Part V, Ext. No. 74, L. A. BILL No. LXX OF 2025. A BILL to amend The Hindu Minority and Guardianship Act, 1956 in its application to the State of Maharashtra. Friday, 4th July 2025.

RNI No. MAHBIL /2009/40124 मां�ारााष्ट्रट शाासन रााजपात्र असाधााराणा भाागू पााचे �र्षष ११, अ�क १२(३१)] शाुक्र�ारा, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शाके १९४७ [पाष्ृठे े ४, विकंमांता : रुपाय े२६.०० असाधााराणा क्रमांा�क ७४ प्रााविधाकृता प्राकाशान मां�ारााष्ट्र वि�धाानसभाेता � मां�ारााष्ट्र वि�धाानपारिरार्षदूेता सादूरा केलेली वि�धाेयके. मां�ारााष्ट्र वि�धाानमां�डळ सविचे�ालय महाराष्ट्र पिवधाानसंभाेती पिदूनांक ४ जुलै, २०२५ रोजीी �ुर:स्थाापि�ती करण्यााती आलेले खाालील पिवधाेयाक महाराष्ट्र पिवधाानसंभाा विनयमां ११६ अन्वयाे प्रपिसंद्ध करण्यााती याेती आहे :— L. A. BILL No. LXX OF 2025. A BILL TO AMEND THE HINDU MINORITY AND GUARDIANSHIP ACT, 1956 IN ITS APPLICATION TO THE STATE OF MAHARASHTRA. सन २०२५ चेे वि�धाानसभाा वि�धाेयक क्रमांा�क ७०. वि��दूू अज्ञाानत्� � पाालकत्� अविधाविनयमां, १९५६ �ा मां�ारााष्ट्र रााज्यास लागूू असतााना त्यामांध्ये सुधााराणाा कराण्याकरिराताा वि�धाेयक. ज्याअर्थीी, पि�त्यााच्याा हयाातीीती, पिहंदूू अज्ञाान व्याक्तीीच्याा दूेहासंंबंंधााती तीसंेच अज्ञाान व्याक्तीीच्याा संं�त्तीीसंंबंंधााती अज्ञाान व्याक्तीीच े नैसंपि�िक �ालक असंण्याामधा ून मातीेला तीी केवळ स्त्रीी आहे याा कारणाावरून व�ळणाे हे भाारतीाच्याा संंपिवधाानाती अंतीभाूिती असंलेल्याा संमानतीेच्याा हक्काच्याा तीत्वाशीी पिवसंं�ती आहे ; भाा� �ाच-७४–१2 मां�ारााष्ट्रट शाासन रााजपात्र असाधााराणा भाागू पााचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शाके १९४७ आविणा ज्याअर्थीी, मपिहलांच्याा कल्यााणाासं चालना दूण्े यााच्याा हेतीून ेमहाराष्ट्र शीासंनान ेअपिलकडेचे एक धाोरणा जीाहीर केलेले आहे ; आविणा ज्याअर्थीी, मपिहलांच्याा संंबंंधाातीील उक्ती धाोरणाामध्याे इतीर �ोष्टींंबंरोबंरच, मुल�ा पिकंवा अपिववापिहती मुल�ी याांचे नैसंपि�िक �ालक असंण्यााचे संमान हक्क पिहंदूू पि�तीा आपिणा मातीा याांना प्रदूान करण्याासंाठीी तीरतीूदू केलेली आहे ; आविणा ज्याअर्थीी, पिहदूं ूअज्ञाानत्व व �ालकत्व अपिधापिनयाम, १९५६ हा महाराष्ट्र राज्याासं ला� ूअसंतीाना �ूवोक्ती प्रयाोजीनांकरिरतीा त्यााती आणाखाी संुधाारणाा करणाे आवश्याक वाटींतीे. त्याअर्थीी, भाारतीीया �णाराज्यााच्याा शीहात्तीराव्याा वर्षीी, यााद्वाारे �ुढीीलप्रमाणाे अपिधापिनयाम करण्यााती याेती आहे :— संंपि�प्ती नाव व १. (१) याा अपिधापिनयामासं, पिहंदूू अज्ञाानत्व व �ालकत्व (महाराष्ट्र