Part V, Ext No. 62, Dated 4th July 2025, L. A. BILL No. LI OF 2025., A BILL, TO REGULATE CONDITION OF EMPLOYMENT AND TO PROVIDE FOR CERTAIN FACILITIES AND AMENITIES TO THE WORKERS EMPLOYED IN POWER LOOM ESTABLISHMENTS IN THE STATE OF MAHARASHTRA.

RNI No. MAHBIL /2009/40124 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराणे भााग पाचे �र्षष ११, अ�क १२(१९)] शुक्र�ारा, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ [पष्ृठे े9, विकंमांती : रुपय े२६.०० असाधााराणे क्रमांा�क ६२ प्रााविधाकृती प्राकाशन मांहाारााष्ट्र वि�धाानसभाेती � मांहाारााष्ट्र वि�धाानपरिरार्षदेती सादरा केलेली वि�धाेयके. मांहाारााष्ट्र वि�धाानमां�डळ सविचे�ालय महाारााष्ट्र विवधाानांसाभाेती विदनांांका ०४ जुलै, २०२५ राोजीी पुरा:स्थााविपती काराण्यााती आलेले खाालील विवधाेयाका महाारााष्ट्र विवधाानांसाभाा विनांयाम ११६ अन्वयाे प्रविसाद्ध काराण्यााती याेती आहाे :— L. A. BILL No. LI OF 2025. A BILL TO REGULATE CONDITION OF EMPLOYMENT AND TO PROVIDE FOR CERTAIN FACILITIES AND AMENITIES TO THE WORKERS EMPLOYED IN POWER LOOM ESTABLISHMENTS IN THE STATE OF MAHARASHTRA. सन २०२५ चेे वि�धाानसभाा वि�धाेयक क्रमांा�क ५१. मांहाारााष्ट्र रााज्यातीील य�त्रमांाग आस्थाापना�मांध्ये कामांा�रा ठेे�लेल्या कामांगाराा�च्या नोकराीच्या शतींचेे वि�विनयमांन कराणेे आविणे त्या�च्यासाठेी वि��वि�ती सुवि�धाा आविणे सोयी या�चेी तीरातीूद कराणेे याकरिरातीा वि�धाेयक. ज्याअथाी, महाारााष्ट्र रााज्याातीील यांत्रमाग आस्थाापनांांमध्याे काामावरा ठेेवलेल्याा काामगाराांच्याा नांोकाराीच्याा शतीीचेे विवविनांयामनां काराणेे आविणे त्याांच्याासााठेी विवववि�ती साुविवधाा आविणे साोयाी याांचेी तीरातीूद काराणेे इष्ट आहाे, त्याअथाी, भाारातीीया गणेरााज्यााच्याा शहाात्तरााव्याा वर्षीी यााद्वााराे पुढीीलप्रमाणेे अविधाविनांयाम काराण्यााती याेती आहाे :- १. (१) याा अविधाविनांयामासा, महाारााष्ट्र यांत्रमाग काामगारा (नांोकाराीचेे विवविनांयामनां व काल्यााणे) सांवि�प्ती नांाव, व्यााप्तीी व प्रारांभा. अविधाविनांयाम, २०२५ असाे म्हाणेावे. (१) भााग पाचे-६२–१2 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराणे भााग पाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ (२) तीो सांपूणेण महाारााष्ट्र रााज्याासा लागू हाोईल. (३) तीो रााज्या शासानां रााजीपत्रातीील अविधासाूचेनांेद्वााराे नांेमूनां देईल अशा तीाराखाेसा अंमलाती याेईल. व्यााख्याा. २. याा अविधाविनांयामामध्याे, सांदभााणनांुसाारा दुसाराा अथाण अपेवि�ती नांसाेल,- (१) “मंडळ” म्हाणेजीे, कालम ४ अन्वयाे स्थाापनां काेलेले मंडळ, (२) “मालका” म्हाणेजी,े जीी यात्रं माग आस्थापनांेचेा विनांकाट मालका विकांवा पट्टेेदारा विकांवा भाोगवटादारा आहाे अशी व्याक्तीी, (३) “यांत्रमाग आस्थाापनांा” म्हाणेजीे, ज्याा विठेकााणेी विकांवा ज्याा जीागेती विकांवा ज्याा विठेकााणेच्याा विकांवा जीागेच्याा काोणेत्यााहाी भाागाती यांत्रमाग साामान्यापणेे चेालविवण्यााती याेती असातीील तीे विठेकााणे विकांवा तीी जीागा व त्यााती त्याांच्याा आवारााचेाहाी सामावेश हाोतीो, (४) यांत्रमाग काामगाराांच्याा सांबंंधााती “काुटं�बं” म्हाणेजीे, अशा यांत्रमाग काामगारााच्याा साोबंती रााहाणेारा/राी, पतीी-पत्नांी, मुलगा, मुलगी, वडील, आई, भााऊ विकांवा बंहाीणे, (५) “विनांराी�का” म्हाणेजीे, कालम १० अन्वयाे नांेमलेला विनांराी�का, (६) “यांत्रमाग काामगारा” म्हाणेजीे, रााज्याामध्याे यांत्रमाग आस्थाापनांेमध्याे काामावरा असालेला काामगारा, (७) “विवविहाती” म्हाणेजीे, विनांयामांद्वााराे