Part No. V, Ext. No. 58, L. A. BILL No. XLVI OF 2025 A Bill to provide for certain facilities and amenities to and acceptance of responsibility by Government of the Children living on the streets of cities in the State of Maharashtra Friday, 4th July 2025.

RNI No. MAHBIL /2009/40124 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपुत्र असाधााराणा भााग पुाचे �र्षष ११, अ�क १२(१५)] शुक्र�ारा, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ [पुष्ृठी े10, विकंमांती : रुपुय े२६.०० असाधााराणा क्रमांा�क ५८ प्रााविधाकृती प्राकाशन मांहाारााष्ट्र वि�धाानसभाेती � मांहाारााष्ट्र वि�धाानपुरिरार्षदाेती सादारा केलेली वि�धाेयके. मांहाारााष्ट्र वि�धाानमां�डळ सविचे�ालय महाारााष्ट्र वि�धाानसोभाेती विदाना�का ४ जुलै, २०२५ राोजी पुंरा:स्थााविपुती काराण्यााती आलेले खाालील वि�धाेयाका महाारााष्ट्र वि�धाानसोभाा विनयाम ११६ अन्�याे प्रविसोद्ध काराण्यााती याेती आहाे :— L.A. BILL No. XLVI OF 2025 A BILL TO PROVIDE FOR CERTAIN FACILITIES AND AMENITIES TO AND ACCEPTANCE OF RESPONSIBILITY BY GOVERNMENT OF THE CHILDREN LIVING ON THE STREETS OF CITIES IN THE STATE OF MAHARASHTRA. सन २०२५ चेे वि�धाानसभाा वि�धाेयक क्रमांा�क ४६. मांहाारााष्ट्र रााज्यातीील शहाराा�मांधाील रास्त्या��रा रााहाणााऱ्या मांुला�ना वि��वि�ती सोयी � सुवि�धाा पुुरावि�ण्याचेी आविणा त्या मांुला�चेी जबााबादााराी शासनाने स्विस्�काराण्याचेी तीरातीूदा कराण्यासाठीी वि�धाेयक. ज्याअर्थीी, महाारााष्ट्र रााज्याातीील मोठ्याा शहारााती वि�शेषती:, मं�बई महाानगरााती, रास्त्याा��रा रााहाणााऱ्याा मलं ा�ना वि��वि�ती सोोयाी � सोंवि�धाा पुरां वि�ण्यााचीी आविणा त्याा मलं ाची� ी जबाबदााराी शासोनान ेस्विस्�कााराण्यााचीी तीरातीूदा काराणाे इष्ट आहाे, त्याअर्थीी भाारातीीया गणारााज्यााच्याा शहाात्तरााव्याा �षी यााद्वााराे पुंढीीलप्रमाणाे अविधाविनयाम काराण्यााती याेती आहाे :— १. (१) याा अविधाविनयामासो, महाारााष्ट्र रास्त्याा��रा रााहाणााऱ्याा मंला�ना सोोयाी � सोंवि�धाा पुंरावि�णाे आविणा सो�वि�प्ती ना�, वि�स्तीारा � प्रारा�भा. महाारााष्ट्र शासोनाने त्याा�चीी जबाबदााराी स्�ीकााराणाे अविधाविनयाम, २०२५ असोे म्हाणाा�े. भााग पुाची-५८–१ (१)2 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपुत्र असाधााराणा भााग पुाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ (२) तीो सो�पुूणाण महाारााष्ट्र रााज्याासो लागू आहाे. (३) तीो रााज्या शासन रााजपुत्रातीील अविधासोूचीनेद्वााराे विनयाती काराील अशा विदाना�काासो अ�मलाती याेईल. व्यााख्याा. २. याा अविधाविनयामाती, सो�दाभााणनंसोारा अन्याथाा आ�श्याका नसोेल तीरा,— (अ) “ मंले ” म्हाणाजे, ज्याा�च्याा �यााला पु�धाराा �षे पुूणाण झाालेली नाहाीती आविणा— (एका) ज्याा�ना घरा नाहाी. चीरिरातीाथााणचीे काोणातीेहाी दाृश्या सोाधान नाहाी. विकां�ा (दाोन) ज्याा�ना आई-�डीील अथा�ा पुालका नाहाी, विकां�ा ज्याा�चीे आई-�डीील अथा�ा पुालका याोग्या तीी कााळजी घेण्याासो � पुालकात्� पुारा पुाडीण्याासो अयाोग्या विकां�ा असोमथाण आहाेती विकां�ा याोग्या तीी कााळजी घेती नाहाीती � पुालकात्� पुारा पुाडीती नाहाीती, विकां�ा (तीीन) जे शहाराा�तीील रास्त्याा��रा रााहाती आहाेती, असोे पुंरुष � स्विस्ियाा ; (ब) “ आयाोग ” म्हाणाज,े कालम ४ अन्�या ेस्थाापुन काराण्यााती आलेला, महाारााष्ट्र रााज्या रास्त्याा��रा रााहाणााऱ्याा मंला�कारिरातीा आयाोग; (का) “ पुोलीसो महाासो�चीालका ” म्हाणाजे, महाारााष्ट्र रााज्यााचीा पुोलीसो महाासो�चीालका ; (डी) “सोदास्या” म्हाणाजे, आयाोगाचीा सोदास्या आविणा त्यााती अध्या�ाचीा � सोदास्या सोविची�ाचीा सोमा�ेश आहाे ; (ई) “ वि�विहाती ” म्हाणाजे, याा अविधाविनयामान्�याे काेलेल्याा विनयामा�द्वााराे वि�विहाती. रास्त्याा�रा रााहाणााऱ्याा ३. कालम २ अन्�याे काेलेल्याा व्यााख्याेप्रमाणाे असोलेल्याा मंला�चीी कााळजी घेण्यााचीी � सो�रा�णााचीी मंला�चीी कााळजी � जबाबदााराी रााज्या शासोनाकाडीे असोेल. सो�रा�णा. आयाोगाचीी राचीना. ४. (१) रााज्या शासोन, रााजपुत्रातीील अविधासोूचीनद्वाे ारा,े “ महाारााष्ट्र रााज्या रास्त्याा��रा रााहाणााऱ्याा मलं ा�कारिरातीा आयाोग ” याा ना�ान ेसोब� ोधाण्यााती