाुक्ताीच्याा वाेळी, कोणेत्यााहेी कंद्रीया अपिधापिनूयामााद्वाारे पिकंवाा राज्या अपिधापिनूयामााद्वाारे पिकंवाा त्याान्वायाे स्थेापनू करण्यााता आलाेल्याा कोणेत्यााहेी पिनूगामा पिनूकायाा माध्याे पिकंवाा कंद्र सेरकारच्याा पिकंवाा राज्या शाासेनूाच्याा माालाकीच्याा पिकंवाा त्याा�चाे पिनूया�त्राणे असेलाेल्याा कोणेत्यााहेी कंपनूीमाध्याे आधाीच्याा केलाेल्याा कोणेत्यााहेी सेेवाेच्याा से�ब�धााता सेेवाापिनूवाृ�ीचाे लााभू घेता असेेला तार, माख्ु या आयाक्ु ता पिकवां ा आयाक्ु ता पदावारीला सेेवाच्े याा सेब� �धााता देया असेलाल्े याा त्यााच्याा वाेतानूाताूनू सेवाे ा पिनूवाृ�ीच्याा लााभूा�एवाढीी पिनूवाृ�ी वाेतानूाचाी रक्कमा वाजाा करण्यााता याेईलाः पर�ताु तासेेचा, माुख्या आयाुक्ता आपिणे आयाुक्ता याा�चाे वाेतानू, भू�े वा सेेवाेच्याा इतार शाताी याा�माध्याे, त्याा�च्याा पिनूयाुक्ताीनू�तार त्याा�चाे नूुकसेानू हेोताीला असेे कोणेताेहेी बदला करण्यााता याेणेार नूाहेीता. ´ÖãÜµÖ †ÖµÖãŒता २०. याा कलामााता केलाेल्याा तारताुदीसे अधाीनू राहेूनू, राज्या शाासेनूासे, आदेशााद्वाारे माुख्या आयाुक्ताासे पिकंवाा आयाुक्ताासे पिकंवाा आयाुक्ताासे पुढीीला कारणेास्तावा त्याा�च्याा पदावारूनू दूर करताा याेईला- पदावारुनू दूर (क) नूादार म्हेणेूनू अपिभूपिनूपिर्षाता करण्यााता आलाेलाा असेेला, पिकंवाा करणेे. (खा) राज्या शाासेनूाच्याा माताे नूैपिताक अधाःपनूाचाा अ�ताभूातवा असेणेाऱ्याा एखाादा अपराधााबद्दला त्याालाा दोर्षाी ठीरवाण्यााता आलाे असेेला, पिकंवाा,मांहाारााष्ट्रट शाासन रााज�त्र असाधााराण भााग �ाचे, वि�संबारा १२, २०२५/अग्रहाायण २१, शाके १९४७ 7 (गा) ताो, त्यााच्याा पदावाधाीच्याा काळाता, त्यााच्याा पदाच्याा बाहेेरीला कोणेताेहेी वाेतानू पिमाळणेारे कामा करता असेेला, पिकंवाा (घ) राज्या शाासेनूाच्याा माताे, माानूपिसेक पिकंवाा शाारीरिरक दुबतलाताेमाुळे त्याालाा त्यााच्याा पदावार पुढीे कामा करण्याासेाठीी असेमाथेत ठीरपिवालाे असेेला, पिकंवाा (डे) ताो, माुख्या आयाुक्ता म्हेणेूनू पिकंवाा, जार त्यााच्याा कायाातवार बाधाक परिरणेामा हेोण्यााचाा से�भूवा असेेला अशााप्रकारचाे आपिथेतक पिकंवाा अन्या पिहेतासे�ब�धा त्याानूे से�पापिदता केलाे असेेला, पिकंवाा (चा) राज्या शाासेनूासे उपिचाता आपिणे याोग्या वााटूंेला असेे इतार कोणेताेहेी कारणे असेेला. २१. (१) याा अपिधापिनूयामााच्याा तारतादु ंनूा अधाीनू राहेनूू , पढीु ीला कमाचात ाऱ्यााचा ेमााताा-पिपताा/पिदव्याागा� भूाऊ आयाोगााचाे बहेीणे याा�च्यााकडेंनू ताक्रार स्वाीकारणेे वा त्याा ताक्रारीवार चाौकशाी करणेे हेे आयाोगााचाे कतातव्या असेेला, अपिधाकार वा कतातव्याे. (क) याा अपिधापिनूयामााखाालाी एखाादा अपिधाकारी पिनूयाुक्ता केलाेलाा नूसेेला पिकंवाा कायात करता नूसेेला पिकंवाा पदपिनूदेपिशाता अपिधाकाऱ्याानूे पिकंवाा