विवविहाती, (८) “याोजीनांा” याा अविधाविनांयामाअन्वयाे काेलेली याोजीनांा, (९) “काामगारा” म्हाणेजीे, काोणेत्यााहाी यांत्रमाग आस्थाापनांेतीील श्रमाचेे कााम काराण्याासााठेी, थाेट विकांवा काोणेत्यााहाी अविभाकाराणेामार्फफती (एजीन्साी), काामावरा ठेेवलेली विकांवा काामावरा ठेेवण्यााती याेणेाराी व्याक्तीी-मग वितीला वेतीनांावरा ठेेवण्यााती आलेले असाो वा नांसाो-आविणे त्यााती, मालकाानांे काामावरा नां ठेेवलेल्याा परांतीु त्याा मालकााच्याा परावानांगीनांे, विकांवा मालकााशी काेलेल्याा कारााराान्वयाे, कााम काराणेाऱ्याा काोणेत्यााहाी व्याक्तींचेा सामावेश हाोतीो, परांतीु त्यााती, मालकााच्याा काुटं�विबंयााचेा सामावेश हाोणेारा नांाहाी, (१०) “वतीे नां” म्हाणेजी ेनांोकाराीच्याा काराारााच्याा सास्ु पष्ट विकावं ा गविभातीण शतीी पऱ्ु याा काल्े याा तीरा पशै ाच्याा रूपाती व्याक्ती काराण्यााती आलले ेविकावं ा व्याक्ती कारातीा याण्े यााजीोग ेअसा ेकाोणेत्यााहाी यात्रं माग आस्थाापनांमे ध्याे काेलल्े याा काामाच्याा साबंं धां ाती, यात्रं माग काामगाराासा देया हाोणेारा,े सावण परिराश्रविमका, परांती ुत्यााती पढीु ील गोष्टंचेा सामावेश हाोणेारा नांाहाी- (एका) काोणेतीीहाी विनांवासाव्यावस्थाा, वीजी पुरावठेा, पाणेी, वैद्यकाीया उपचेारा याांचेे मूल्या, (दोनां) काोणेत्यााहाी विनांवृवित्तवेतीनां विनांधाीला विकांवा भाविवष्याविनांवाणहा विनांधाीला विकांवा साामाविजीका विवम्यााच्याा काोणेत्यााहाी याोजीनांेअन्वयाे मालकााकाडूनां देण्यााती याेणेाराे काोणेतीेहाी अंशदानां आविणे त्याावरा उपाविजीणती झाालेले असाेल असाे व्यााजी, (तीीनां) साेवामुक्तीीनांंतीरा देया हाोणेाराे काोणेतीेहाी उपदानां. यांत्रमाग ३. (१) यांत्रमाग काामगाराांच्याा नांोकाराीच्याा शतीीचेे विवविनांयामनां काराण्याासााठेी आविणे त्याांच्याासााठेी काामगाराांच्याा विवववि�ती साुविवधाा आविणे साोयाी याांचेी तीरातीूद काराण्याासााठेी रााज्या शासानांासा, एकाा याोजीनांेद्वााराे मालकाांच्याा आविणे नांोकाराीच्याा शतीीचेे विवविनांयामनां काराणेे यात्रं माग काामगारााच्ं याा नांंदणेीचेी तीरातीदू कारातीा याईे ल आविणे यात्रं माग काामगारााच्ं याा काामाच्याा अटी व शतीी यााचें ी आविणे त्याांच्याासााठेी तीरातीूद कारातीा याेईल आविणे यांत्रमाग नांोकाऱ्याांमधाील सावणसााधााराणे काल्यााणे विवर्षीयाका बंाबंंसााठेी तीरातीूद कारातीा विवववि�ती साुविवधाा याेईल. आविणे साुखासाोयाी कारिरातीा तीरातीूद काराणेे याासााठेी (२) विवशेर्षीकारूनां याोजीनांेमध्याे, पुढीीलपैकाी सावण विकांवा काोणेत्यााहाी गोष्टंसााठेी तीरातीूद कारातीा याेईल- याोजीनांा. (अ) याोजीनांेती विवविनांविदणष्ट काराण्यााती याेतीील अशा नांंदलेल्याा यांत्रमाग काामगाराांच्याा वगा�नांा तीी याोजीनांा लागू काराणेे,मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराणे भााग पाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ 3 (बं) ज्याांच्याा अधाीनां रााहाूनां उक्ती याोजीनांा नांंदलल्े याा यात्रं माग मालकाानांं ा आविणे काामगाराानांं ा लागू हाोईल तीी दावियात्वे विनांश्चि�चेती काराणेे, (का) यांत्रमाग काामगाराांचेी भारातीी व त्याांनांा याोजीनांेती दाखाल कारूनां घेेणेे याा गोष्टंचेे विवविनांयामनां काराणेे आविणे नांंदणेीपुस्तीकाे ठेेवणेे, नांंदणेी पुस्तीकाातीील नांावे तीात्पुरातीी विकांवा काायामचेी कााढीूनां टाकाणेे व नांंदणेीसााठेी लादवायााचेी र्फी याांसाहा यांत्रमाग काामगारा व मालका याांचेी नांंदी काराणेे, (ड) यांत्रमाग काामगाराांच्याा नांोकाराीचेे विवविनांयामनां काराणेे आविणे वेतीनांाचेे