याा�यााचीी एका सो�स्थाा स्थाापुन काराील � तीी सो�स्थाा याा अविधाविनयामान्�या ेवितीला प्रदाान काराण्यााती आलेल्याा अविधाकााराा�चीा �ापुरा काराील � नेमून दाेण्यााती आलेली कातीणव्या पुारा पुाडीील. (२) याा आयाोगामध्याे पुंढीील व्याक्तींचीा सोमा�ेश असोेल :— (अ) अध्या�, हाा मलं ाच्� याा काल्यााणाासोाठीी विजन ेस्�तीःला �ाहानू घतीे ल ेआहा ेअशी एका मान्या�रा व्याक्तीी असोेल ; (ब) सोहाापुे�ा अविधाका नसोतीील असो ेशक्यातीो�रा बालकाल्यााणााच्याा �ेिाती कााम काराीती असोलेले अशासोकाीया सोदास्या ; याा�चीे नामविनदाेशन रााज्या शासोन, ज्याा�नी मंला�सोाठीी काायाण काेले आहाे विकां�ा ज्याा�ना मंला�चीा दाजाण उंंचीा�ण्याासो�ब�धाीच्याा बाबंच्याा काायाद्यााचीे तीसोेची अशा बाबंच्याा प्रशासोनाचीे पुंराेसोे ज्ञाान � अनंभा� आहाे, विकां�ा ज्याा�नी बालकाल्यााणाासोाठीी असोलेल्याा अथा�ा मंला�चीे सो�रा�णा, त्याा�चीा दाजाण उंंचीा�णाे विकां�ा त्याा�च्याा सो�णसोाधााराणा विहातीसो�ब�धााचीे सो��धाणन याा�सोाठीी काायाण काराणााऱ्याा, मंला�सोाठीी असोलेल्याा स्�या�सोे�ी सो�घटनेचीे नेतीृत्� काेलेले आहाे अशा सोमथाण, प्रामाविणाका � प्रवितीस्विष्ठीती व्याक्तींमधाून काराील : पुरा�तीं, प्रत्याेकाी विकामान एका सोदास्या हाा अनंक्रमे अनंसोूविचीती जातींच्याा � अनंसोूविचीती जमातींच्याा व्याक्तींमधाील असोेल : पुरा�तीं आणाखाी असोे काी, अध्या�ाचीे नामविनदाेशन काराण्याापुू�ी रााज्या शासोन, रााज्याातीील बालकाल्यााणाासोाठीी कााम काराीती असोलेल्याा मान्या�रा सो�घटना�शी वि�चीारावि�विनमया काराील, (का) पुोलीसो महाासो�चीालका हाा आयाोगाचीा पुदाविसोद्ध सोदास्या असोेल, आविणा (डी) रााज्या शासोनान ेनामविनदाविेशती काराा�यााचीा एका सोदास्या-सोविची� हाा, रााज्या नागराी सो�े तीे विका�ं ा अविखाल भाारातीीया सोे�ेती असोलेला विकां�ा रााज्यााच्याा अखात्याारिरातीील नागराी पुदा धााराणा काराणााराा � सोमविंचीती अनंभा� असोलेला, उंपु सोविची�ाच्याा विकां�ा त्यााहाून �राच्याा दाजाणचीा अविधाकााराी असोेल.मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपुत्र असाधााराणा भााग पुाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ 3 ५. (१) अध्या� � प्रत्याेका अशासोकाीया सोदास्या तीीन �षाणच्याा कााला�धाीसोाठीी पुदा धााराणा काराील, अध्या� � सोदास्या याा�चीा पुदाा�धाी � (२) अध्या�ाला विकां�ा अशासोकाीया सोदास्यााला काोणात्यााहाी �ेळी, रााज्या शासोनाला सो�बोधाून त्याा�च्याा सोे�ेच्याा अध्या�पुदााचीा विकां�ा सोदास्यापुदााचीा लेखाी रााजीनामा दाेतीा याेईल. शतीी. (३) पुोट-कालम (१) मध्याे कााहाीहाी अ�तीभाूणती असोले तीराी, रााज्या शासोन, अध्या�पुदाा�राील विकां�ा सोदास्या पुदाा�राील व्याक्तीीला,— (अ) तीी व्याक्तीी अमंक्ती विदा�ाळखाोरा झााली असोेल, (ब) रााज्या शासोनाच्याा मतीे ज्यााती नैवितीका अधाःपुातीाचीा सो�ब�धा असोेल अशा अपुरााधाासोाठीी ह्याा व्याक्तीी विसोद्धापुरााधा ठीरावि�ण्यााती आले असोेल � कााराा�ासोाचीी विश�ा दाेण्यााती आली असोेल, (का) तीी व्याक्तीी मनोवि�काल झााली असोेल � सो�म न्याायाालयााने तीसोे जाहाीरा काेलेले असोेल, (डी) तीी व्याक्तीी काायाण काराण्याासो नकाारा दाेती असोले विकां�ा काायाण काराण्याासो असोमथाण ठीराली असोले , (ई) तीी व्याक्तीी आयाोगाकाडीून अनंपुस्विस्थातीीचीी पुरा�ानगी न घेतीा आयाोगाच्याा लागोपुाठीच्याा तीीन बैठीकांना अनंपुस्विस्थाती रााविहाली असोेल, (फ) रााज्या शासोनाच्याा मतीे त्याा व्याक्तीीला त्याा पुदाा�रा ठीे�णाे सोा�णजविनका विहातीाच्याा दाृष्टीने हााविनकााराका ठीराेल अशा प्रकााराे वितीने अध्या� विकां�ा सोदास्या याा�च्याा पुदााचीा दांरुपुयाोग काेला असोेल विकां�ा असोा अध्या� विकां�ा सोदास्या म्हाणाून पुदाा�रा रााहाण्याासो तीी अन्या प्रकााराे अपुाि विकांयाा अयाोग्या ठीराली असोेल, तीरा त्याा पुदाा�रून दाूरा कारू शकाेल : पुराती� ं, काोणात्यााहाी व्याक्तीीला, त्याा बाबतीीतीील वितीची ेम्हाणाणा ेमा�डीण्यााचीी �ाज�ी सोधा� ी विदाल्यााविश�ाया वितीला याा पुोट-कालमान्�याे पुदाा�रून दाूरा काराण्यााती याेणाारा नाहाी. (४) पुोट-कालम (२) विकां�ा (३) अन्�याे विकां�ा अन्या काोणात्यााहाी प्रकााराे रिराक्ती झाालेले पुदा, रााज्या शासोनाकाडीून, शक्या वितीतीक्याा ल�कारा, न�ीन नामविनदाेशनाद्वााराे