Part V, Ext. No. 47, L. A. BILL No. XXXV OF 2025 A BILL to provide for the control, regulation or elimination of noise in the State of Maharashtra and matters connected therewith. Friday, 4th July 2025.

RNI No. MAHBIL /2009/40124 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजापत्र असाधााराण भााग पाचे �र्षष ११, अ�क १२(४)] शाुक्र�ारा, जाुलैै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शाके १९४७ [पष्ृठी े8, विकंमांत : रुपय े२६.०० असाधााराण क्रमांा�क ४७ प्रााविधाकृत प्राकाशान मांहाारााष्ट्र वि�धाानसभाेत � मांहाारााष्ट्र वि�धाानपरिरार्षदेत सादरा केलैेलैी वि�धाेयके. मांहाारााष्ट्र वि�धाानमां�डळ सविचे�ालैय महाारााष्ट्र वि�धीानसभाेतः वि�ना�को ४ जाुलैै, २०२५ राोजी पुुरा:�थााविपुतः कोराण्याातः आलेले खाालील वि�धीेयाको महाारााष्ट्र वि�धीानसभाा विनयाम ११६ अन्�याे प्रविसद्ध कोराण्याातः याेतः आहाे :— L. A. BILL No. XXXV OF 2025. A BILL TO PROVIDE FOR THE CONTROL, REGULATION OR ELIMINATION OF NOISE IN THE STATE OF MAHARASHTRA AND MATTERS CONNECTED THEREWITH. सन २०२५ चेे वि�धाानसभाा वि�धाेयक क्रमांा�क ३५ मांहाारााष्ट्र रााज्यात आ�ाजााचेे विनय�त्रण कराणे, वि�विनयमांन कराणे विकं�ा तो नाहाीसा कराणे आविण तत्स�बं�धाी बंाबंी या�चेी तरातूद कराण्यासाठीी वि�धाेयक. ज्याअर्थीी, महाारााष्ट्र रााज्याामध्याे, वि�शेेषतःः महाारााष्ट्रातःील शेहाराा�मध्याे सध्याा अस्ति�तःत्�ातः असणााऱ्याा नकोो असलल्े याा ध्�नीचीी “ याातः याापुढेु ेज्याास आ�ाज म्हाटल ेआहा े” पुातःळीी, �ारा�� ारा अ�धीी आविणा तःीव्रतःा � ��रूपु याा�नी एको अशेी पुातःळीी गााठली आहाे कोी, ज्याामुळीे तःो ध्�नी नागारिराकोा�चीे आराोग्या, सुरावि�तःतःा � मानविसको ��ा�थ्या याा�ना बााधीको ठरातःो ; (१) भाागा पुाची–४७-१2 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजापत्र असाधााराण भााग पाचे, जाुलैै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शाके १९४७ आविण ज्याअर्थीी, नकोो असलेला ध्�नी (आ�ाज) विनमा�णा कोराणााराी या�त्रे े� कोळीया�त्रे े(गाॅविजट्) यााची� ी स�ख्याा अवितःशेया �ेगााने �ाढेतः आहाे ; आविण ज्याअर्थीी, आ�ाजाच्याा प्र�षू णााची ेपुरिराणााम, �ारा�� ारातःा आविणा महाारााष्ट्र रााज्याातःील नागारिराकोाच्� याा शेराीराा�रा � मना�रा हाोणााराे त्याा�चीे �ुष्पुरिराणााम याा�पुासूनच्याा धीोक्यााचीी जाणाी� � पुरिरास्ति�थातःीशेा�त्रे तःज्ज्ञांा�ना अविधीकोाविधीको तःीव्रतःेने झाालेली आहाे ; आविण ज्याअर्थीी, आ�ाजाच्याा प्र�ूषणाास तःाबाडतःोबा आळीा घाातःला नाहाी तःरा, त्यााच्याा पुरिराणाामी नागारिराकोा�च्याा ��ा�थ्यााचीे भारून न याेणााराे � नाहाीसे कोरातःा न याेणााराे असे नुकोसान हाोईल. त्याअर्थीी, भाारातःीया गाणारााज्यााच्याा शेहाात्तरााव्याा �षी यााद्वाारा े पुुढेील अविधीविनयाम कोराण्याातः याेतः आहा े :— स�वि�प्तः ना� १. (१) याा अविधीविनयामास, महाारााष्ट्र आ�ाज प्र�षू णा प्रवितःबाधी� को