दरा, काामाचेे तीासा, अवितीकाालीका प्रदानां, प्रसाूविती लाभा, सावेतीनां राजीा, उपदानां, भाविवष्याविनांवाणहा विनांधाी, वैद्यकाीया प्रवितीपूतीी, बंोनांसा याांसााठेी तीरातीदू आविणे सााप्तीाविहाका आविणे इतीरा साट्यांु ासां बंं ंधाीच्याा शतीी व त्याा साट्ु ट्यांाबंं ाबंतीचे े पगारा धारूनां, अशा नांोकाराीच्याा अटी व शतीी याांचेे विवविनांयामनां काराणेे, (ई) यांत्रमाग काामगारा कााम काराीती असालेल्याा विठेकााणेी, आराोग्या व साुरावि�तीतीा याासााठेी उपायायाोजीनांा काराणेे, (र्फ) यांत्रमाग काामगाराांनांा भाविवष्याविनांवाणहा विनांधाी, कामणचेाराी रााज्या विवमा याोजीनांेचेे लाभा, उपदानां, इत्याादी देण्यााच्याा प्रयाोजीनांाथाण, एखाादा विकांवा अनांेका विनांधाी स्थाापनां काराणेे, असाे विनांधाी विनांविहाती काराणेे, अशा विनांधांमध्याे काराावयााचेे प्रदानां आविणे अंशदानां आविणे त्याासांबंंधाातीील इतीरा सावण बंाबंतीी, (ग) याोजीनांा अमं लाती आणेण्यााचेा खाचेण काोणेत्याा राीतीीनां,े काोणेत्याा विदवसाापासाूनां आविणे काोणेत्याा व्याक्तींनांी चेुकातीा काराावयााचेा तीे, (हा) याोजीनांेच्याा प्रशासानांाचेी जीबंाबंदाराी साोपविवण्याासााठेी व्याक्तीी विनांयाुक्ती काराणेे विकांवा प्राविधाकाराणेाचेी स्थाापनांा काराणेे आविणे प्रयाोजीनांासााठेी स्थाापनां काराण्यााती आलेल्याा विनांधाीचेी व्यावस्थाा लावणेे, (या) अशा व्याक्तीी विकांवा प्राविधाकाराणे ेयाानांं ी वापराावयााचे ेअविधाकाारा विकांवा पारा पाडावयााचेी कातीणव्याे विवविनांविदणष्ट काराणेे, अविपलांसााठेी तीरातीूद काराणेे आविणे अशा व्याक्तींच्याा व प्राविधाकाराणेांच्याा विनांणेणयााविवरुद्ध विकांवा आदेशांविवरुद्ध पुनांराी�णे अजीण काराणेे आविणे अशी अविपले व अजीण याांवरा विनांणेणया घेेणेे तीसाेचे तीद्नांुर्षींविगका इतीरा बंाबंी, (जी) याा याोजीनांेचेी प्रयाोजीनां ेसााध्या काराण्याासााठेी आव�याका विकांवा इष्ट वाटतीील अशा अनांुर्षींविगका व पुराका बंाबंी. ४. (१) रााज्या शासानां रााजपत्रातीील अविधासाुचेनांद्वाे ारा,े “यात्रं माग काामगारा काल्यााणे मडं ळ” याा नांावानांे मंडळाचेी राचेनांा. ओळखाले जीाणेाराे एका मंडळ स्थाापनां काराील. (२) असाे प्रत्याेका मंडळ हाे, अखांड परांपराा व साामाईका मुद्राा असालेला आविणे मालमत्ता सांपाविदती काराण्यााचेा, धााराणे काराण्यााचेा व वितीचेी विवल्हाेवाट लावण्यााचेा आविणे काराारा काराण्यााचेा अविधाकाारा असाणेाराा, उपराोक्ती नांावाचेा एका विनांगम विनांकााया असाेल त्याा नांावानांे त्यााला विकांवा त्यााच्याावरा दावा लावतीा याेईल. (३) हा ेमडं ळ, रााज्या शासानांाकाडूनां वेळोवेळी नांामविनांदेविशती काराण्यााती यातीे ील असा,े मालकाांचे,े यात्रं माग काामगाराांचेे व रााज्या शासानांाचेे प्रवितीविनांविधात्व काराणेाराे सादस्या याांचेे विमळूनां बंनांलेले असाेल. (४) मंडळाच्याा सावण सादस्याांचेे तीसाेचे मंडळाच्याा अध्या�ांचेे नांामविनांदेशनां झााल्याानांंतीरा, रााज्या शासानां रााजपत्रातीील अविधासाूचेनांेद्वााराे, मंडळाच्याा सावण सादस्याांचेी नांावे प्रविसाद्ध काराील. (५) मंडळाच्याा सादस्याांचेा पदावधाी विनांयामानांुसाारा विवविहाती काराण्यााती याेईल तीेवढीा असाेल. (६) रााज्या शासानांाचेे प्रवितीविनांविधात्व काराणेाराा सादस्या नांसालेल्याा प्रत्याेका सादस्यााला मंडळाच्याा बंैठेकांनांा उपश्चिस्थाती रााहाण्याासााठेी मंडळाच्याा विनांधाीतीूनां प्रवासाभात्ता व दैविनांका भात्ता विवविहाती काराण्यााती याेईल अशा दराानांे देण्यााती याेईल. भााग पाचे-६२–२4 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराणे भााग पाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ ५. मंडळाच्याा बंैठेकाी मविहान्याातीूनां विकामानां एकादा तीराी घेेतील्याा जीातीील. मंडळाच्याा बंैठेकाी, ६. (१) याोजीनांच्े याा अमं लबंजीावणेीचेी जीबंाबंदाराी मडं ळावरा असाले आविणे मडं ळ, याोजीनांद्वाे ारा ेत्यााला मंडळाचेे अविधाकाारा प्रदानां काराण्यााती याेतीील अशा अविधाकााराांचेा वापरा काराील व साोपविवण्यााती याेतीील अशी काामे पारा पाडील. व कातीणव्याे. (२) याोजीनांेच्याा अंमलबंजीावणेीसााठेी मंडळासा, त्याासा याोग्या वाटतीील अशा उपायायाोजीनांा कारातीा याेतीील. (३) मंडळ, दरा वर्षीाणच्याा १ एविप्रलनांंतीरा शक्या तीेवढ्याा लवकारा आविणे ३१ ऑक्टोबंराच्याा आती, त्याा वर्षीीच्याा ३१ माचेण राोजीी सांपलेल्याा गती वर्षीीच्याा काालावधाीतीील याोजीनांेच्याा काामकााजीाचेा वाविर्षीणका अहावाल रााज्या शासानांासा साादरा काराील. अशा राीतीीनांे प्राप्ती झाालेला प्रत्याेका अहावाल, प्राप्ती झााल्याानांंतीरा शक्या तीेवढ्याा लवकारा, रााज्या विवधाानांमंडळाच्याा दोन्हाी साभाागृहाांपुढीे ठेेवला जीाईल. लेखाा आविणे ७. (१) मंडळ, याोग्या तीे लेखाे आविणे इतीरा सांबंंविधाती अविभालेखाे ठेेवील आविणे विवविहाती नांमुन्याातीील लेखाापराी�ा. तीाळेबंंदासाहा लेखाांचेे वाविर्षीणका विनांवेदनां तीयाारा काराील. (२) मंडळाचेे लेखाे, रााज्या शासानां याासांबंंधााती विनांयाुक्ती काराील अशा अहाणतीाप्राप्ती व्याक्तींकाडूनां दरावर्षीी लेखाापराीवि�ती काेले जीातीील. (३) लखाे ापराी�काानां ेप्रमाविणेती काेलेल ेमडं ळाचे ेलेखा ेआविणे त्याावराील लखाे ापराीवि�ती अहावाल दरावर्षीी रााज्या शासानांाकाडे पाठेविवला जीाईल. (४) लेखाापराी�ेचेा खाचेण, रााज्या शासानांानांे विनांधााणरिराती काेल्यााप्रमाणेे मंडळाच्याा विनांधाीमधाूनां प्राप्ती काेला जीाईल. मालका आविणे ८. (१) मंडळ विकांवा त्याानांे याासांदभााणती विवविनांविदणष्ट काेला असाेल असाा अविधाकााराी, आदेशान्वयाे काामगारा काोणेतीाहाी मालका विकांवा काामगारा याांच्यााकाडूनां याा अविधाविनांयामाखाालील विकांवा त्यााखाालील काोणेत्यााहाी याांच्यााकाडूनां याेणेे असालेली राक्काम याोजीनांेखााली याेणेे असालेली काोणेतीीहाी राक्काम विनांश्चि�चेती काराील आविणे याा प्रयाोजीनांासााठेी, मंडळ विकांवा असाा विनांश्चि�चेती काराणेे. अविधाकााराी, त्याासा आव�याका वाटेल अशी चेौकाशी काराील. (२) मंडळ विकांवा पोट-कालम (१) खााली चेौकाशी काराणेाराा असाा अविधाकााराी याांनांा, चेौकाशीच्याा प्रयाोजीनांासााठेी, विदवाणेी प्रवि�याा सांविहातीा, १९०८ खााली, वादाचेी न्याायाचेौकाशी काराण्याासााठेी न्याायाालयााला जीे अविधाकाारा असातीाती, तीेचे अविधाकाारा असातीील आविणे अशी चेौकाशी हाी, भाारातीीया दंड सांविहातीेच्याा कालम १९३ आविणे २२८ च्याा अथााणनांुसाारा आविणे कालम १९६ च्याा प्रयाोजीनांासााठेी, न्याावियाका काायाणवाहाी असाल्यााचेे मानांले जीाईल. (३) याा कालमाखााली कााढीण्यााती आलेला आदेश हाा अंवितीम असाेल आविणे काोणेत्यााहाी न्याायाालयााती त्यााला आव्हाानां विदले जीाणेारा नांाहाी. साल्लागारा ९. (१) भाविवष्याविनांवाणहा विनांधाी, कामणचेाराी रााज्या विवमा याोजीनांा याांच्याामधाील, मालका आविणे यांत्रमाग साविमतीी. काामगारा यााचे ेअशं दानां, यात्रं माग काामगाराानांं ा द्यावयााचेी उपदानां आविणे बंोनांसाचेी राक्काम आविणे हाा अविधाविनांयाम आविणे याा अविधाविनांयामाखाालील काोणेतीीहाी याोजीनांा याांचेी अंमलबंजीावणेी कारातीानांा उद्भावणेाऱ्याा काोणेत्यााहाी बंाबंी याांवरा साल्ला देण्याासााठेी रााज्या शासानां, साल्लागारा साविमतीी स्थाापनां काराील. (२) साल्लागारा साविमतीीचेे सादस्या रााज्या