भाराण्यााती याेईल � अशा प्रकााराे नामविनदाेविशती काराण्यााती आलेली व्याक्तीी, विजच्याा रिराक्ती पुदाा�रा वितीथाे नामविनदाेशन झााले आहाे त्याा व्याक्तींने, तीे पुदा रिराक्ती झााले नसोतीे तीरा ज्याा मंदातीीकारातीा तीे धााराणा काेले असोतीे त्याा उं�णरिराती मंदातीीकारातीा तीे पुदा धााराणा काराील : पुरा�तीं, अध्या�ाव्यावितीरिराक्ती अन्या सोदास्यााचीे पुदा, त्याा सोदास्यााचीा पुदाा�धाी ज्याा विदाना�कााला सोमाप्ती हाोतीो त्याा विदाना�काापुू�ीच्याा सोहाा मविहान्याा�ती रिराक्ती झााल्याासो, तीे रिराक्ती पुदा भाराण्यााती याेणाारा नाहाी. (५) अध्या� � सोदास्या याा�ना काोणातीेहाी मानधान दाेया असोल्याासो, तीे मानधान � दाेया भात्ते आविणा त्याा�च्याा पुदा धााराणा काराण्याासो�ब�धाीच्याा इतीरा अटी � शतीी याा वि�विहाती काराण्यााती याेतीील त्याानंसोारा असोतीील. ६. (१) रााज्या शासोन, त्यााच्याा मतीे आयाोगाचीी याा अविधाविनयामाखाालील काामे काायाण�मतीेने पुारा आयाोगाचीे अविधाकााराी � इतीरा पुाडीण्यााकारिरातीा आ�श्याका असोतीील असोे अविधाकााराी � इतीरा कामणचीाराी याा�चीी आयाोगासोाठीी तीरातीूदा काराील. कामणचीाराी. (२) आयाोगाच्याा प्रयाोजनासोाठीी विनयांक्तीी काराण्यााती आलेले अविधाकााराी � इतीरा कामणचीाराी याा�ना दाेया असोलेल े�ेतीन � भात्त ेआविणा त्यााच्� याा सोे�च्े याा इतीरा अटी � शतीी वि�विहाती काराण्यााती यातीे ील त्यााप्रमाणा ेअसोतीील. ७. अध्या� आविणा सोदास्या याा�ना दाेया असोलेले मानधान � भात्ते आविणा कालम ५ मध्याे विनविदाणष्ट काेलेले अनंदाानातीून �ेतीन � भात्ते याा�चीे प्रदाान अविधाकााराी आविणा इतीरा कामणचीाराी याा�ना दाेया असोलेले �ेतीन, भात्ते आविणा विन�ृवित्त�ेतीन प्रशासोकाीया खाचीण याा बाबी काराणाे. कालम १५ मध्याे विनविदाणष्ट काेलेल्याा अनंदााना�तीून भाागवि�ण्यााती याेतीील. ८. काे�ळ आयाोगामध्याे काोणातीेहाी पुदा रिराक्ती असोल्यााचीा विकां�ा त्यााच्याा राचीनेती काोणातीाहाी दाोष रिराक्ती पुदाे इत्याादांमंळे असोल्यााच्याा विकां�ा अध्या� अथा�ा सोदास्या म्हाणाून कााम काराणााऱ्याा व्याक्तीीच्याा नामविनदाेशनाती काोणातीाहाी दाोष आयाोगाचीी असोल्यााच्याा विकां�ा आयाोगाच्याा काायापुण द्धतीीमध्या,े बैठीका घण्े याासोब� धा� ीचीी नोटीसो कााढीण्याामधाील विनयामबाह्यातीेसोहा काायाण�ाहाी अ�ैद्या न सो�ब�विधाती बाबंच्याा तीथ्याा��रा पुरिराणााम न काराणााराी. काोणातीीहाी विनयामबाह्यातीा असोल्यााच्याा कााराणाा�रून, ठीराणाे. आयाोगाच्याा काोणात्यााहाी काृतीीसो विकां�ा काायाण�ाहाीसो हाराकाती घेतीा याेणाारा नाहाी विकां�ा तीी अ�ैधा ठीराणाारा नाहाी. भााग पुाची-५८–२4 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपुत्र असाधााराणा भााग पुाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ आयाोगाने ९. (१) आयाोग आ�श्याका असोले तीव्े हाा आविणा अध्या�ाला याोग्या �ाटले अशा �ेळी � अशा विठीकााणाी वि�विनयाविमती बैठीका घेईल. काराा�यााचीी काायाणपुद्धतीी. (२) आयाोग आपुली स्�तीःचीी काायाणपुद्धतीी वि�विनयाविमती काराील. (३) आयाोगाची ेसो�ण आदाशे आविणा विनणाणया, सोदास्या-सोविची� विकां�ा सोदास्या-सोविची�ान,े याासोब� �धााती राीतीसोरा प्राविधाकाृती काेलेला आयाोगाचीा अन्या काोणातीाहाी अविधाकााराी अविधाप्रमाविणाती काराील. आयाोगाचीी काामे. १०. (१) आयाोग पुंढीील सो�ण विकां�ा काोणातीीहाी काामे पुारा पुाडीील :— (अ) महाारााष्ट्र रााज्याातीील सो�ण मोठ्याा शहाराातीील रास्त्याा��रा रााहाणााऱ्याा मंला�चीी गणाना काराणाे, (ब) अशा मंला�पुैकाी मंलगे � मंलंना �ेग�ेगळ्याा सोामाईका विन�ाऱ्यााचीी तीरातीूदा काराण्याासोाठीी याोग्या तीे उंपुाया याोजणाे, (का) आयाोगाने स्�तीः विकायाा स्�या�सोे�ी सोामाविजका सो�घटना�माफफती, सोमाजशास्िज्ञाा�नी अथा�ा सोामाविजका काायाकाण त्याा�नी अशा मलं ाची� ी तीपुासोणाी काराण्यााचीी � त्यााच्� याा मनाचीी स्विस्थातीी आविणा स्�भाावि�का प्र�ृत्ती जाणाून घेण्यााचीी तीरातीूदा काराणाे, (डी) अशा मलं ा�ना आपुल्याा उंपुजीवि�काेसोाठीी कामाई काराणा ेशक्या व्हाा� ेयाासोाठीी त्याा�ना आयाोगाने स्�तीः विकां�ा स्�या�सोे�ी सोामाविजका सो�घटना�माफफती व्या�सोाया प्रविश�णा दाेण्यााचीी तीरातीूदा काराणाे, (ई) अशा मंला��रा बाराकााईने ल� ठीे�ण्याासोाठीी वि�शेष काायाणबलाचीी