याथेाख्यिस्थेपिता, अपीला प्रापिधाकाऱ्याानूे याा अपिधापिनूयामााखाालाी त्यााचाा पिकंवाा पिताचाा अजात पिकंवाा अपीला स्वाीकारण्याासेाठीी नूकार पिदलाा याा कारणेावारूनू, जाे पदपिनूदेपिशाता अपिधाकारी पिकंवाा याथेाख्यिस्थेपिता, अपीला प्रापिधाकारी याा�च्याा सेमाोर अजात पिकंवाा अपीला सेादर करण्याासे असेमाथेत ठीरलाा असेेला, (खा) याा अपिधापिनूयामाान्वायाे पिवापिनूपिदतष्टूं केलाेल्याा कालामायाातदेता कमातचााऱ्यााच्याा से�पिवाभूापिजाता वाेतानू मा�जाुरीच्याा आदेशाासे प्रपितासेाद देण्यााता आलाेलाा नूसेेला. (२) पोटूं-कलामा (१) अन्वायाे ताक्रार पिमाळाल्याानू�तार, आयाुक्ता, त्याा प्रकरणेाता चाौकशाी करण्याासेाठीी वााजावाी कारणेे आहेेता, याा गाोष्टूंीचाी खाात्राी करेला आपिणे त्याानू�तार चाौकशाीसे प्रार�भू करेला. (३) आयाोगाासे, याा कलामााखाालाी कोणेत्यााहेी प्रकरणेाचाी चाौकशाी करताेवाेळी, पढीु ीला बाबंच्याा सेब� �धााता, एखााद्याा दाव्यााचाी न्याायाचाौकशाी करताानूा पिदवााणेी न्याायाालायाालाा, पिदवााणेी प्रपिक्रयाा से�पिहेताा, (१९०८ चाा ५) याा अन्वायाे जाे अपिधाकार पिवापिहेता केलाेलाे असेताीला, ताेचा अपिधाकार असेताीला, (क) व्याक्तांनूा सेमान्से पाठीपिवाणेे आपिणे उपख्यिस्थेता राहेण्याासे सेा�गाणेे आपिणे तांडेी पिकंवाा लाेखाी सेाक्षीपुरावाा देण्याासे भूागा पाडेणेे आपिणे दस्ताऐवाजा पिकंवाा वास्ताू सेादर करण्याासे सेा�गाणेे, (खा) दस्ताऐवाजाा�चाा शाोधा घेण्याासे वा ताे सेादर करण्याासे, (गा) शापथेपत्राा�वार पुरावाा स्वाीकारणेे, (घ) कोणेत्यााहेी न्याायाालायााकडेनूं पिकवां ा कायाालात यााकडेनूं कोणेतााहेी शाासेकीया अपिभूलाेखा पिकवां ा त्यााच्याा प्रताी माागापिवाणेे; (ङ) सेाक्षीदारा�चाी पिकंवाा दस्ताऐवाजाा�चाी आपिणे पिवापिहेता करण्यााता याेईला अशाी इतार कोणेताीहेी बाब तापासेणेी करण्याासेाठीी आयाोगापत्रा काढीणेे : (४) त्याा त्याा वाेळी अ�मालााता असेणेाऱ्याा इतार कोणेत्यााहेी कायाद्याामाध्याे एत्दपिवारुद्ध काहेीहेी अ�ताभूूतता असेलाे तारी, आयाोगाासे, याा अपिधापिनूयामाान्वायाे कोणेत्यााहेी ताक्रारीवार चाौकशाी करताेवाळी, प्रापिधाकरणेाच्याा पिनूया�त्राणेखाालाी असेेला अशाा ज्याा कोणेत्यााहेी अपिभूलाेखाासे हेा अपिधापिनूयामा लाागाू हेोताो अशाा कोणेत्यााहेी अपिभूलाेख्यााचाी तापासेणेी करताा याेईला. २२. कलामा १५ माध्या ेपिवापिनूपिदतष्टूं केलाल्े याा कालामायाादत ेता अपीलााचाा पिनूणेयात प्रापिधाकाऱ्यााकडेनूं पिमाळालालाे ा आयाोगााच्याा नूसेेला तार, असे ेअवालापि�बता मााताा-पिपताा/पिदव्याा�गा भूाऊ-बहेीणे पिकवाा अपीला प्रापिधाकाऱ्यााच्याा पिनूणेतयाानू े व्यापिथेता सेमाोरीला दुसेरे अपीला. झालालाे ा कोणेतााहेी कमातचाारी पिकवां ा मााताा-पिपताा/पिदव्याा�गा भूाऊ-बहेीणे याासे याथेाख्यिस्थेताी असेा कालाावाधाी सेमााप्ता हेोण्यााच्याा पिदनूा�कापासेूनू अपीला