अविधीविनयाम, २०२५ अस ेम्हाणातःा याईे ल. व्यााप्तःी � प्रारा�भा. (२) तःो स�पुूणा� महाारााष्ट्र रााज्याास लागाू असेल. (३) तःो महाारााष्ट्र शेासन शाासकीय रााजापत्रातीलै अविधीसूचीनेद्वााराे नेमील, अशेा तःाराखाेस अ�मलातः याेईल. व्यााख्याा. २. याा अविधीविनयामातः, स��भाा�नुसारा �ुसराा अथा� अपुेवि�तः नसेल तःरा,— (अ) “ प्राविधीकोराणा ” म्हाणाज,े कोलम ४ अन्�या े�थाापुन कोेलेल ेमहाारााष्ट्र आ�ाज विनयात्रे� णा प्राविधीकोराणा ; (बा) “ मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाराी ” म्हाणाजे, महाारााष्ट्र शेासनाने नेमलेला � तःसे स�बाोविधीतः कोेलेला कोोणातःाहाी अविधीकोाराी आविणा त्याामध्याे, रााज्या शेासनाने ज्यााला मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाऱ्यााचीी कोामे पुारा पुाडण्याास सा�विगातःले असेल, अशेा अन्या कोोणात्यााहाी अविधीकोाऱ्यााचीा �ेखाील समा�ेशे हाोईल ; (को) “ आ�ाज ” म्हाणाजे ध्�नीच्याा सभाो�तःालच्याा पुरिरास्ति�थातःीच्याा स��भाा�तः � स��साधीाराणा शेराीरायाष्टी आविणा स��े�न�मतःा असणााऱ्याा व्याक्तःीच्याा शेाराीरिराको आविणा मानविसको ���थ्याा�रा हाोणााऱ्याा त्याा ध्�नीच्याा पुरिराणाामा�च्याा स��भाा�तः, ध्�नीचीे ��रूपु, �ारा��ारातःा, तःीव्रतःा आविणा अ�धीी वि�चीाराातः घाेतःा, नकोोसा ठराणााराा आ�ाज, ध्�नीचीे विकों�ा आ�ाजाचीे साधीन म्हाणाजे कोोणातःीहाी या�त्रेराचीना आविणा उपुया�त्रे विकों�ा या�त्रेको (कोंट्राव्हान्स), ज्याामुळीे आ�ाज विनमा�णा हाोतःो, अशेा कोोणात्यााहाी व्याक्तःीने विकों�ा व्याक्तःंनी उत्पुावि�तः कोेलेली ��तः,ू कोोणातःीहाी प्रवि�याा विकों�ा कोोणातःेहाी कोाया� याा गाोष्टंचीा ध्�नीच्याा विकों�ा आ�ाजाच्याा साधीानामध्या ेसमा�ेशे हाोतःो. तःसेची त्याामध्याे, कोोणात्यााहाी व्याक्तःीच्याा मालकोीच्याा जागाेमध्याे हाोणााऱ्याा आ�ाजाचीा समा�ेशे आहाे मगा तःो बााहाेरा ऐकोू याेतः असो अथा�ा नसो त्यााचीप्रमाणाे त्याामध्याे, मोटारा-सायाकोली, भांगाे, आगागााड्याा आविणा इतःरा स�� प्रकोाराचीी �ाहान,े राेविडओ, �ूराविचीत्रे�ाणाी, ध्�नी�ेपुको आविणा तःत्सम गाोष्टी याा�चीा �ेखाील समा�ेशे असले ; (ड) “ वि�विहातः ” म्हाणाजे, अविधीविनयामान्�याे कोेलेल्याा विनयामाद्वााराे वि�विहातः कोेलेले. प्राविधीकोराणाचीी ३. रााज्या शेासन, शाासकीय रााजापत्रातीलै अविधीसूचीनेद्वााराे, महाारााष्ट्र आ�ाज विनया�त्रेणा प्राविधीकोराणा याा �थाापुना ना�ाच्याा प्राविधीकोराणााचीी �थाापुना कोराील � मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाराी हाा त्यााचीा प्रशेासकोीया प्रमुखा असेल. मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाऱ्याास, रााज्या शेासनाशेी वि�चीारावि�विनमया कोरून, तःो �ेळीो�ेळीी ठरा�ील इतःक्याा उपु मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाऱ्याा�चीे सहााय्या विमळीेल.मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजापत्र असाधााराण भााग पाचे, जाुलैै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शाके १९४७ 3 ४. प्राविधीकोराणा पुुढेील स��याा�चीे विमळीून असेल :— प्राविधीकोराणााचीी राचीना (अ) पु�विसद्ध स��या — (१) नगारावि�कोास म�त्रेी, महाारााष्ट्र रााज्या ; (२) महाापुौरा, बाृहान्मु�बाई महाानगारापुाविलकोा ; (३) पुयाा��राणा स�रा�णा अविभाकोराणााचीे स�� स��या ; (४) प्राचीाया�, स्तिव्हाक्टोरिरायाा ज्याुविबाली तः�त्रे स��थाा, मु�बाई ; (५) स�चीालको, तः�त्रे विशे�णा, महाारााष्ट्र रााज्या ; (६) मु�बाई वि�द्याापुीठाच्याा जी�शेा�त्रे, गाानसशेा�� आविणा भाौवितःकोशेा�त्रे याा वि�भाागााचीे प्रमुखा ; (७) प्राचीाया�, वि�ज्ञांानस��थाा, मु�बाई ; (८) नगारा अविभाया�तःा, मु�बाई महाानगारापुाविलकोा ; (९) सविची�, कोामगाारा म�त्रेालया, भाारातः सराकोारा ; (१०) अध्या�, �ैज्ञांाविनको आविणा औद्याोविगाको स�शेोधीन पुरिराष�, भाारातः सराकोारा : (११) स�चीालको, रााष्ट्रीया पुयाा��राणा अविभायाा�वित्रेकोी स�शेोधीन स��थाा विकों�ा त्यााने नामविन�ेविशेतः कोेलेली व्याक्तःी. (बा) नामविन�ेविशेतः स��या — रााज्यााचीे प्रवितःविनविधीत्� कोराणााराे स�स� स��या, महाारााष्ट्र वि�धीानम�डळीाचीे स��या आविणा रााज्याातःील महाानगारापुाविलकोा�चीे प्रवितःविनविधीत्� कोराणााराे स��या याामधीून रााज्या शेासन विन�ड कोराील, असे कोोणातःेहाी तःीन स��या. ५. प्राविधीकोराणााचीे कोामकोाज चीालवि�ण्याासाठी रााज्या शेासनास �ेळीो�ेळीी विनयाम तःयाारा कोरातःा याेतःील. प्राविधीकोराणााचीे कोामकोाज रााज्या शेासनास, प्राविधीकोराणााच्याा स��यााला मानधीन विकों�ा असे इतःरा भात्ते �ेण्याासाठी �ेखाील विनयाम तःयाारा चीालवि�ण्याासाठी कोरातःा याेतःील. आविणा प्राविधीकोराणााच्याा स��याा�ना मानधीन �ेण्याासाठी शेासनाने विनयाम तःयाारा कोराणाे. ६. मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाऱ्यााला �ुय्याम असेल असा, प्राविधीकोराणााचीा एको पुूणा�कोाविलको सविची� प्राविधीकोराणााचीा सविची�. असेल, � तःो भाौवितःकोशेा�त्रे विकों�ा जी�शेा�त्रे विकों�ा अविभायाा�वित्रेकोी विकों�ा स�बाद्ध वि�ज्ञांान याा�पुैकोी एकोा वि�ज्ञांान शेाखाेचीा �नातःको असेल. ७. (१) प्राविधीकोराणााला, त्यााला वि�चीारावि�विनमया कोराणाे याोग्या �ाटेल अशेा तःज्ज्ञांा�चीा सल्ला �ेळीो�ेळीी प्राविधीकोराणााने तःज्ञ्ज्ञांा�चीा सल्ला घाेणाे. घाेतःा याेईल. तःे महाारााष्ट्र रााज्याातःील आ�ाजाच्याा साधीना�बााबातः आविणा आ�ाजाचीा प्रवितःबा�धी कोराणाे, त्यााचीे वि�विनयामन कोराणाे, त्यााचीे विनया�त्रेणा कोराणाे विकों�ा तःो नाहाीसा कोराणाे यााबााबातःच्याा उपुायायाोजना�बााबातः स�शेोधीन कोराील. (२) तःसेची, प्राविधीकोराणा रााज्याातःील नागारिराकोा�ना आविणा विशे�णातःज्ज्ञांा�ना आ�ाज प्र�ूषणाा�राील विशे�णा �ेण्याासाठी स�� उपुाया याोजील. याा प्रयाोजनासाठी प्राविधीकोराणाामध्याे �ृत्तपुत्रेव्या�साया विकों�ा राेविडओ विकों�ा भाागा पुाची-४७–१अ4 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजापत्र असाधााराण भााग पाचे, जाुलैै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शाके १९४७ �ूराविचीत्रे�ाणाी विकों�ा जाविहाराातःी विकों�ा जनस�पुकोा�चीी इतःरा कोोणातःीहाी माध्यामे याामधीील विकोमान पुाची �षा�चीा अनुभा� असलेला एको जनस�पुकोक अविधीकोाराी असेल. सविची� आविणा ८. रााज्या शाासकीय रााजापत्रातीलै अविधीसूचीनेद्वााराे सविची�, जनस�पुकोक अविधीकोाराी � प्राविधीकोराणााचीा कोम�चीाराी�गाा�तःील याा�चीे इतःरा कोम�चीाराी�गा� याा�च्याा से�ाशेतःी आविणा �ेतःन, वि�विहातः कोराील. �ेतःन � से�ाशेतःी. प्राविधीकोराणााने ९. (१) प्राविधीकोराणा, कोोणात्याा साधीनाद्वााराे, अनुज्ञांेया प्रमाणाातः हाोणााऱ्याा आ�ाजाच्याा स�बा�धीातः मगा तःो ध्�नीचीे कोोणातःाहाी असो-आ�शे� विनयाम विकों�ा वि�विनयाम वि�विहातः कोराील. जरा कोोणात्यााहाी �ेळीी, आ�ाजाच्याा कोोणात्यााहाी वि�विनयामन साधीना�च्याा स�बा�धीातः त्याा साधीना�चीी विनविम�तःी कोराणााऱ्याा, त्यााचीा व्याापुारा कोराणााऱ्याा विकों�ा त्यााचीा �ापुरा विकों�ा साठा कोराणाे. कोराणााऱ्याा विकों�ा अन्या प्रकोाराे त्यााचीा प्रभााराी असणााऱ्याा विकों�ा त्यााचीे विनया�त्रेणा कोराणााऱ्याा कोोणात्यााहाी व्याक्तःीने अनुज्ञांेया आ�ाजास�बा�धीातःील आ�शे� विनयाम विकों�ा वि�विनयाम याा�चीे उल्ल�घान कोेले आहाे, असे मानण्याास मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाऱ्याास स�याुस्तिक्तःको कोाराणा असेल, तःरा तःो अशेा व्याक्तःीला याोग्या तःो लेखाी विन�ेशे �ेईल. असे विन�ेशे विमळीाल्याान�तःरा अशेा व्याक्तःीने याा विन�ेशेाचीे पुालन कोराण्याास कोसूरा कोेली तःरा मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाराी ��तःः विकों�ा त्यााच्याा अविधीकोाऱ्याामार्फकतः आ�ाजाला प्रवितःबा�धी कोराण्याासाठी, त्यााचीे वि�विनयामन कोराण्याासाठी, विनया�त्रेणा कोराण्याासाठी विकों�ा तःो नाहाीसा कोराण्याासाठी पुरिरास्ति�थातःीनुसारा आ�श्याको असतःील असे याोग्या तःे उपुाया याोजील. (२) महाारााष्ट्र रााज्याातः आ�ाजा�रा विनया�त्रेणा ठे�णाे, त्यााचीे वि�विनयामन कोराणाे त्यााला प्रवितःबा�धी कोराणाे विकों�ा तःो नाहाीसा कोराणाे हाे मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाऱ्यााचीे आविणा प्राविधीकोराणााच्याा स�� पु�धीाराकोा�चीे आविणा स��याा�चीे कोतः�व्या असेल. मुख्या १०. मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाराी, प्राविधीकोराणााच्याा स��याा�शेी विकों�ा त्यााला विन�डतःा याेतःील कोाया�कोाराी अशेा तःज्ज्ञांा�शेी वि�चीारावि�विनमया कोरून, ज्याा उत्पुा�नामुळीे आ�ाज विनमा�णा हाोण्यााचीी शेक्यातःा आहाे अशेा अविधीकोाऱ्यााने उत्पुा�ना�च्याा विनविम�तःीसाठी वि�विनयाम वि�विहातः कोराील. तःसेची मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाराी अशेा उत्पुा�ना�च्याा विनविम�तःीसाठी विनयाम � विनविम�तःीसाठी स�कोल्पुविचीत्रेेसुद्धा वि�विहातः कोराील. त्याासाठी आ�श्याको �ाटेल तःरा त्यााला भाारातःीया मानको स��थाेशेी वि�विनयाम वि�चीारावि�विनमया कोरातःा याेईल. तःथााविपु, भाारातःीया