शासानांानांे विनांयाुक्ती काेलेले असातीील आविणे तीे याा अविधाविनांयामाखााली तीयाारा काराण्यााती आलेल्याा विनांयामामध्याे विवविहाती काराण्यााती याेईल इतीकाी त्याांचेी सांख्याा असाेल आविणे अशा पद्धतीीनांे विनांवडलेले असातीील :मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराणे भााग पाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ 5 परांतीु साल्लागारा साविमतीीमध्याे मालका, काामगारा आविणे रााज्या विवधाानांमंडळ याांचेे प्रवितीविनांविधात्व काराणेाऱ्याा सादस्याांचेी सांख्याा सामानां असाेल आविणे रााज्या शासानांानांे प्रवितीविनांविधात्व काराणेाऱ्याा सादस्याांचेी सांख्यााती वितीच्याा एकाूणे सादस्या सांख्याेच्याा एका-चेतीुथाा�पे�ा अविधाका असाणेारा नांाहाी. (३) साल्लागारा साविमतीीचेा अध्या� हाा रााज्या शासानांानांे प्रवितीविनांविधात्व काराण्याासााठेी विनांयाुक्ती काेलेल्याा आविणे रााज्या शासानांानांे याा बंाबंतीीती नांामविनांदेविशती काेलेल्याा सादस्याांपैकाी एका सादस्या असाेल. (४) साल्लागारा साविमतीीवराील सावण सादस्याांचेी नांावे रााज्या शासाकाीया रााजपत्राती प्रविसाद्ध काराेल. १०. (१) मडं ळ याा अविधाविनांयामाच्याा विकांवा काोणेत्यााहाी याोजीनांच्े याा प्रयाोजीनांाथाण, विवविहाती अहातीण ा धााराणे विनांराी�का आविणे त्याांचेे अविधाकाारा. काराणेाऱ्याा त्यााला याोग्या वाटले अशा व्याक्तींचेी विनांराी�का म्हाणेूनां विनांयाक्ु तीी काराील आविणे त्याांच्याा अविधाकाारिरातीच्े याा मयााणदा विनांश्चि�चेती काराील. (२) यााबंाबंती महाारााष्ट्र शासानांानांे काेलेल्याा काोणेत्यााहाी विनांयामांच्याा बंाबंतीीती, विनांराी�का,— (अ) यांत्रमाग काामगारा विजीथाे कााम कारातीाती त्याा काोणेत्यााहाी जीागी विकांवा विठेकााणेी, नांंदवह्याा, पगारााचे ेअविभालेखा इत्याादंचेी तीपासाणेी काराण्याासााठेी साहाायाकाासां हा काोणेत्यााहाी वेळी प्रवशे कारू शकाले आविणे पहााणेी कारू शकाेल आविणे तीपासाणेीसााठेी तीे साादरा काराण्याासा र्फमाणवू शकाेल. (बं) यांत्रमाग काामगारा विकांवा यांत्रमाग काामगाराांचेा गट याांनांा कााम देणेाऱ्याा काोणेत्यााहाी व्याक्तीीसा ज्याांनांा कााम विदलेले आहाे अशा व्याक्तींचेी नांावे व पत्ते याांच्याा सांबंंधााती आविणे उक्ती काामासााठेी काेलेली विकांवा कााराावयााचेी प्रदानांे याांच्याा बंाबंतीीती वितीच्याा अविधाकाारााती तीी देऊ शकाती असाेल आविणे काोणेतीीहाी माविहातीी र्फमाणवू शकाेल. (का) मालकाानां ेयाा अविधाविनांयामाखाालील विकांवा याोजीनांखाे ालील एखाादा अपरााधा काेला आहा ेअसाे त्याासा सांयाुश्चिक्तीका कााराणेावरूनां वाटले तीरा, त्याा अपरााधााच्याा बंाबंतीीती त्याासा सांबंंविधाती वाटती असाेल अशा नांंदवह्याा, पगारााचेे अविभालेखा विकांवा त्यााच्याा नांोविटशी विकांवा त्यााचेे भााग जीप्ती कारू शकाेल विकांवा त्यााच्याा प्रतीी कााढीू शकाेल. (३) याा कालमखााली विनांयाुक्ती काराण्यााती आलेला प्रत्याेका विनांराी�का हाा भाारातीीया दंड सांविहातीेच्याा कालम २१ नांुसाारा लोकासाेवका असाल्यााचेे मानांण्यााती याेईल. ११. हाा अविधाविनांयाम विकांवा याोजीनांा यााखााली विश�ापात्र असालेल्याा प्रत्याेका अपरााधााचेी, ज्यााच्याा काामगारा न्याायाालयाानांे अविधाकाारिरातीेच्याा स्थााविनांका हाद्दीीमध्याे अपरााधा झाालेला आहाे, त्याा काामगारा न्याायाालयााकाडूनां न्यााया चेौकाशी अपरााधाांचेी न्यााया काराण्यााती याेईल. चेौकाशी काराणेे. ११अ. काोणेतीेहाी काामगारा न्याायाालया, विनांराी�काानांे विकांवा मंडळाकाडूनां विकांवा महाारााष्ट्र शासानांाकाडूनां ती�ाराीवरूनां यााबंाबंतीीती विवशेर्षी रिरातीीनांे