प्रापिधाकाऱ्यााचाा असेा पिनूणेतया पिमाळाल्यााच्याा पिदनूा�कापासेूनू ६० पिदवासेा�च्याा आता, आयाोगाापुढीे अपीला दाखाला करताा याेईला.8 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााज�त्र असाधााराण भााग �ाचे, वि�संबारा १२, २०२५/अग्रहाायण २१, शाके १९४७ पर�ताु, अपीला करणेाऱ्याा�से, अपीला वाेळेता दाखाला करण्याापासेूनू प्रपिताब�धा करण्यााकरिरताा वााजावाी कारणे असेेला अशाो आयाोगााचाी खाात्राी पटूंल्याासे, आयाोगाासे ६० पिदवासेाचा� ा कालाावाधाी सेमााप्ता झाल्याा�नूतारहेी अपीला दाखाला करूनू घेताा याेईला. (२) याा कलामााखाालाीला अपीला, ता ेपिमाळाल्यााच्याा पिदनूा�कापासेूनू ९० पिदवासेाच्� याा आता पिकवां ा याथेाख्यिस्थेताी ताे दाखाला केल्यााच्याा पिदनूा�कापासेूनू एकूणे १२० पिदवासेा�पेक्षा अपिधाक नूसेेला अशाा वााढीवाूनू पिदलाेल्याा कालाावाधाीच्याा आता, त्यााबाबताच्याा कारणेा�चाी लाेखाी नूंद करूनू आयाोगाासे अपीला पिनूकालााता काढीताा याेईला. (३) आयाोगााचाा पिनूणेतया, याथेाख्यिस्थेताी, अ�पितामा असेेला आपिणे सेवात से�ब�पिधाताा�वार ब�धानूकारक असेेला (४) पोटूं-कलामा (३) च्याा पिनूणेतयाान्वायाे, आयाोगाालाा, पुढीीला बाबंचाा अपिधाकार असेेला, (क) पदपिनूदेपिशाता अपिधाकाऱ्याासे पिकंवाा अपीला अपिधाकाऱ्याासे याा अपिधापिनूयामााच्याा तारताुदंचाे अनूुपालानू करण्याासेाठीी आवाश्याक वााटूंता ीला अशाी कोणेताेहेी पावालाे उचालाण्याासे आपिणे याा अपिधापिनूयामाान्वायाे तारताूद केलाेलाी कोणेताीहेी शाास्ताी लाादण्याासे अपिधाकार असेेला, (खा) कमातचााऱ्याा�च्याा एकूणे वाेतानूाच्याा १०% पेक्षा अपिधाक नूसेेला इताकी कमातचााऱ्यााच्याा वाेतानूाताीला से�पिवाभूापिजाता रक्कमा अवाला�बूनू असेलाेलाे मााताा-पिपताा/पिदव्याा�गा भूाऊ-बहेीणे याा�नूा प्रदानू करण्यााता याेईला. अपवाादात्माक परिरख्यिस्थेताीता ताी रक्कमा एकूणे माापिसेक वाेतानूाच्याा १५% पेक्षा अपिधाक हेोता असेल्याासे, पदपिनूदेपिशाता अपिधाकाऱ्याा�च्याा पिनूदेशाासेहे, आहेरणे वा से�पिवातारणे अपिधाकाऱ्याा�माार्फफता, पुढीीला मापिहेन्याापासेूनू अनूुदानूग्रहेीता थेेटूं से�पिवाभूापिजाता वाेतानूाच्याा प्रदानूाचाी रक्कमा मा�जाूर करण्यााचाा वा तासेे प्रदानू करण्यााचाी व्यावास्थेा करण्यााचाा आदेशा देईला; (गा) ताकफसे�गाता कारणेासेहे अपीला, लाेखाी नूंद करूनू र्फेटूंाळणेे आपिणे सेवात से�ब�पिधाताा�नूा ताे कपिळवाणेे, (घ) याोग्या आपिणे उपिचाता असेताीला, पर�ताु याा अपिधापिनूयामााच्याा तारताुदंशाी पिवासे�गाता नूसेताीला, असेे इतार कोणेताेहेी आदेशा, (१) आयाोगा, त्यााच्याा पिनूणेतयााचाी नूोटूंीसे, अपीलााच्याा कोणेत्यााहेी अपिधाकारासेहे, ताक्रारदार आपिणे पद पिनूदेपिशाता अपिधाकारी, याा�नूा देईला. (२) आयाोगा, याा अपिधापिनूयामााखाालाी केलाल्े याा पिनूयामाा�नूुसेार पिवापिहेता करण्यााता याईे ला, अशाा