मानको स��थाेचीे मतः मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाऱ्याा�रा बा�धीनकोाराको वि�विहातः कोराणाे. असणाारा नाहाी. मुख्या कोाया�कोाराी ११. कोोणातःेहाी उत्पुा�न, कोळीया�त्रे विकों�ा या�त्रेराचीना याा�च्याापुासून हाोणााऱ्याा आ�ाजाला प्रवितःबा�धी अविधीकोाऱ्यााने कोराण्याासाठी, त्यााचीे विनया�त्रेणा कोराण्याासाठी, त्यााचीे वि�विनयामन कोराण्याासाठी विकों�ा तःो नाहाीसा कोराण्याासाठी, आ�ाजाला मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाऱ्यााला त्याा उत्पुा�नाचीा, कोळीया�त्रेाचीा विकों�ा या�त्रेराचीनेचीा �ापुरा कोराणााऱ्याा व्याक्तःीला प्रवितःबा�धी कोराण्याासाठी लेखाी विकों�ा तःंडी विन�ेशे �ेतःा याेतःील. अशेा विन�ेशेा�चीे पुालन कोराण्याातः कोसूरा कोराणाे हाा अपुरााधी ठराेल. त्यााचीे वि�विनयामन कोराण्याासाठी विकों�ा तःो नाहाीसा कोराण्याासाठी विन�ेशे �ेणाे. व्याक्तःीच्याा १२. प्रत्याेको आ�ाज हाा व्याक्तःीच्याा विकों�ा व्याक्तःंच्याा शेाराीरिराको आविणा मानविसको सुस्ति�थातःीला शेाराीराीको आविणा हााविनकोाराको आहाे असे गाृविहातः धीराण्याातः याेईल. एखाा�ा आ�ाज व्याक्तःीच्याा विकों�ा व्याक्तःंच्याा शेाराीरिराको विकों�ा मानविसको मानविसको सुस्ति�थातःीला हााविनकोाराको नाहाी हाे विसद्ध कोराण्यााचीा भाारा जी व्याक्तःी ��तःः विकों�ा इतःराा�मार्फकतः आ�ाज सुस्ति�थातःीला हााविनकोाराको विनमा�णा कोराणााराी आहाे विकों�ा विजला, विजच्याामुळीे आ�ाज विनमा�णा हाोतःो अशेी कोोणातःीहाी प्रवि�याा विकों�ा व्याापुारा असल्यााचीे गाृविहातः विकों�ा कोृतःी विकों�ा इतःरा कोोणातःीहाी आजीवि�कोा विहाच्याामुळीे प्रत्या�पुणाे विकों�ा अप्रत्या�पुणाे लाभा हाोतःो विकों�ा धीराण्याातः आलेला आ�ाज जी ��तःः इतःराा�मार्फकतः आ�ाजाच्याा साधीनाचीा �ापुरा कोरातःे विकों�ा त्यााच्यााशेी स�बा�विधीतः आहाे अशेा व्याक्तःी�रा याा अविधीविनयामा असेल. खाालील अपुरााधीा�चीी �खाल घाेणाे.मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजापत्र असाधााराण भााग पाचे, जाुलैै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शाके १९४७ 5 १३. याा अविधीविनयामाखाालील प्रत्याेको अपुरााधी हाा, मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाराी विकों�ा सविची� विकों�ा स��या विकों�ा कोोणातःाहाी अविधीकोाराी विकों�ा प्राविधीकोराणााच्याा कोम�चीाराी�गाा�तःील व्याक्तःी याा�च्याा कोे�ळी सा�गाण्याा�रून �खालपुात्रे असेल. असे अपुरााधी �खालपुात्रे आविणा विकोमान सातःशेे रुपुयाे इतःकोी जमानतः घाेण्याायाोग्या असतःील. याा अविधीविनयामाखाालील स�� खाटले महाानगारा ��डाविधीकोाऱ्याा�च्याा न्याायाालयाातः विकों�ा भाारातःीया नागारिराको सुरा�ा स�विहातःा, २०२३ याामध्याे �ेण्याातः आल्यााप्रमाणाे त्यााच्यााशेी समतःुल्या असेल अशेा न्याायाालयाातः �ाखाल कोराण्याातः याेतःील. न्याायाालया, याा अविधीविनयामाखाालील प्रकोराणाा��रा कोाया��ाहाी कोरातःाना, आ�श्याको असेल तःरा, तःज्ज्ञांा�चीे मतः घाेईल. १४. जी