तीरातीूदा काराणाे, (फ) सो�वि�धाान � अन्या काायादाे यााअन्�याे मंला�सोाठीी तीरातीूदा काराण्यााती आलेल्याा सो�रा�का उंपुायायाोजना�सो�ब�धाीच्याा सो�ण बाबंचीे अन्�ेषणा � तीपुासोणाी काराणाे, (ग) त्याा सोरा� �का उंपुायायाोजनाच्� याा अ�मलबजा�णाीसोब� धा� ीची ेअहा�ाल दारासोाल आविणा आयाोगासो याोग्या �ाटेल अशा अन्या �ेळी रााज्या शासोनासो सोादारा काराणाे : (हा) मंला�चीी स्विस्थातीी सोंधााराण्याासोाठीी रााज्यााला त्याा सो�रा�का उंपुायायाोजना�चीी पुरिराणाामकााराकापुणाे अ�मलबजा�णाी कारातीा याा�ी याासोाठीी अशा अहा�ाला�मध्याे विशफाराशी काराणाे, (आया) सो�वि�धाान � इतीरा काायादाे याा�च्याा मंला�ना बाधाका हाोणााऱ्याा वि�द्यामान तीरातींदांचीा �ेळो�ेळी आढीा�ा घेणा ेआविणा अशा काायाद्यााम� धाील काोणात्यााहाी उंविणा�ा, अपुूणाणतीा विकां�ा दाोष दाूरा काराण्याासोाठीी त्याा काायाद्याा�मध्याे सोंधााराात्मका �ैधााविनका उंपुायायाोजना�बाबतीच्याा सोंधााराणाा�चीी विशफारासो काराणाे, (ज)े मलं ा�शी सोब� वि�धाती असोलल्े याा, सो�वि�धाानातीील � अन्या काायाद्यााम� धाील तीरातीदां ंचीा भा�ग झााला असोेल अशा प्रकाराणाा�मध्याे रााज्या शासोनाकाडीे विकां�ा सोमंविचीती प्राविधाकाराणाा�काडीे दाादा मागणाे, (काे) पुंढीील गोष्टंशी सो�ब�विधाती बाबंच्याा तीक्राराी वि�चीारााथाण स्�ीकााराणाे आविणा त्याा बाबंचीी स्�ाविधाकााराे दाखाल घेणाे— (एका) मंला�चीे अविधाकाारा विहाराा�ून घेणाे, भात्ते आविणा कालम (दाोन) मंला�ना सो�रा�णा दाेण्याासोाठीी आविणा तीसोेची सोमानतीेने � वि�काासोाचीे उंवि�ष्ट सोाध्या काराण्याासोाठीी काेलेल्याा काायाद्यााचीी अ�मलबजा�णाी न काराणाे, (तीीन) मलं ा�ना तींडी द्यााव्याा लागणााऱ्याा हाालअपुष्ेटा कामी काराणा ेआविणा त्यााच्� याा काल्यााणााचीी सोविंनस्विश्चीतीी काराणा े� त्याा�ना सोहााय्या काराणा ेयाा उं�ेशान ेघण्े यााती आलेल ेधाोराणाात्मका विनणाणया, घालनू विदालेली मागणदाशणका तीत्त्�े विकां�ा विदालेल्याा सोूचीना याा�चीे पुालन न काराणाे आविणा अशा बाबंमधाून उंद्भा�णााऱ्याा प्रश्ना�बाबती रााज्या शासोनाकाडीे विकां�ा सोमंविचीती प्राविधाकाराणााकाडीे दाादा मागणाे, (ल) मलं ाश� ी सोब� वि�धाती असोलल्े याा, सोवि��धााविनका तीरातीदां ंच्याा विका�ं ा अन्या काोणात्यााहाी काायाद्यााच्याा भाग� ाच्याा सोब� �धााती काोणात्यााहाी न्याावियाका मची� ाकाडी ेविकां�ा न्याायााविधाकाराणााकाडी ेकााया�ण ाहाी सोंरू काराण्याासोाठीी गराजू मंला�ना मागणदाशणन काराणाे � सोल्ला दाेणाे,मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपुत्र असाधााराणा भााग पुाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ 5 (म) मंला�च्याा बाबतीीती काराण्यााती याेणााराा भाेदाभाा� आविणा त्याा�च्याा�रा हाोणााराे अत्यााचीारा याा�मधाून उंद्भा�णााऱ्याा वि�विशष्ट सोमस्याा�चीा विकां�ा पुरिरास्विस्थातीीचीा वि�शषे अभ्याासो विकां�ा चीौकाशी काराण्यााचीी मागणाी काराणाे आविणा असोा भाेदाभाा� � अत्यााचीारा हाोऊ नयाेती याा बाबतीच्याा काायाणती�िा�चीी विशफारासो काराण्याासोाठीी कााहाी विनब�धा विनस्विश्चीती काराणाे, (न) मलं ाची� ी स्विस्थातीी सोधां ाराण्यााची ेउंपुाया सोचीं �ण्याासोाठीी उंत्तजे नात्मका आविणा श�ै विणाका सोश� ोधान सोंरू काराणाे � जागेचीी सोोया � मूलभाूती सोंवि�धाा न विमळणाे, विन�ाणहावि�षयाका अपुंऱ्याा व्या�स्थाा याासोाराख्याा त्याा�च्याा प्रगतीीमध्याे अडीथाळा आणाण्याासो जबाबदाारा असोलेल्याा गोष्टी आविणा त्याा�चीे कााबाडीकाष्ट � आराोग्यावि�षयाका धाोकाे कामी काराणााराी ती�िे शोधाून कााढीणाे ; (ओ) मंला�च्याा सोामाविजका � आविथाणका वि�काासोाच्याा विनयाोजन प्रविक्रयाेमध्याे सोहाभाागी हाोणाे � सोल्ला दाेणाे, (पुी) रााज्याातीील मंला�च्याा वि�काासोाच्याा प्रगतीीचीे मूल्यामापुन काराणाे, (क्याू) मंला�च्याा मोठ्याा गटा�रा पुरिराणााम काराणााराे प्रश्न विकां�ा मंला��रा पुरिराणााम काराणााऱ्याा सो�वि�धाानातीील विकां�ा अन्या काोणात्यााहाी काायाद्यााती� ील काोणात्यााहाी तीरातीदां ंच्याा अथाउंण कालीचीा प्रश्न अती� भातीूण असोलेल्याा पुोलीसो तीक्राराीसोहा न्याायाालयााती गेलेल्याा प्रकाराणाा�सोाठीी विनधाी पुंरा�णाे आविणा अशा बाबंशी सो�ब�विधाती अहा�ाल दारा सोहाा मविहान्याा�नी रााज्या शासोनाला सोादारा काराणाे, (आरा) मंला�शी