कायातपध्दताीनूुसेार अपीलाावार पिनूणेतया देईला. २३. एखााद्याा ताक्रारीवार पिकंवाा अपीलाावार पिनूणेतया देताे वाेळी आयाोगााचाे जार असेे माता असेेला की, शाास्ताी. पद पिनूदेपिशाता प्रापिधाकारी पिकंवाा याथेाख्यिस्थेताी, अपीला प्रापिधाकारी याा�नूी कोणेत्यााहेी वााजावाी कारणेापिशावााया अजात स्वाीकारण्याासे नूकार पिदलाा पिकंवाा कलामा ७ आपिणे कलामा १५ खाालाी पिवापिनूपिदतष्टूं केलाेल्याा कालाावाधाीता अजात पिनूकालााता काढीलाा नूसेल्याासे, अशाा पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकारी पिकंवाा याथेाख्यिस्थेताी, अपीला प्रापिधाकारी यााच्याावार, अजात पिनूकालााता काढीण्यााता याईे पयांता, प्रपिता पिदनू शाभू� र रुपया ेअशाी शाास्ताी लाादण्यााता याईे ला आपिणे अशाा शाास्ताीचाी एकूणे रक्कमा प�चावाीसे हेजाार रुपयाा�पेक्षा अपिधाक असेणेार नूाहेी. अपीला माागाे २४. (१) हेा अपिधापिनूयामा वा त्यााखाालाी केलाेलाे पिनूयामा याामाध्या ेकाहेीहेी अता� भूताू असेलाे तारी, अवालाब� ी घेण्यााचाा मााताा-पिपताा/पिदव्याा�गा भूाऊ-बहेीणे याा�नूा आयाोगााच्याा पदपिनूदेपिशाता अपिधाकारी पिकंवाा अपीला प्रापिधाकारी याा�च्याा अपिधाकार. अपिधाकार, सेमाोरीला, त्याा�चाा से�पिवाभूाजानूाचाा आदेशा देण्याापुवाी पिकंवाा आदेशााचाी सेुनूावाणेी करताेवाेळी पिकंवाा आदेशा मा�जाूर केल्याानू�तार, पिकंवाा त्याा�नूा से�पिवाभूापिजाता वाेतानू प्रदानू सेुरु असेताानूा कोणेत्यााहेी टूंप्प्याावार, त्याा�चाा अजात, अपीला पिकंवाा से�पिवाभूाजानूाचाा आदेशा पिवाखा�डेीता करण्यााचाा हेेताू असेलाेलाे अपीला माागाे घेताा याेईला; पर�ताु, अवाला�बी असेलाेलाे मााताा-पिपताा / पिदव्याा�गा भूाऊ-बहेीणे याा�से, - (क) पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकारी, अपीला प्रापिधाकारी पिकंवाा याथेाख्यिस्थेताी, आयाोगा याा�नूा ताो अजातमांहाारााष्ट्रट शाासन रााज�त्र असाधााराण भााग �ाचे, वि�संबारा १२, २०२५/अग्रहाायण २१, शाके १९४७ 9 पिकवां ा अपीला पिकवां ा याथेाख्यिस्थेताी, सेपि�वाभूाजानूाचाा आदेशा रद्द करण्यााचाा अजात माागा ेघण्े याासेाठीी प्रस्ताापिवाता करण्यााचाी कारणेे वा बदलालाेलाी परिरख्यिस्थेताी, स्पष्टूंपणेे नूमाूद करूनू ताशाा आशायााचाा अजात लाेखाी देताा याेईला, (खा) अवालाब� ी मााताा-पिपताा/पिदव्याा�गा भूाऊ-बहेीणे याा�नूी स्वाताःच्याा पिनूणेतयाानू ेपिवानूता� ी करण्यााता याेता आहेे आपिणे कुठींनूहेी कोणेताीहेी बळजाबरी करण्यााता आलाेलाी नूाहेी असेे अपिभूवाेदनू देताीला, (गा) ज्याा मापिहेन्याापासेूनू अशाा से�पिवाभूापिजाता वाेतानूाचाा आदेशा माागाे घेण्यााता आलाा असेेला ताो मापिहेनूा नूमाूद करताीला. (२) आयाक्ु ता, अपीला प्रापिधाकारी यााच्� यााकडेनूं असेा अजात माान्या करण्यााता आल्याानूता� र, ता,े पदपिनूदेपिशाता अपिधाकाऱ्याासे, अशाा आदेशााच्याा पुढीच्याा मापिहेन्याापासेूनू