कोोणातःीहाी व्याक्तःी, प्राविधीकोराणााच्याा कोोणात्यााहाी अविधीकोाऱ्यााने विकों�ा स��यााने कोेलेल्याा विकों�ा वि�विनयाम वि�लेल्याा कोोणात्यााहाी वि�विनयामा�चीा, मानकोा�चीा, कोसोटंचीा विन�ेशेा�चीा आ�ेशेा�चीा जाणाूनबाुजून विकों�ा अन्याथाा इत्याा�ंच्याा भा�गााबाद्दल भा�गा कोेल्यााबाद्दल �ोषी असेल वितःला, एको लाखा रुपुयाा�पुे�ा अविधीको नसेल, पुरा�तःु शे�भारा रुपुयाा�पुे�ा कोमी नसेल शेा�तःी इतःक्याा ��डाचीी विशे�ा हाोईल आविणा तःसेची ��डाविधीकोाऱ्याा�च्याा ��ेच्छाा विनणा�याानुसारा �ोन �षा�पुे�ा अविधीको नसेल अशेी. साध्याा विकों�ा स�म कोाराा�ासाचीी विशे�ाहाी याा व्याक्तःीला हाोईल, तःसेची न्याायाालयााला, त्यााच्याा ��ेच्छाा विनणा�याानुसारा, प्रकोराणा विज�कोणााऱ्याा विर्फयाा��ीला पुाची हाजारा रुपुयाा�पुे�ा अविधीको नसेल ए�ढेा �ा�ाचीा खाची� प्र�ान कोरातःा याेईल. १५. याा अविधीविनयामातःील कोोणात्यााहाी गाोष्टीमुळीे कोोणात्यााहाी व्याक्तःीला विकों�ा व्याक्तःंच्याा �गाा�ला कोॉमन लॉ, लॉ कोॉमन� लॉ अन्�याे विकों�ा लॉ ऑर्फ टॉटटस् अन्�याे, आ�ाजमुक्तः असे कोोणातःेहाी �ातःा�राणा ठे�ण्यााच्याा ऑर्फ टॉटटस् इत्याा�ी अन्�याेचीे वितःच्याा त्यााच्याा अविधीकोारााचीी अ�मलबाजा�णाी कोराण्यााचीा प्रयात्न कोराण्यााचीा जो कोोणातःाहाी अविधीकोारा असेल तःो व्याक्तःीचीे अविधीकोारा, विनबा�विधीतः हाोणाारा नाहाी. प्रत्याेको आ�ाजामुळीे व्याक्तःीच्याा विकों�ा व्याक्तःंच्याा एकोा�तःाच्याा अविधीकोारााचीा भा�गा हाोतःो अविधीविनयामाच्याा असे मानण्याातः याेईल. उपुबा�धीनामुळीे विनबा�विधीतः न हाोणाे. १६. प्राविधीकोराणाास याा अविधीविनयामाच्याा कोोणात्यााहाी उपुबा�धीान्�याे वि�विहातः विकों�ा उपुबा�विधीतः कोराा�यााच्याा वि�विनयाम तःयाारा विकों�ा कोराण्याातः याेतःील अशेा स�� विकों�ा कोोणात्यााहाी गाोष्टी पुारा पुाडण्याासाठी याा अविधीविनयामाशेी � खाालील कोराण्यााचीा अविधीकोारा. कोेलेल्याा विनयामा�शेी सुस�गातः असे वि�विनयाम तःयाारा कोरातःा याेतःील. १७. प्राविधीकोराणााचीे स�� अविधीकोाराी � स�� कोम�चीाराी�गा�, भाारातःीया न्यााया स�विहातःा,२०२३ चीे कोलम २ प्राविधीकोराणााचीे अविधीकोाराी � (२८) आविणा भ्रष्टाचीारा प्रवितःबा�धी अविधीविनयाम, १९४७ यााच्याा अथा�को�ेतः लोकोसे�को असल्यााचीे मानण्याातः कोम�चीाराी�गा� याेईल. लोकोसे�को असणाे. १८. याा अविधीविनयामाचीे हाेतःू � उविद्दष्टे पुारा पुाडण्याासाठी प्राविधीकोराणााने तःयाारा कोेलेले स�� वि�विनयाम, वि�विनयाम कोसोट्याा � चीाचीण्याा हाे विन�ेशे आविणा आ�ेशे �गाळीून, तःे कोराण्याातः आल्याान�तःरा शेक्या वितःतःक्याा ल�कोरा रााज्या इत्याा�ी रााज्या वि�धीानम�डळीाच्याा प्रत्याेको सभाागाृहाापुुढेे मा�डण्याातः याेतःील आविणा तःे ज्याा अविधी�ेशेनातः मा�डण्याातः आले त्याा वि�धीानम�डळीापुुढेे अविधी�ेशेनातः विकों�ा त्याान�तःरा लगाेचीच्याा अविधी�ेशेनातः वि�धीानम�डळीाकोडून कोराण्याातः याेतःील आविणा शाासकीय मा�डणाे. रााजापत्रात प्रविसद्ध कोराण्याातः याेतःील अशेा