आविणा वि�शेषती: मंले ज्याा काठीीणा पुरिरास्विस्थातीीती कााबाडीकाष्ट कारातीाती त्याा वि�वि�धा काठीीणा पुरिरास्विस्थातीीशी सो�ब�विधाती काोणात्यााहाी बाबीब�ल रााज्या शासोनाकाडीे विनयातीकााविलका अहा�ाल पुाठीवि�णाे, (एसो) याा अविधाविनयामाचीी अविधाका पुरिराणाामकााराका अ�मलबजा�णाी काराण्याासोाठीी रााज्या शासोनाच्याा विकां�ा अन्या काोणात्यााहाी सोमंविचीती प्राविधाकाराणााच्याा वि�चीारााथाण याोजना तीयाारा काराणाे आविणा वि�शेषती: सोोडीून विदालेल्याा मंला�ना विन�ाणहा खाचीण दाेणाे, मंला�सोाठीी विन�ासोाचीी � विन�ाऱ्यााचीी व्या�स्थाा काराणाे, घरााती काेल्याा जाणााऱ्याा छळासो प्रवितीब�धा काराणाे, लंविगका सोतीा�णांकाीसो प्रवितीब�धा काराणाे, मंला�च्याा अनैवितीका व्याापुाराासो प्रवितीबधा� काराणा,े मलं ा�ची ेआराोग्या � सोरां वि�तीतीा याा�ती सोंधााराणाा काराणा ेआविणा मलं ा�ना काायादाविे�षयाका सोहााय्या दाेणा ेयााच्� याासोब� धा� ीच्याा काायाद्यााची� ी अविधाका पुरिराणाामकााराकापुणा ेअ�मलबजा�णाी काराण्याासोाठीी याोजना तीयाारा काराणाे, आविणा (टी) रााज्या शासोन त्यााच्यााकाडीे पुाठी�ील अशा इतीरा काोणात्यााहाी बाबी. (२) आयाोगाला काोणात्यााहाी बाबीचीा तीपुासो कारातीाना, खाटल्यााचीी न्याायाचीौकाशी काराणााऱ्याा विदा�ाणाी न्याायाालयााचीे वि�शेषकारून पुंढीील गोष्टंच्याा बाबतीीतीील सो�ण अविधाकाारा असोतीील :— (अ) रााज्यााच्याा काोणात्यााहाी भाागातीील काोणात्यााहाी व्याक्तीीसो हाजरा रााहाण्याासोाठीी सोमन्सो पुाठीवि�णाे � हाजरा रााहाण्याासो भााग पुाडीणाे आविणा शपुथाे�रा तीपुासोणाी काराणाे, (ब) काोणातीेहाी दास्तीऐ�ज शोधाून कााढीण्याासो � तीे सोादारा काराण्याासो फमाणवि�णाे, (का) शपुथापुिा��राील सोा�ीपुंराा�ा स्�ीकााराणाे ; (डी) काोणात्यााहाी न्याायाालयााकाडीून विकां�ा काायााणलयाातीून काोणातीाहाी सोा�णजविनका अविभालेखा विकां�ा त्यााचीी प्रती मागवि�णाे, (ई) सोा�ीदााराा�च्याा � दास्तीऐ�जा�च्याा तीपुासोणाीसोाठीी आयाोगपुिे कााढीणाे, आविणा (फ) वि�विहाती काराण्यााती याेईल अशी इतीरा काोणातीीहाी बाब. भााग पुाची-५८–२अ6 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपुत्र असाधााराणा भााग पुाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ शासोनाने ११. रााज्या शासोन, मंला��रा पुरिराणााम काराणााऱ्याा धाोराणावि�षयाका सो�ण प्रमंखा बाबंसो�ब�धााती आयाोगाशी आयाोगाशी वि�चीारावि�विनमया काराील. वि�चीारावि�विनमया काराणाे. तीपुासो काराण्याासोाठीी १२. (१) आयाोगासो, याा अविधाविनयामान्�याे तीपुासो काराण्यााच्याा प्रयाोजनासोाठीी,— वि��वि�ती (अ) रााज्यााच्याा, विकां�ा कांद्र सोराकााराच्याा सोहामतीीने त्याा सोराकााराच्याा काोणात्यााहाी अविधाकााऱ्यााच्याा अविधाकााऱ्याा�च्याा � तीपुासो विकां�ा तीपुासो अविभाकाराणााच्याा, विकां�ा अविभाकाराणाा�च्याा (ब) अन्या काोणात्यााहाी व्याक्तीीच्याा,सोे�ा�चीा �ापुरा कारातीा याेईल. सोे�ा �ापुराण्यााचीा आयाोगाचीा (२) तीपुासो काराण्यााच्याा प्रयाोजनासोाठीी, पुोट-कालम (१) च्याा खा�डी (अ) मध्याे विनविदाणष्ट काेलेला अविधाकाारा. काोणातीाहाी अविधाकााराी विकां�ा अविभाकाराणा आयाोगाच्याा विनदाेशनाच्याा � विनया�िणााच्याा अधाीन रााहाून, (अ) काोणात्यााहाी व्याक्तीीसो हाजरा रााहाण्याासोाठीी सोमन्सो पुाठी�ू शकाेल � हाजरा रााहाण्याासो भााग पुाडीू शकाेल आविणा वितीचीी तीपुासोणाी कारू शकाेल, (ब) काोणात्यााहाी काायााणलयाातीनू काोणातीाहाी सोा�णजविनका अविभालेखा विकां�ा त्यााचीी प्रती माग� ूशकाले . (३) असोा अविधाकााराी विका�ं ा असो ेअविभाकाराणा आयाोगान ेविदालल्े याा विनदाशे ानसों ारा त्याा बाबंसोब� �धााती तीपुासो काराील आविणा त्यााबाबतीचीा अहा�ाल (याा कालमामध्या ेयाापुढीं ,े ज्यााचीा विनदाशे "तीपुासो अहा�ाल" असोा काराण्यााती आला आहाे) आयाोगाकाडीून याा सो�ब�धााती वि�विनविदाणष्ट काराण्यााती याेईल विकां�ा �ाढीवि�ण्यााती याेईल अशा कााला�धाीमध्याे विकां�ा अशा �ाढीवि�लेल्याा कााला�धाीमध्याे आयाोगाकाडीे सोादारा काराील. स्�या�सोे�ी १३. (१) मंला�सोाठीी असोलेल्याा, रााज्याातीील काोणात्यााहाी स्�या�सोे�ी सो�घटनेला, याा अविधाविनयामाच्याा सो�घटना�चीी नंदाणाी प्रयाोजनाथाण, आयाोगाकाडीे नंदाणाी काराण्यााचीी इच्छा दाशणवि�तीा याेईल. आयाोगासो, अशा सो�घटनेचीे सोमाजातीील � त्याा�चीे सोहााय्या महात्त्� � भाूविमकाा यााब�ल त्याासो याोग्या �ाटेल अशा राीतीीने त्यााचीी स्�तीःचीी खाािी कारून घेतील्याान�तीरा, घेणाे. आयाोगाच्याा नंदा�हाीमध्याे अशा सो�घटनेचीे ना� दााखाल कारातीा याेईल. (२) आयाोगाला, रााज्याातीील स्�यासो� े�ी सो�घटनाची� ी आविणा वि�शषे ती: त्यााला आपुली कााम ेपुारा पुाडीतीाना ज्याा�चीे सोहााय्या मागतीा याेईल अशा, मंला�सोाठीी असोलेल्याा सो�घटना�चीी नंदा�हाी ठीे�तीा याेईल. (३) आयाोगाला त्यााचीी काामे पुारा पुाडीीती असोतीाना, रााज्याातीील काोणात्यााहाी स्�या�सोे�ी सो�घटना�चीे, वि�शेष कारून, मंला�सोाठीी असोलेल्याा सो�घटना�चीे सोहााय्या मागतीा याेईल. (४) आयाोगाकाडी ेनंदाणाी काराण्यााती आलल्े याा अशा सो�घटनाची� ी सोचीू ी, काोणात्यााहाी न्याायाालयााला विकां�ा प्राविधाकाराणााला विकां�ा वि�न�तीी�रून सो�णसोाधााराणा जनतीेला उंपुलब्धा कारून दाेण्यााती याेईल. (५) आयाोगाला, त्यााच्याा नंदा�हाीतीून काोणात्यााहाी सो�घटनेचीे ना� लेखाी नंदा काराा�यााच्याा काोणात्यााहाी कााराणाासोाठीी रा� काराणाे याोग्या �ाटल्याासो, अशा सो�घटनेला आपुली बाजू मा�डीण्यााचीी पुंराेशी सो�धाी विदाल्याान�तीरा आयाोगाला तीसोे कारातीा याेईल. (६) अशा प्रकााराे ना� रा� काराण्याासो�ब�धाीचीा आयाोगाचीा विनणाणया अ�वितीम असोेल. सोद्भाा�नेने १४. याा अविधाविनयामानंसोारा विकां�ा त्यााखााली काराण्यााती आलेले काोणातीेहाी विनयाम विकां�ा आदाेश याानंसोारा काेलेल्याा काृतीीसो सोद्भाा�नेन ेकाेलल्े याा विकां�ा काराण्यााचीा उं�शे असोलल्े याा काोणात्यााहाी कातीृ ीच्याा सोब� �धााती आयाोगाच्याा काोणात्यााहाी सो�रा�णा दाेणाे. सोदास्याावि�रुद्ध विकां�ा आयाोगाच्याा काोणात्यााहाी अविधाकााऱ्याावि�रुद्ध विकां�ा अन्या कामणचीाऱ्याावि�रुद्ध विकां�ा रााज्या शासोनाच्याा अथा�ा आयाोगाच्याा विनदाेशानंसोारा काृतीी काराणााऱ्याा काोणात्यााहाी व्याक्तीीवि�रुद्ध काोणातीाहाी दाा�ा, खाटला विकां�ा अन्या न्याायाालयाीन काायाण�ाहाी दााखाल कारातीा याेणाारा नाहाी. रााज्या शासोनाकाडीून १५. (१) रााज्या शासोन, रााज्या वि�धाानम�डीळाने याासो�ब�धाातीील काायाद्यााद्वााराे रिरातीसोरा वि�विनयाोजन अनंदाान. काेल्याान�तीरा, याा अविधाविनयामाच्याा प्रयाोजना�सोाठीी �ापुरा काराण्यााकारिरातीा त्याासो याोग्या �ाटतीील अशा राकामा आयाोगाला रााज्यााच्याा एकािीकाृती विनधाीमधाून अनंदाानाच्याा स्�रूपुाती दाेईल. (२) याा अविधाविनयामाखाालील काामे पुारा पुाडीण्याासोाठीी आयाोगाला, त्याासो याोग्या �ाटतीील अशा राकामा खाचीण कारातीा याेतीील आविणा अशा राकामा, पुोट-कालम (१) मध्याे विनविदाणष्ट काेलेल्याा अनंदाानातीून दाेया असोलेला खाचीण म्हाणाून सोमजण्यााती याेतीील.मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपुत्र असाधााराणा भााग पुाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ 7 १६. (१) आयाोग याोग्या तीे लेखाे � इतीरा सो�ब�विधाती अविभालेखा ठीे�ील आविणा महाारााष्ट्र रााज्यााच्याा लेखाे � लेखाापुराी�ा. महाालेखाापुालाशी वि�चीारावि�विनमया कारून रााज्या शासोन वि�विहाती काराील अशा नमंन्याामध्याे लेख्याा�चीे �ाविषणका वि��राणापुि तीयाारा काराील. (२) रााज्यााचीा महाालेखाापुाल, तीो वि�विनविदाणष्ट काराील अशा ठीराावि�का कााला�तीराा�नी, आयाोगाच्याा �ाविषणका लेख्याा�चीी पुराी�ा काराील आविणा अशा लेखाापुराी�ेच्याा सो�ब�धााती झाालेला काोणातीाहाी खाचीण आयाोगाकाडीून महाालेखाापुालाला दाेया असोेल. (३) महाालेखाापुाल आविणा याा अविधाविनयामान्�याे आयाोगाच्याा लेख्याा�चीी पुराी�ा काराण्यााच्याा सो�ब�धााती त्यााने विनयांक्ती काेलेली काोणातीीहाी व्याक्तीी याा�ना, अशा लेखाा पुराी�ेच्याा सो�ब�धााती, महाालेखाापुालाला सो�णसोाधााराणापुणाे शासोकाीया लेख्याा�च्याा पुराी�ेच्याा सो�ब�धााती जे हाक्का, वि�शेषाविधाकाारा � प्राविधाकाारा असोतीाती तीेची हाक्का, वि�शेषाविधाकाारा � प्राविधाकाारा असोतीील आविणा वि�शेषती: पुंस्तीकाे, लेखाे, सो�ब�विधाती प्रमाणाकाे � अन्या दास्तीऐ�ज � काागदापुि ेसोादारा काराण्यााचीा आदाशे दाण्े यााचीा आविणा आयाोगाच्याा काोणात्यााहाी काायाालण यााचीी तीपुासोणाी काराण्यााचीा हाक्का असोेल. (४) आयाोग, महाालखाे ापुालान ेविकां�ा याासोब� �धााती त्याान ेयाथाोविचीतीराीत्याा विनयांक्ती काेलल्े याा