अनूुदानूग्रहेी मााताा-पिपताा / भूाऊ-बहेीणे याा�चाे से�पिवाभूापिजाता वाेतानू खा�डेीता करण्याासेाठीी आहेरणे वा से�पिवातारणे अपिधाकाऱ्याा�नूा पिनूदेशा देणेारा एक औपचाारिरक आदेशा देण्यााचाा पिनूदेशा देताीला आपिणे असेा अजात पदपिनूदेपिशाता प्रापिधाकाऱ्याासेमाोर दाखाला करण्यााता आलाा असेल्याासे, ताो हेी यााखाालाी तारताूद केल्यााप्रमााणेे असेेला. (३) अनूुदानूग्रहेी मााताा-पिपताा/पिदव्याा�गा भूाऊ-बहेीणे यााचा� ा मात्ृ या ूपिकवां ा अनूुदानूग्रहेी मााताा-पिपताा /भूाऊ- बपिहेणे याा�नूा उत्पन्नूाचाे एखाादे नूवाीनू सेाधानू पिनूमाातणे हेोणेे याासेारखाी परिरख्यिस्थेताी उद्भूवाल्याासे कमातचाारी, पदपिनूदेपिशाता अपिधाकाऱ्यााकडेे ताशाा आशायााचाा एक अजात सेादर करताीला आपिणे त्याानू�तार कमातचााऱ्याानू े त्यााच्याासेमाोर सेादर केलाेल्याा सेाक्षीपुराव्याावार पिवाचाार करूनू आपिणे ज्यााच्याा से�ब�धााता उत्पन्नूाचाे नूवाीनू सेाधानू पिनूमाातणे झालाेलाे आहेे अशाा उत्पनूाच्याा सेाधानूाबाबता अनूुदानूग्रहेी मााताा-पिपताा/पिदव्याा�गा भूाऊ-बहेीणे याा�चाी सेुनूावाणेी झाल्याानू�तार अशाा अजाातच्याा पिदनूा�कापासेूनू ३० पिदवासेा�च्याा आता ताो पिनूकालााता काढीण्यााता याेईला. (४) पदपिनूदेपिशाता अपिधाकाऱ्याानूे पिवापिनूपिदतष्टूं कालाावाधाीता अजात पिनूकालााता काढीण्याासे कसेूर केल्याासे, कमातचााऱ्याालाा अपीला प्रापिधाकाऱ्यााकडेे अपीला दाखाला करताा याेईला आपिणे त्याानू�तार आयाोगा याा अपिधापिनूयामााता तारताूद केलाेल्याा रीताीनूे अपीला पिनूकालााता काढीेला. २५. (१) राज्याशाासेनूासे, अपिधासेूचानूेद्वाारे रुग्णे आपिणे आपि�ता वाृध्द-पालाक/पिदव्याा�गा भूाऊबहेीणे राज्यास्तारीसे याा�च्याा हेालाअपेष्टूंा कमाी करण्यााकरिरताा याा अपिधापिनूयामााच्याा तारताुदीचाी अ�मालाबजाावाणेी करूनू काटूंेकोर से�पिनूया�त्राणे मा�डेळ. से�पिनूया�त्राणे करण्याासेाठीी राज्यास्तारावार एक से�पिनूया�त्राणे मा�डेळ घपिटूंता करताा याेईला. (२) पोटूं-कलामा (१) अन्वायाे घपिटूंता करण्यााता आलाेलाे मा�डेळ कमातचााऱ्याा�माध्याे माूलाभूूता नूैपिताकताा आपिणे कौटूंं�पिबक माल्ु यााचा ेबळकटूंीकरणे करण्यााकरिरताा तासेेचा त्यााद्वाार ेशाासेकीया कमातचााऱ्यााबरोबर सेमााजाामाध्याेहेी माोठ्याा प्रमााणेाता अशाा माल्ु याा�नूा अपिधाकापिधाक चाालानूा दण्े यााकरिरताा पिवास्ताृता आपिणे अपिधाकापिधाक प्रयात्नू करेला. २६. याा अपिधापिनूयामााच्याा तारताुदीचाी अ�मालाबजाावाणेी करताानूा कोणेताीहेी अडेचाणे उद्भूवाल्याासे, राज्या अडेचाणेी दूर शाासेनूासे, आदेशााद्वाारे, ताी अडेचाणे दूर करण्याासेाठीी त्याासे आवाश्याक पिकंवाा इष्टूं वााटूंेला अशाा, याा करण्यााचाा अपिधापिनूयामााच्याा करण्यााचाा पिकंवाा त्यााखाालाी केलाेल्याा पिनूयामाा�च्याा तारताुदी करताा याेताीला. अपिधाकार. २७. याा अपिधापिनूयामााखाालाी