प्राविधाकाृती काराण्यााती आलेल्याा व्याक्तीीनांे काेलेल्याा लेखाी ती�ाराीवरूनां असालेल्याा अपरााधााचेी दखाल घेेणेे. व्यावितीरिराक्ती इतीरा बंाबंतीीती याा अविधाविनांयामाद्वााराे विकांवा तीद्न्वयाे विश�ापात्र असालेल्याा अपरााधाांचेी दखाल घेेणेारा नांाहाी. ११ब. काामगारा न्याायाालया, अविधाविनांयामाखााली विकांवा अविधाविनांयामाद्वााराे विश�ापात्र असालेल्याा काामगारा न्याायाालयाानांे तीीनां अपरााधााचेी त्यााच्यााकाडे ती�ारा काेलेल्याा विदनांांकाापासाूनां तीीनां मविहान्याांच्याा आती न्यााया चेौकाशी काराील व तीी मविहान्याांच्याा आती विनांकाालाती कााढीील. प्रकाराणेे विनांकाालाती कााढीणेे. ११क. (१) याा अविधाविनांयामाती कााहाीहाी अंतीभाूणती असाले तीराी,— काामगारा न्याायाालयाानांे (अ) काामगारा न्याायाालयाानांे ठेराविवलेल्याा अपरााधाविसाद्धीविवरुद्ध विसाद्धपरााधा व्याक्तीीला, औद्येविगका (बं) काामगारा न्याायाालयाानांे ठेराविवलेल्याा दोर्षीमुक्तीीविवरुद्ध ती�ारादारा व्याक्तीीला, न्याायाालयााकाडे (का) काामगारा न्याायाालयाानां ेविदलल्े याा विश�ादेशाती वाढी काराण्याासााठेी रााज्या शासानांाला औद्योविगका काराावयााचेे अपील. न्याायाालयााकाडे अपील कारातीा याेईल. भााग पाचे-६२–२अ6 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराणे भााग पाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ (२) याथााश्चिस्थातीी, अपरााधाविसाद्धी, दोर्षीमक्ु तीी विकांवा विश�ादशे याांच्याा तीाराखाेपासाूनां तीीसा विदवसाांच्याा आती प्रत्याेका अपील काराण्यााती याेईल : परांती,ु औद्योविगका न्याायाालया लेखाी नांमदू काराावयााच्याा पुराेशा कााराणेास्तीव उक्ती काालावधाी सापं ल्याानांंतीराहाी त्याांच्यााकाडे असाे अपील दाखाल कारूनां घेेऊ शकाेल. (३) औद्योविगका न्याायाालयााती याा अविधाविनांयामाखााली त्याांच्यााकाडे काेलेले अपील विकांवा विनांदेश याांचेी त्याांच्यााकाडे असाे अपील विकांवा विनांदेश काराण्यााती आल्यााच्याा तीाराखाेपासाूनां शक्यातीोवरा तीीनां मविहान्याांच्याा आती साुनांावणेी काराील व तीे विनांकाालाती कााढीील. (४) औद्योविगका न्याायाालयाानांे विदलेला काोणेतीाहाी विनांणेणया विकांवा आदेश याावरा विदवाणेी विकांवा र्फौजीदाराी न्याायाालयााती आव्हाानां देतीा याेणेारा नांाहाी. विवववि�ती १२. याा अविधाविनांयामाखाालील काोणेत्यााहाी गोष्टीमुळ ेहाा अविधाविनांयाम ज्याा तीाराखाेसा अमं लाती याईे ल त्याा प्रकाराणेांमध्याे इतीरा तीाराखाेसा अन् या काोणेतीाहाी काायादा, कांत्राट, प्रथाा विकांवा रुढीी यााअन्वयाे अशा यांत्रमाग काामगारााला लागू हाोणेाराे काायाद्यांखाालील हाक्का व यांत्रमाग काामगाराांचेे हाक्का व विवशेर्षीाविधाकाारा याांनांा, असाे हाक्का व विवशेर्षीाविधाकाारा हाे, हाा अविधाविनांयाम व याोजीनांा विवशेर्षीाविधाकाारा याांनांा याा अन्वयाे त्यााला जीे हाक्का व विवशेर्षीाविधाकाारा विमळणेारा असातीील त्याापे�ा अविधाका अनांुकाूल ठेराती असातीील बंाधाा पोहाोचेणेारा तीरा बंाधाा पोहाचेणेारा नांाहाी. नांाहाी. अपरााधााकारिरातीा १३. हाा अविधाविनांयाम विकांवा त्यााखााली काेलेला काोणेतीाहाी विनांयाम यााच्याा काोणेत्यााहाी तीरातीुदंचेा भांग सावणसााधााराणे काराणेाऱ्याा काोणेत्यााहाी व्याक्तीीला, काामगारा न्याायाालया विकांवा औद्योविगका न्याायाालया याांच्यााकाडूनां वितीला विसाद्धपरााधा शास्तीी. ठेराविवण्यााती आल्याानांंतीरा, दहाा हाजीारा रुपयाांपया�ती असाू शकाेल एवढ्याा द्राव्यादंडाचेी विश�ा देण्यााती याेईल आविणे असाा भांग काराणेे चेालू रााविहाले तीरा त्याा बंाबंतीीती, असाा भांग चेालू रााहाील त्याा प्रत्याेका विदवसााकारिरातीा