बा�लास अधीीन असतःील. १९. प्राविधीकोराणााचीा मुख्या कोाया�कोाराी अविधीकोाराी, सविची� आविणा स�� अविधीकोाराी याा�चीे आ�ेशे, विन�ेशे पुोलीस विकों�ा स�पुा�न याा�चीे पुालन कोराणाे हाे प्रत्याेको पुोलीस अविधीकोाऱ्यााचीे आविणा इतःरा प्रत्याेको लोकोसे�कोाचीे कोतः�व्या प्राविधीकोराणाे, इत्याा�ंनी असेल. प्राविधीकोराणााचीे आ�ेशे पुाळीणाे.6 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजापत्र असाधााराण भााग पाचे, जाुलैै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शाके १९४७ उद्देेशा � काराणे या�चेे विन�ेदन. आ�ाज म्हाणाजे नकोो असलेला ध्�नी, आपुल्याा शेहाराातःून आविणा गाा�ातःूनहाी अशेा नकोो असलेल्याा ध्�नीचीे पुरिराणााम, वि��तःारा, ��रूपु, तःीव्रतःा आविणा बाारा��ारातःा इतःकोी �ाढेली आहाे कोी, त्याामुळीे नागारिराकोा�च्याा आराोग्याास गा�भाीरा धीोकोा विनमा�णा हाोतःो. कोाहाी बााबातःीतः, शेेजाऱ्यााच्याा राेविडओच्याा आ�ाजामुळीे खाुनासाराख्यााहाी प्रवितःवि�याा झाालेल्याा आहाेतः. आ�ाजाचीी साधीने पुुढेीलप्रमाणाे नानावि�धी आहाेतः-कोाराखााने, या�त्रेे, ट्रास्तिन्झा�टस�, राेविडओ, �ूराविचीत्रे�ाणाी, बासेस, मालमोटाराी, मोटाराी, �कोूटस�, टेम्पुो, वि�माने इत्याा�ी तः�त्रेशेा�त्रेाच्याा प्रगातःीबाराोबाराची याा साधीना�चीीहाी �ाढे हाोतः आहाे. तःथााविपु, आज जनतःेला अविनयाोविजतः तः�त्रेशेा�त्रेीया प्रगातःीच्याा पुरिराणाामा�ना तःंड द्याा�े लागातः आहाे. �ूराविचीत्रे�ाणाी, राेविडओ, ट्रास्तिन्झा�टरा इत्याा�ीपुासून नकोो असलेल्याा ध्�नीमुळीे आपुल्याा एकोा�तःतःे�रा आ�मणा हाोतःे. आ�ाज हाोतः असतःाना, अभ्याास कोराणाे हाे वि�द्यााथ्याा�ना तःापु�ायाको हाोतःे. सा��जविनको आविणा खााजगाी रुग्णाालयाातःील राोग्याा�ना आ�ाजामुळीे अत्या�तः त्रेास हाोतःो. अभ्याास, कोाम, वि�श्रांा�तःी आविणा विची�तःन याासाठी शेा�तःतःेचीी विनतःा�तः आ�श्याकोतःा आहाे. आतःा आराोग्याासाठी आ�श्याको म्हाणाून ��ीकोृतः कोेलेला याोगााभ्याासहाी आ�ाज हाोतः असतःाना कोराणाे शेक्या नाहाी. कोामाचीे ��रूपु कोोणातःेहाी असले तःराी नकोो असलेला ध्�नी जेथाे आहाे अशेा विठकोाणाी तःे कोाम कोराणाे शेक्या नाहाी. आपुल्याा �ेशेातः याा आ�ाजाच्याा सम�याेचीा कोोणातःाहाी पुद्धतःशेीरा, �ैज्ञांाविनको आविणा पुुराेसा असा अभ्याास कोेला गाेलेला नाहाी विकों�ा हाी सम�याा हाातःाळीण्याासाठी पुुराेसे अविधीकोारा असणााराी अशेी एकोहाी एजन्सी नाहाी. तःसेची, आ�ाज नाहाीसा कोराण्यााचीे विशे�णा जनतःेला �ेण्यााचीी गाराज आहाे. औद्याोविगाको आविणा आविथा�को प्रगातःीचीा बाळीी �ेऊन, हाी उविद्दष्टे साध्या कोराणाे शेक्या नाहाी. म्हाणाून हाे गाु�तःागाु�तःीचीे तःा�वित्रेको घाटको वि�चीाराातः घाेणााऱ्याा एखााद्याा स��थाेचीी आ�श्याकोतःा आहाे. अशेी स��थाा विनमा�णा कोराणाे हाे याा वि�धीेयाकोाचीे उविद्दष्ट आहाे. नकोो असलेला आ�ाज कोमी कोराण्याासाठी व्याापुको कोाया�ा तःयाारा कोराणाे आविणा आ�ाज कोमी कोराण्याासाठी महाारााष्ट्र रााज्याातः एखाा�ी कोायाम ��रूपुाचीी