केलाेल्याा पिनूयामाा�नूुसेार से द्भूावानूा केलाेल्याा पिकंवाा करण्यााचाे याोपिजालाेल्याा सेद्भूावापूवातक कोणेत्यााहेी कृताीबदला राज्याशाासेनू पिकंवाा से�घटूंनूा पिकंवाा कोणेताेहेी प्रापिधाकरणे पिकंवाा कोणेतााहेी कायाातपिधाकारी केलाेल्याा कृताीसे से�रक्षणे. पिकंवाा त्यााचाा कोणेतााहेी अपिधाकारी पिकंवाा कोणेतााहेी व्याक्ताी याा�च्याा पिवारुध्द कोणेतााहेी दावाा, खाटूंलाा पिकंवाा इतार कायादेशाीर से�रक्षणे, कायातवााहेी दाखाला करताा याेणेार नूाहेी. २८. कोणेताेहेी न्याायाालाया याा अपिधापिनूयामााअन्वाया ेपिदलाल्े याा कोणेत्यााहेी आदशाे ाच्याा सेब� �धााताीला कोणेतााहेी न्याायाालायााच्याा दावाा, अजात पिकवां ा इतार कायातवााहेी पिवाचााराथेत दाखाला करूनू घेणेार नूाहेी आपिणे अशाा कोणेत्यााहेी आदेशाासे, याा अपिधाकारताेसे रोधा, अपिपलााखाेरीजा अन्याथेा प्रश्नूास्पद करण्यााता याेणेार नूाहेी. २९. (१) राज्या शाासेनू, याा अपिधापिनूयामााच्याा तारताुदी अ�मालााता आणेण्याासेाठीी शाासेकीया राजापत्रााता पिनूयामा करण्यााचाा पिनूयामा करण्यााचाा अपिधाकार. अगाोदर प्रकापिशाता करण्यााच्याा शाताीच्याा अधाीनू राहेूनू पिनूयामा करेला. अपिधाकार. भूागा पाचा-१२१–२. एचाबी-२४९९–२.10 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााज�त्र असाधााराण भााग �ाचे, वि�संबारा १२, २०२५/अग्रहाायण २१, शाके १९४७ (२) अपिधाकाराच्याा सेवातसेाधाारणेताेलाा बाधा नू पोहेचापिवाताा, अशाा पिनूयामाा�माध्याे याा अपिधापिनूयामााच्याा अमा� लाबजाावाणेीमाध्या ेअता� भूताूत असेलाल्े याा पिवापिवाधा प्रापिधाकाऱ्यााकडेनूं अनूुसेरण्यााता याेणेाऱ्याा कायातपध्दताीसेहे सेवा त पिकंवाा कोणेत्यााहेी बाबंसेाठीी तारताूद करताा याेईला. (३) ह्याा अपिधापिनूयामााद्वाारे करण्यााता आलाेल्याा प्रत्याेक पिनूयामा, ताो तायाार करण्यााता आल्याानू�तार शाक्या असेेला पिताताक्याा लावाकर राज्या पिवाधाानूमा�डेळाचाे अपिधावाेशानू चाालाू असेताानूा, एकाचा अपिधावाेशानूाता पिकंवाा लाागाोपाठीच्याा दोनू अपिधावाेशानूाता एकूणे ताीसे पिदवासेा�चाी हेोईला इताक्याा माुदताीकरिरताा राज्या पिवाधाानूमा�डेळाच्याा प्रत्याेक सेभूागाृहेापुढीे ठीेवाण्यााता याेईला आपिणे ज्याा अपिधावाेशानूाता ताो अशाा रीताीनूे ठीेवाण्यााता आलाा असेेला ताे अपिधावाेशानू पिकंवाा त्याा�च्याा लागातानू�तारचाे अपिधावाेशानू सेमााप्ता हेोण्याापूवाी त्याा पिनूयामााता कोणेतााहेी र्फेरबदला करण्याासे दोन्हेी सेभूागाृहेे से�माता हेोताीला पिकंवाा पिनूयामा करू नूयाे म्हेणेनूू दोन्हेी सेभूागाृहेे पिनूणेतया घेताीला तार, असेा पिनूणेतया शाासेकीया राजापत्रााता अपिधासेूचानूा प्रपिसेध्द केल्यााचा ताारखाेपासेूनू असेा र्फेरबदला केलाेल्याा स्वारुपाता ताो पिनूयामा अमा� लााता याईे ला पिकवां ा याथेाख्यिस्थेताी याेणेार नूाहेी. ताथेापिप, असे ेकोणेताेहेी र्फरे बदला पिकवां ा पिवालाोपनू याामाुळे त्याा पिनूयामाान्वायाे पूवाी केलाेल्याा पिकंवाा करावायााचाे रापिहेलाेल्याा कोणेत्याा गाोष्टूंीच्याा वाैधाताेसे बाधाा याेणेार नूाहेी.