विकां�ा प्राविधाकाृती काेलेल्याा काोणात्यााहाी अन्या व्याक्तीीने प्रमाविणाती काेलेले आयाोगाचीे लेखाे, त्याा�राील लेखाापुराी�ा अहा�ालासोहा, दारा�षी, रााज्या शासोनाकाडीे पुाठी�ील. १७. आयाोग, मागील वि�त्तीया �षाणतीील त्यााच्याा काायााणचीा पुूणाण �ृत्ता�ती दाेणााराा त्यााचीा �ाविषणका अहा�ाल, �ाविषणका अहा�ाल. प्रत्याेका वि�त्तीया �षी, वि�विहाती काराण्यााती याेईल अशा नमंन्याामध्याे � अशा �ेळी तीयाारा काराील आविणा त्याा�चीी एका प्रती रााज्या शासोनाकाडीे पुाठी�ील. १८. रााज्या शासोन, �ाविषणका अहा�ाल � कालम १० पुोट-कालम (१), खा�डी (ब), (म) � (न) �ाविषणका � इतीरा खाालील का सो�ण अहा�ाल, त्याा�मधाील रााज्या शासोनाशी सो�ब�विधाती असोतीील अशा विशफाराशंच्याा सो�ब�धााती अहा�ाल आविणा लेखाापुराी�ा काेलेल्याा विकां�ा काराण्यााचीे याोजलेल्याा काारा�ाईसो�ब�धाीचीे ज्ञाापुन आविणा अशा विशफाराशंमधाील काोणात्यााहाी अहा�ाल रााज्या विशफाराशी स्�ीकााराण्यााती आल्याा नसोल्याासो, त्याासोब� धा� ीचीी कााराणा े� लखाे ापुराी�ा अहा�ाल याासोहा, ती ेअहा�ाल वि�धाानम�डीळासोमोरा विमळाल्याान�तीरा शक्या वितीतीक्याा ल�कारा, रााज्या वि�धाानम�डीळाच्याा प्रत्याेका सोभाागृहाासोमोरा मा�डीण्यााचीी व्या�स्थाा मा�डीणाे. काराील. १९. आयाोगाचीा अध्या�, सोदास्या, अविधाकााराी � इतीरा कामणचीाराी हाे भाारातीीया दा�डी सो�विहातीेच्याा कालम २१ अध्या�, सोदास्या, च्याा अथााणन्तीगणती लोकासोे�का असोल्यााचीे मानण्यााती याेईल. इत्याादाी लोकासोे�का असोणाे. २०. (१) याा अविधाविनयामाच्याा तीरातींदाी पुारा पुाडीण्यााकारिरातीा रााज्या शासोनासो, रााजपुत्रातीील विनयाम तीयाारा अविधासोूचीनद्वाे ारा ेआविणा पुू�णप्रविसोद्धीच्याा शतीीच्याा अधाीन रााहानू , विनयाम कारातीा यातीे ील. याा अविधाविनयामाच्याा काोणात्याा काराण्यााचीे अविधाकाारा. प्रयाोजना�सोाठीी शंल्का आकााराण्याासोाठीी, अशा विनयामा�मध्याे तीरातीूदा कारातीा याेईल. (२) ह्याा अविधाविनयामान्चीयाे काराण्यााती आलेला प्रत्याेका विनयाम, तीो काराण्यााती आल्याान�तीरा शक्या असोेल वितीतीक्याा ल�कारा, रााज्या वि�धाानमडी� ळाची ेअविधा�शे न चीाल ूअसोतीा�ना, एकााची अविधा�शे नाती विकां�ा लागोपुाठीच्याा दाोन विकां�ा, त्यााहाून अविधाका अविधा�ेशना�ती, एकाूणा तीीसो विदा�सोा�चीी हाोईल इतीक्याा मंदातीीकारिरातीा, रााज्या वि�धाानम�डीळाच्याा प्रत्याेका सोभाागृहाा�पुंढीे ठीे�ण्यााती याेईल आविणा पुू�ोक्ती अविधा�ेशनाच्याा विकां�ा लागोपुाठीच्याा अविधा�शे नाच्याा लगतीनती� राची ेअविधा�शे न सोमाप्ती हाोण्याापुू�ी त्याा विनयामाती काोणातीाहाी फेराबदाल काराण्याासो दाोन्हाी सोभाागृहाे काबूल हाोतीील विकां�ा विनयाम कारू नयाे म्हाणाून दाोन्हाी सोभाागृहाे काबूल हाोतीील तीरा तीो विनयाम त्याान�तीरा याथाास्विस्थातीी, अशा फेराबदाल काेलल्े याा स्�रूपुातीची अ�मलाती याईे ल विकां�ा मूळीची अ�मलाती याणाे ारा नाहाी, तीथााविपु, असोा काोणातीाहाी फेराबदाल विकां�ा वि�लोपुन याामंळे त्याा विनयामान्�याे पुू�ी काेलेल्याा विकां�ा काराण्यााचीे �विजणलेल्याा काोणात्यााहाी गोष्टीच्याा वि�विधाग्रााह्यातीेसो बाधाा याेणाारा नाहाी. २१. याा अविधाविनयामाच्याा तीरातींदाी अ�मलाती आणातीाना काोणातीीहाी अडीचीणा उंद्भा�ली तीरा रााज्या शासोन, अडीचीणाी दाूरा रााजपुत्राती प्रविसोद्ध काेलल्े याा आदाेशाद्वाारा,े तीी अडीचीणा दाूरा काराण्याासोाठीी त्यााला आ�श्याका विकां�ा इष्ट �ाटतीील काराण्यााचीा अविधाकाारा. अशा, याा अविधाविनयामाच्याा तीरातींदाीशी वि�सो�गती नसोलेल्याा तीरातींदाी कारू शकाेल : पुरा�तीं, याा अविधाविनयामाच्याा प्रारा�भााच्याा विदाना�काापुासोून दाोन �षा�चीा कााला�धाी सोमाप्ती झााल्याान�तीरा असोा काोणातीाहाी आदाेश कााढीण्यााती याेणाारा नाहाी.8 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपुत्र असाधााराणा भााग पुाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ उद्देेश � काराणाे या�चेे विन�ेदान. मंले हाी रााष्ट्राच्याा प्रगतीीचीी चीक्रे आविणा आधाारास्ती�भा आहाेती. जरा शासोनाने मंला�च्याा विनकाोपु �ाढीीकाडीे याोग्या ल� विदाले तीरा दाेश सो�पुन्न आविणा शस्विक्तीशाली हाोईल. भाारातीाच्याा बऱ्यााची भाागा�प्रमाणाेची, महाारााष्ट्र रााज्यााती सोंद्धा, वि�शेषती: मं�बई, पुंणाे इत्याादांसोाराख्याा