शेक्तःीशेाली आविणा पुरिराणाामकोाराको या�त्रेणाा विनमा�णा कोराणाे, हाा वि�धीेयाकोाचीा हाेतःू आहाे. ज्याामुळीे नागारिराकोा�चीे शेाराीरिराको आराोग्या सुस्ति�थातःीतः रााहाील आविणा आध्याास्तित्मको प्रगातःी हाोईल असे �ातःा�राणा विनमा�णा कोराणाे हाेची याा वि�धीेयाकोाचीे अ�वितःम उविद्दष्ट आहाे. म्हाणाून, हाे वि�धीेयाको सा�रा कोराण्याातः याेतः आहाे. वि�धाान भा�न : सुधाीरा मांुनग�टीी�ारा, मु�बाई, प्रभााराी स��या. वि�ना�को ०५ मे,२०२५मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजापत्र असाधााराण भााग पाचे, जाुलैै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शाके १९४७ 7 �ैधााविनक अविधाकारा सोपवि�ण्यास�बं�धाीचेे ज्ञाापन याा वि�धीेयाकोातः, �ैधीाविनको अविधीकोारा सोपुवि�ण्याास�बा�धीीचीे पुुढेील प्र�तःा� अ�तःभाू�तः आहाेतः :— खं�ड १(३) – याा खा�डान्�याे, उक्तः अविधीविनयाम, ज्याा वि�ना�कोास अ�मलातः याेईल तःो वि�ना�को रााजापत्रातीलै अविधीसूचीनेद्वााराे नेमून �ेण्यााचीा अविधीकोारा रााज्या शेासनाकोडे घाेण्याातः आला आहाे. खं�ड ३ – याा खा�डान्�याे महाारााष्ट्र आ�ाज विनया�त्रेणा प्राविधीकोराणा �थाापुना कोराण्यााचीा अविधीकोारा रााज्या शेासनाकोडे घाेण्याातः आला आहाे. खं�ड ५ – याा खाड� ान्�या े प्राविधीकोराणााची ेकोामकोाज चीालवि�ण्याासाठी �ेळीो�ळीे ी विनयाम तःयाारा कोराण्यााचीे अविधीकोारा रााज्या शेासनाकोडे घाेण्याातः आला आहाे. खं�ड ८ – याा खा�डान्�याे प्राविधीकोराणााचीा सविची� तःसेची जनस�पुकोक अविधीकोाराी तःसेची प्राविधीकोराणााचीा इतःरा कोम�चीाराी �गा� याा�चीे �ेतःन � से�ाशेतःी ठरावि�ण्यााचीा अविधीकोारा रााज्याशेासनाकोडे घाेण्याातः आला आहाे. खंड� १८ – याा खाड� ान्�या े प्राविधीकोराणाान ेतःयाारा कोेलेल ेवि�विनयाम वि�धीानम�डळीापुढेु ेठे�ण्यााचीा अविधीकोारा रााज्या शेासनाकोडे घाेण्याातः आला आहाे. �ैधााविनक अविधाकारा सोपवि�ल्यास�बं�धाीचेे उपराोल्लैेविखंत प्रास्ता� सामांान्य स्�रुपाचेे आहाेत.8 मांहाारााष्ट्रट शाासन रााजापत्र असाधााराण भााग पाचे, जाुलैै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शाके १९४७ वि�त्तीीय ज्ञाापन खा�ड ८ अन्�याे महाारााष्ट्र आ�ाज विनया�त्रेणा प्राविधीकोराणााचीा सविची� तःसेची जनस�पुकोक अविधीकोाराी तःसेची प्राविधीकोराणााचीा इतःरा कोम�चीाराी �गा� याा�ना रााज्या शेासन वि�विहातः कोराेल असे �ेतःन �ेण्याातः याेईल. महाारााष्ट्र आ�ाज विनया�त्रेणा प्राविधीकोराणा विनमा�णा कोराण्याासाठी रााज्यााच्याा एकोवित्रेतः विनधीीमधीून वि��वि�तः अना�तःी खाची� कोराा�ा लागाेल तःसेची प्राविधीकोराणााचीे अविधीकोाराी � कोम�चीाराी �गाा�च्याा �ेतःनासाठी रााज्यााच्याा एकोवित्रेतः विनधीी मधीून कोरााव्याा लागाणााऱ्याा प्रत्या� आ�तःी खाचीा�चीा अ��ाज याा टप्प्याा�रा �ेतःा याेणाे शेक्या नाहाी. वि�धाान भा�न : विजातंद्र भाोळे, मु�बाई, सविची�-१, वि�ना�को ४ जुलै २०२५. महाारााष्ट्र वि�धीानसभाा. ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.