मांहाारााष्ट्रट शाासन रााज�त्र असाधााराण भााग �ाचे, वि�संबारा १२, २०२५/अग्रहाायण २१, शाके १९४७ 11 उद्देेशा � काराणे या�चेे विन�ेदान मााताृदेवाो भूवा, पिपताृदेवाो भूवा असेे आपणे म्हेणेताो माात्रा प्रत्याक्षाता आई वापिडेलाा�नूा वाृद्धापकाळाता हेालाअपेष्टूंा सेहेनू कराव्याा लाागातााता. अनूेक शाासेकीया अपिधाकारी वा कमातचाारी आईवाडेीलाा�चाे पालानू-पोर्षाणे नू करताा त्याा�चाी जाबाबदारी झटूंकुनू माोकळे हेोतााता. त्याा�चाी जाबाबदारी घेण्याासे ताे तायाार नूसेतााता. हेेचा त्याा�च्याा पिदव्याा�गा भूाऊ बपिहेणेीबाबता देखाीला घडेताानूा आपणे बघताो. अशाावाेळी हेी जाबाबदारी पिनूश्चाीता करण्याासेाठीी से�ब�पिधाता अपिधाकारी वा कमातचााऱ्याा�च्याा वाेतानूाताीला २० टूंक्के रक्कमा आई वापिडेलाा�च्याा बंक खाात्यााता जामाा करण्यााचाी तारताूद करणेे तासेेचा मााताा पिपत्याा�च्याा वा पिदव्याा�गा भूावाा बपिहेणेंचाी जाबाबदारी याोग्या पद्धताीनूे पार पडेण्याासेाठीी इतार तारताूदी करणेे आवाश्याक आहेे. याा अपिधापिनूयामाान्वाया ेप्रत्याके कमातचााऱ्यााचा ेमााताा-पिपताा, ज्याष्े ठी नूागारिरक तासेेचा त्याा�चा ेपिदव्याा�गा भूाऊ-बहेीणे यााच्� याा माापिसेक उदरपिनूवााहेत ाचाा दावाा कमाी खाचाातात वा त्वारीता करण्यााचाी तारतादू आहे.े तासेेचा प्रत्याके कमातचााऱ्याा�वार त्यााच्� याा मााताा-पिपत्याा�चाी, पिदव्याा�गा भूाऊ-बपिहेणेंच्याा पिनूवााहेत ाचाी जाबाबदारी दण्े यााता आलाी आहे.े याा अपिधापिनूयामााचाे माुख्या वाैपिशाष्टूं म्हेणेजाे राज्या शाासेनूाच्याा पिकंवाा इतार कोणेत्यााहेी से�घटूंनूेच्याा कमातचााऱ्याा�नूी आपल्याा मााताा- पिपत्यााचाा वा पिदव्याा�गा भूाऊ-बपिहेणेंचाा सेा�भूाळ तासेेचा त्याा�चाे उ�रदापियात्वा करण्यााचाी तारताूद आहेे. वारीला उपिद्दष्टूंे सेाध्या करणेे हेा याा पिवाधाेयाकाचाा हेेताु आहेे. पिवाधाानू भूवानू, सुधाीरा मांुनग�टीी�ारा, माु�बई, प्रभूारी सेदस्या. पिदनूा�क : १७ नूोव्हेंबर,२०२५.12 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााज�त्र असाधााराण भााग �ाचे, वि�संबारा १२, २०२५/अग्रहाायण २१, शाके १९४७ �ैधााविनक अविधाकारा सो�वि�ण्यास�बा�धाीचेे ज्ञाा�न याा पिवाधाेयाकाता, वाैधाापिनूक अपिधाकार सेोपपिवाण्याासे�ब�धाीचाे पुढीीला प्रस्ताावा अ�ताभूूतता आहेेता :— खा�डे १८ (१) याा खा�डेान्वायाे, अपिधासेूचानूेद्वाारे यााबाबताीता पिनूयाता करीला अशाा पिदनूा�कापासेूनू याा अपिधापिनूयामााच्याा प्रदानू करण्यााता आलाेल्याा अपिधाकारा�चाा वाापर करण्याासेाठीी आपिणे याा अपिधापिनूयामाान्वायाे नूेमाूनू पिदलाेलाी कायाे पार पाडेण्याासेाठीी माहेाराष्ट्र राज्या