महाानगराामध्याे रास्त्याा�रा रााहाणााऱ्याा मंला�चीी अ�स्थाा अत्या�ती �ाईट आहाे. अविधाकााविधाका मंले मोठ्याा शहाराा�च्याा रास्त्याा��रा गदाी कारातीाना विदासोती आहाेती. विश�णा, व्या�सोाया विकां�ा धा�दाा याा�सोाराख्याा इतीरा आ�श्याका सोंवि�धाा दाूराची रााविहाल्याा याा मंला�ना ना विन�ाराा असोतीो, ना कापुडीे विकां�ा याोग्या अन्न विमळतीे. हाी मंले त्याा�चीे जंलमी आई-�विडील/नातीे�ाईका याा�च्याा काचीाट्याातीून आपुली सोंटकाा कारून घण्े याासोाठीी विकां�ा दाारिराद्रयाामळं ,े अन्न � विन�ाराा विमळले याा आशेन ेघरा सोोडीनू शहारााकाडी ेयाेतीाती. सोमाजवि�घातीका शक्तीी अशा मंला�चीा �ापुरा गंन्हाेगाराी काृत्याा�सोाठीी कारातीाती. म्हाणाून, अशा, रास्त्याा��रा रााहाणााऱ्याा मंला�चीे उंत्तरादाावियात्� स्�ीकााराणाे आविणा त्याा�ना मूलभाूती सोंवि�धाा पुंरावि�णाे याोग्या हाोईल असोे �ाटतीे. अशा मंला�च्याा सोमस्याा सोोडीवि�ण्याासोाठीी आविणा त्याा�च्याा स्विस्थाविती सोंधाारााचीे कााम काराण्याासोाठीी याा वि�धाेयाकाामध्याे "रास्त्याा��रा रााहाणााऱ्याा मंला�कारिरातीा आयाोग" ना�ाचीा आयाोग प्रस्तीावि�ती काराण्यााती आला आहाे. म्हाणाून, हाे वि�धाेयाका मा�डीण्यााती आले आहाे. वि�धाान भा�न : सुधाीरा मांुनग�टीी�ारा, मं�बई, प्रभााराी सोदास्या. विदाना�का २६ मे,२०२५.मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपुत्र असाधााराणा भााग पुाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ 9 वि�त्तीीय ज्ञाापुन खा�डी ५ � खा�डी ६ अन्�याे रास्त्याा��रा रााहाणााऱ्याा रााज्याातीील मंला�सोाठीी स्थाापुन काराा�यााच्याा आयाोगाचीे अध्या� � सोदास्या तीसोेची अविधाकााराी � इतीरा कामणचीाराी याा�ना मानधान � भात्ते दाेण्यााचीी तीरातीूदा काराण्यााती आली आहाे. आयाोगा�राील उंपुराोक्ती नमूदा सो�ब�विधातीा�च्याा मानधान � भात्त्याासोाठीी रााज्यााच्याा एकावििती विनधाीमधाून कारााव्याा लागणााऱ्याा प्रत्या� आ�तीी खाचीाणचीा अ�दााज याा टप्प्याा�रा दाेतीा याेणाे शक्या नाहाी.10 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपुत्र असाधााराणा भााग पुाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ �ैधााविनक अविधाकारा सोपुवि�ण्यास�बा�धाीचेे ज्ञाापुन याा वि�धाेयाकााती �ैधााविनका अविधाकाारा सोोपुवि�ण्याासो�ब�धाीचीे पुंढीील प्रस्तीा� अ�तीभाूणती आहाेती :— खं�ड १ (३).—रााज्या शासन रााजपुत्रातीील अविधासोूचीनेद्वााराे नेमून दाेईल अशा विदाना�काासो हाा अविधाविनयाम अ�मलाती आणाण्यााचीा अविधाकाारा रााज्या शासोनाला याा खाडी� ाद्वाारा ेप्रदाान काराण्यााती आला आहा.े खं�ड ४ (१).—रााजपुत्रातीील अविधासोूचीनेद्वााराे, महाारााष्ट्र रााज्या रास्त्याा��रा रााहाणााऱ्याा मंला�सोाठीी आयोोग स्थाापुन काराण्यााचीा अविधाकाारा रााज्या शासोनासो याा खा�डीाद्वााराे प्रदाान काराण्यााती आला आहाे. खं�ड ५ (५).—आयाोगाचीा अध्या� � सोदास्या याा�ना मानधान � भात्ते दाेण्यााचीा अविधाकाारा रााज्या शासोनाला याा खा�डीाद्वााराे प्रदाान काराण्यााती आला आहाे. खं�ड ६ (२).—आयाोगाची ेअविधाकााराी � इतीरा कामचीण ाराी याा�ना मानधान � भात्त ेदाण्े यााचीा अविधाकाारा रााज्या शासोनाला याा खा�डीाद्वााराे प्रदाान काराण्यााती आला आहाे. खं�ड १० (२).—याा खा�डीाद्वााराे, आयाोगाला, विदा�ाणाी न्याायाालयााला असोलेले सो�ण अविधाकाारा �ापुराण्यााचीा अविधाकाारा प्रदाान काराण्यााती आला आहाे. खं�ड १६ (१).—याा खाडी� ाद्वाारा,े आयाोगान ेतीयाारा काेलल्े याा लख्े यााचीी पुराी�ा काराण्यााचीा अविधाकाारा रााज्या शासोनाला प्रदाान काराण्यााती आला आहाे. खं�ड १७.—याा खा�डीाद्वााराे, �ाविषणका अहा�ाल तीयाारा काराण्यााचीे आविणा तीे सोादारा काराण्यााचीे विनदाेश आयाोगाला दाेण्यााचीा अविधाकाारा रााज्या शासोनाला प्रदाान काराण्यााती आला आहाे. खं�ड २०.—याा खा�डीाद्वााराे, याा अविधाविनयामाचीी प्रयाोजने पुारा पुाडीण्याासोाठीी विनयाम तीयाारा काराण्यााचीा अविधाकाारा रााज्या शासोनाला प्रदाान काराण्यााती आला आहाे. �ैधााविनका अविधाकाारा सोोपुवि�ण्याासो�ब�धाीचीे �राील प्रस्तीा� सोामान्या स्�रुपुाचीे आहाेती. वि�धाान भा�न : विजतींद्र भाोळे, मं�बई, सोविची�-१, विदाना�का ४ जंलै २०२५. महाारााष्ट्र वि�धाानसोभाा. ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.