एका हाजीारा रुपयाांपया�ती असाू शकाेल एवढ्याा अवितीरिराक्ती द्राव्यादंडाचेी विश�ा देण्यााती याेईल. याा १४. हाा अविधाविनांयाम विकावं ा त्यााखााली काले ले ी काोणेतीीहाी याोजीनांा विकावं ा काोणेतीाहाी विनांयाम विकावं ा आदशे अविधाविनांयामाखााली याांच्याा अनांुराोधाानांे साद्भाावनांानांे काेलेल्याा विकांवा काराण्यााचेे याोविजीलेल्याा काोणेत्यााहाी गोष्टंमुळे रााज्या शासानां काेलेल्याा काायाणवाहाीसा विकांवा मंडळ विकांवा मंडळाचेा अथावा साल्लागारा साविमतीीचेा अध्या�, साविचेव विकांवा काोणेतीाहाी सादस्या सांरा�णे. याांच्यााविवरुद्ध विकांवा काोणेतीाहाी विनांराी�का विकांवा मंडळाचेे अन्या काोणेतीेहाी अविधाकााराी याांच्याा विवरुद्ध काोणेतीाहाी वाद, खाटला विकांवा अन्या काायादेशीरा, काायाणवाहाी दाखाल कारातीा याेणेारा नांाहाी. १५. (१) रााज्या शासानांाला, रााजपत्रातीील अविधासाूचेनांेद्वााराे आविणे पूवणप्रविसाद्धीच्याा शतींच्याा अधाीनां रााहाूनां अविधाविनांयामाचेी प्रयाोजीनांे पारा पाडण्याासााठेी विनांयाम कारातीा याेतीील. (२) याा अविधाविनांयामाखााली काेलेली प्रत्याेका याोजीनांा आविणे त्याा कालमाखााली काेलेला प्रत्याेका विनांयाम, तीो काराण्यााती आल्याानांंतीरा शक्या असाेल वितीतीक्याा लवकारा, रााज्या विवधाानांमंडळाचेे अविधावेशनां चेालू असातीानांा, एकाा अविधावेशनांाती अथावा दोनां �मवतीी अविधावेशनांे विमळूनां एकाूणे तीीसा विदवसाांच्याा मुदतीीकारिरातीा रााज्या विवधाानांमंडळाच्याा प्रत्याेका साभाागृहाापुढीे ठेेवण्यााती याेईल आविणे ज्याा अविधावेशनांाती तीे अशा राीतीीनांे ठेेवण्यााती आला असाेल तीे अविधावेशनां विकांवा त्यााच्याा लगतीनांंतीराचेे अविधावेशनां सामाप्ती हाोण्याापूवी त्याा याोजीनांेती विकांवा विनांयामाती काोणेतीाहाी र्फेराबंदल काराण्यााबंाबंती दोन्हाी साभाागृहााचेे मतीैक्या झााले विकांवा तीी याोजीनांा, वितीचेी काोणेतीीहाी तीरातीूद विकांवा तीो विनांयाम कारू नांयाे म्हाणेूनां दोन्हाी साभाागृहााचेे मतीैक्या झााले तीरा त्याांनांी असाा विनांणेणया रााजपत्राती प्रविसाद्ध काेल्याावरा, तीी याोजीनांा विकांवा तीे विनांयाम असाा र्फेराबंदल काेलेल्याा स्वरूपातीचे अंमलाती याेईल विकांवा प्रकाराणेपरात्व,े मुळीचे अमं लाती याेणेारा नांाहाी. तीथााविप, असाा काोणेतीाहाी र्फेराबंद्दील विकांवा विवलोपनां याामुळ ेत्याापूवी तीी याोजीनांा, तीरातीूद विकांवा याथााश्चिस्थातीी विनांयाम यााअन्वयाे काेलेल्याा काोणेत्यााहाी गोष्टीच्याा विवविधाग्रााह्यातीेसा बंाधाा याेणेारा नांाहाी.मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराणे भााग पाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ 7 उद्देेश � काराणेे या�चेे विन�ेदन महाारााष्ट्राती जीवळजीवळ सााती तीे आठे लाखा काामगारा यांत्रमाग आस्थाापनांांमध्याे कााम कारातीाती. तीथााविप, यांत्रमाग आस्थाापनांांमध्याे कााम काराणेाऱ्याा याा काामगाराांचेे रााहाणेीमानां हालाखाीचेे असाल्यााचेे आढीळूनां आले आहाे. विवद्यमानां काामगारा काायाद्यानांुसाारा त्याांनांा पुराेसाे सांरा�णे आविणे लाभा विमळती नांाहाीती. आणेखाी असाे काी अशा काामगाराांनांा विवविवधा काामगारा काायादे लागू काराणेे अव्यावहाायाण असाूनां विवद्यमानां काायाद्यांमध्याे साुधााराणेा कारूनां त्याांच्याा काामाचे ेआविणे इतीरा परिराश्चिस्थातीीचे ेविवविनांयामनां काराण्याामध्या ेअडचेणेी आढीळूनां आलल्े याा आहाेती. म्हाणेूनां यांत्रमाग काामगाराांचेी काामाच्याा विठेकााणेचेी आविणे नांोकाराी सांबंंधाातीील श्चिस्थातीी विवशेर्षी काायादे कारूनां विवविनांयाविमती काराणेे आव�याका आहाे. म्हाणेजीे त्याायाोगे