कमातचाारी प्रणेामा आयाोगा स्थेापनूा करण्यााचाा तासेेचा उक्ता आयाोगा स्थेापनू हेोईपयांता से�ब�पिधाता कामा पार पाडेण्याासेाठीी माहेाराष्ट्र प्रशाासेकीया प्रापिधाकरणे उक्ता आयाोगााच्याा अपिधाका�राचाा वाापर करण्याासे�दभूातात अपिधासेूचानूा काढीण्यााचाा आपिणे आयाोगााचा ेमाख्ु याालाया ठीरपिवाण्यााचा ेअपिधाकार राज्या शाासेनूाकडेे घेण्यााता आलाे आहेेता. खा�डे २० याा खा�डेान्वायाे माुख्या आयाुक्ता पिकंवाा आयाुक्ताासे पदावारुनू दूर करण्यााचाा अपिधाकार राज्या शाासेनूाकडेे घेण्यााता आलाा आहेे. खाडे� २५ (१) चाा खाडे� ान्वाया ेयाा अपिधापिनूयामााच्याा तारताूदंचाी अमा� लाबजाावाणेी करुनू काटूंेकोर सेपि�नूयात्रा� णे करण्याासेठीी राज्यास्तारावार से�पिनूयात्राणे मा�डेळ घटूंीता करण्यााचाा अपिधाकार राज्या शाासेनूाकडेे घेण्यााता आलाा आहेे. खा�डे २६ याा खा�डेान्वायाे प्रस्ताुता अपिधापिनूयामााताीला तारताूदंच्याा अ�मालाबजाावाणेी से�दभूातता उद्भूवालाेल्याा अडेचाणेी आदेशाान्वायाे दूर करण्यााचाा अपिधाकार राज्या शाासेनूाकडेे घेण्यााता आलाा आहेे. खा�डे २९ याा खा�डेान्वायाे, याा अपिधापिनूयामााचाी प्रयाोजानूे पार पाडेण्याासेाठीी पिनूयामा करण्यााचाे अपिधाकार वा उक्ता केलाेलाे पिनूयामा पिवाधाानूमा�डेळाच्याा प्रत्याेक सेभूागाृहेासेमाोर ठीेवाण्यााचाा अपिधाकार राज्याशाासेनूाकडेे घेण्यााता आलाा आहेे. �ैधााविनक अविधाकारा सो�वि�ण्यास�दाभाामचेे उ�राोल्लेखीती प्रस्तीा� सामांान्य स्�रु�ाचेे आहाेती.मांहाारााष्ट्रट शाासन रााज�त्र असाधााराण भााग �ाचे, वि�संबारा १२, २०२५/अग्रहाायण २१, शाके १९४७ 13 वि�त्तीय ज्ञाा�न पिवाधाेयाकाच्याा कलामा १८ अन्वायाे माहेाराष्ट्र राज्या कमातचाारी प्रणेामा आयाोगाावार माुख्या आयाुक्ता वा दोनू पेक्षा अपिधाक नूसेताीला इताक ेआयाक्ु ता याा�चाी पिनूयाक्ु ताी करण्यााचाी वा कलामा १९ अन्वाया ेत्यााच्� याा वाेतानू वा भूत्त्याा�चाी आपिणे आयाोगााच्याा माुख्याालायााबाबता वा पिजाल्हेा कायाातलायाा�बाबता तारताूद करण्यााता आलाी आहेे. हेे पिवाधाेयाक राज्या पिवाधाानूमा�डेळाचाा अपिधापिनूयामा म्हेणेूनू अपिधापिनूयापिमाता झाल्याावार, वार नूमाूद केलाेल्याा प्रयाोजानूा�सेाठीी राज्यााच्याा एकपित्राता पिनूधाीमाधाूनू करावायााच्याा आवाताी खाचाातचाा अता� भूावात असेेला. ताथेापिप, यााबाबता कराव्याा लाागाणेाऱ्याा प्रत्याक्ष आवाताी खाचाातचाा अ�दाजा देणेे याा टूंप्प्याावार शाक्या नूाहेी. वि�धाान भा�न, विजतींद्र भाोळे, नूागापूर, सेपिचावा-१ पिदनूा�क : १२ पिडेसेंबर,२०२५. माहेाराष् ट्र पिवाधाानूसेभूा. भूागा पाचा-१२१–३. एचाबी-२४९९–३. ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT PRESS AND BOOK DEPOT, CIVIL LINES, NAGPUR-440 001 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI-400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.