ओढीग्रास्तीीचेे जीीवनां कांठेावे लागणेाऱ्याा याा काामगाराांनांा विनांवाणणेीचेी मदती पुरावण्याासााठेी याा बंाबंी मंडळाकाडे साोपवतीा याेतीील. वि�धाान भा�न : सुधाीरा मांुनग�टीी�ारा, मुंबंई, प्रभााराी सादस्या. विदनांांका २३ मे, २०२५.8 मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराणे भााग पाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ �ैधााविनक अविधाकारा सोपवि�ण्यास�ब�धाीचेे ज्ञाापन याा विवधाेयाकााती वैधााविनांका अविधाकाारा साोपविवण्याासांबंंधाीचेे पुढीील प्रस्तीाव अंतीभाूणती आहाेती. खं�ड १ (३).— याा खांडाद्वााराे, रााज्या शासानांासा, रााज्या शासानां रााजपत्रातीील अविधासाूचेनांेद्वााराे विनांयाुक्ती काराील अशा विदनांांकाासा हाा अविधाविनांयाम अंमलाती आणेण्यााचेे अविधाकाारा प्रदानां काराण्यााती आले आहाेती. खं�ड ३.— याा खांडाद्वाारा,े यात्रं माग काामगाराांच्याा नांोकाराीच्याा शतीी विवविनांयाविमती काराण्यााकारिरातीा आविणे कााहाी विवववि�ती साोयाी आविणे साविुवधाा त्याानांं ा पुराविवण्यााकारिरातीा एका याोजीनांा तीयाारा काराण्यााचे ेअविधाकाारा रााज्या शासानांाला प्रदानां काराण्यााती आले आहाेती. खं�ड ४(१).—याा खांडाद्वााराे, रााजपत्रातीील अविधासाूचेनांेद्वााराे यांत्रमाग काामगारा काल्यााणे मंडळ स्थाापनां काराण्यााचेे अविधाकाारा रााज्या शासानांाला प्रदानां काराण्यााती आले आहाेती. खं�ड ४(५).—याा खांडाद्वााराे, रााजपत्रातीील अविधासाूचेनांेद्वााराे मंडळाच्याा सादस्याांचेी नांावे प्रविसाद्ध काराण्यााचेे अविधाकाारा रााज्या शासानांाला प्रदानां काराण्यााती आले आहाेती. खं�ड ९(१).—याा खांडाद्वााराे, विनांयाोक्त्यााचेे आविणे यांत्रमाग काामगाराांचेे भाविवष्याविनांवाणहा विनांधाीमधाील अशं दानां, रााज्या काामगारा विवमा याोजीनांा आविणे यात्रं माग काामगाराानांं ा द्यावयााचेी उपदानांाचेी राक्काम आविणे बंोनांसा याांसााराख्याा बंाबंंसांबंंधााती साल्ला देण्याासााठेी एका साल्लागारा साविमतीी स्थाापनां काराण्याासााठेी रााज्या शासानांाला अविधाकाारा प्रदानां काराण्यााती आले आहाेती. खं�ड ९(४).—याा खांडाद्वााराे, रााजपत्रातीील अविधासाूचेनांेद्वााराे साल्लागारा साविमतीीच्याा सादस्याांचेी नांावे प्रविसाद्ध, काराण्यााचेे अविधाकाारा रााज्या शासानांाला प्रदानां काराण्यााती आले आहाेती. खं�ड १५.— याा खांडाद्वााराे, याा अविधाविनांयामाचेी प्रयाोजीनांे पारा पाडण्यााकारिरातीा विनांयाम काराण्यााचेे अविधाकाारा रााज्या शासानांाला प्रदानां काराण्यााती आले आहाेती. २. वैधाविनांका अविधाकाारा साोपविवण्याासांबंंधाीचेे वराील प्रस्तीाव साामान्या स्वरूपाचेे आहाेती.मांहाारााष्ट्रट शासन रााजपत्र असाधााराणे भााग पाचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शके १९४७ 9 वि�त्तीीय ज्ञाापन खं�ड ३ अन्वयाे यांत्रमाग काामगाराांनांा विवविवधा साुविवधाा व साुखासाोयाी उपलब्धा कारूनां देण्यााचेी तीरातीूद आहाे. खं�ड ४ नांुसाारा यांत्रमाग काामगारा काल्यााणे मंडळ स्थाापण्यााचेी तीरातीूद असाूनां त्याातीील विवविनांविदणष्ट सादस्यााला प्रवासा भात्ता व दैविनांका भात्ता अदा काराण्यााचेी तीरातीूद आहाे. वराील नांमूद तीरातीुदंसााठेी रााज्यााच्याा एकावित्रती विनांधाीमधाूनां विवववि�ती आवतीी खाचेण काराावा लागेल तीसाेचे रााज्यााच्याा एकावित्रती विनांधाी मधाूनां कारााव्याा लागणेाऱ्याा प्रत्या� खाचेाचेण ा अंदाजी याा टप्प्याावरा देतीा याणेे ेशक्या नांाहाी. वि�धाान भा�न : विजतींद्र भाोळे, मुंबंई, साविचेव-१, विदनांांका ०४ जीुलै, २०२५. महाारााष्ट्र विवधाानांसाभाा. ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.