संुधाारणाा) अपिधापिनयाम, २०२५ प्रारंभा. असंे म्हणाावे. (२) तीो राज्या शीासंन, रााजपात्राता अपिधासंूचनेद्वाारे पिनयाती करील अशीा तीारखाेसं अंमलाती याेईल. संन १९५६ चा २. पिहंदूू अज्ञाानत्व व �ालकत्व अपिधापिनयाम, १९५६ हा महाराष्ट्र राज्याासं ला�ू असंतीाना (यााती याा�ुढीे अपिधापिनयाम क्रमांक ज्यााचा पिनदूेशी “ मुख्या अपिधापिनयाम ” असंा करण्यााती आला आहे) यााच्याा कलम ६ मधाील खांडे (क) मध्याे ३२ यााच्याा कलम ६ ची संुधाारणाा. “ त्यााच्याा �श्चाती ” याा मजीकुराऐवजीी “ तीसंेच ” हा मजीकूर दूाखाल करण्यााती याेईल. संन १९५६ चा ३. मुख्या अपिधापिनयामातीील कलम ७ ऐवजीी, �ुढीील कलम दूाखाल करण्यााती याेईल :— अपिधापिनयाम क्रमांक ३२ मध्याे ७ दूाखाल करणाे. अशीा दूत्तीक �ुत्रीाचे आपिणा कन्याेचे नैसंपि�िक �ालकत्व दूत्तीक पिवधाानानंतीर दूत्तीकग्रााही पि�त्यााकडेे दूत्तीक �ुत्रीाचे आपिणा कन्याेचे नैसंपि�िक. आपिणा दूत्तीकग्रााही मातीेकडेे जीातीे. �ालकत्व. संन १९५६ चा ४. मुख्या अपिधापिनयामाच्याा कलम ९ मध्याे,— अपिधापिनयाम क्रमांक ३२ मध्याे यााच्याा (एक) �ोटीं-कलम (१) मधाील "स्वती:च्याा अज्ञाान औरसं अ�त्यााचा नैसंपि�िक �ालक म्हणाून कलम ९ ची कायाि करण्याासं हक्कदूार असंलेल्याा पिहंदूू पि�त्यााला" याा मजीकुराऐवजीी "त्याांच्याा अज्ञाान औरसं संुधाारणाा. अ�त्याांचे नैसंपि�िक �ालक म्हणाून कायाि करण्याासं हक्कदूार असंलेल्याा पिहंदूू पि�त्यााला आपिणा तीसंेच मातीेला एकमेकांच्याा संंमतीीने, संंयाुक्ती�णाे पिकंवा �ृथाक�णाे हा मजीकूर दूाखाल करण्यााती याेईल, (दूोन) �ोटीं-कलम (२) ऐवजीी �ुढीील �ोटीं-कलम दूाखाल करण्यााती याेईल :— “ (२) जीर पिववाहसंाथाीतीील दूोहं�ैकी एक आधाी मत्ृ या ू�ावला तीर, �ोटीं-कलम (१) खााली करण्यााती आलेली पिनयाक्ु तीी कोणात्यााही प्रकार े�रिरणाामकारक होणाार नाही. अशीा बंाबंतीीती हयााती पिववाहसंाथाीसं त्यााच्याा पिकंवा पितीच्याा �संतीं ीन ेमत्ृ याू�त्रीाद्वाार ेदूुसंरा �ालक पिनयाक्ु ती करण्यााचा हक्क असंले . दूोघेेही पिववाहसंाथाी एकाच वेळी पिकंवा थाोड्याा कालावधाीच्याा मृत्याू �ावल्याासं त्याांच्याा मृत्याूच्याा ल�ती�ूवी अस्तिस्तीत्वाती असंलेले संंयाुक्ती मृत्याू�त्री पिकंवा एका पिववाहसंाथाीने दूुसंऱ्यााची स्�ष्टीं संंमतीी घेेऊन त्याानंतीर केलेले मृत्याू�त्री �ुनरुज्जीीपिवती होईल : �रंतीु, जीर नंतीर केलेल्याा मृत्याू�त्रीान्वयाे पिनयाुक्ती केलेल्याा �ालकाचा मृत्याू झााल्याासं पिकंवा मृत्याू�त्रीीया �ालक म्हणानू कायाि करण्याासं असंमथाि ठीरल्याासं पिकंवा स्वती:अ�ात्री ठीरल्याासं, ल�तीनंतीरच्याा मत्ृ याू�त्रीा�ूवीच्याा मृत्याू�त्रीान्वयाे केलेली पिनयाुक्तीी �ुनरुज्जीीपिवती होईल आपिणा अशीा प्रकारे पिनयाुक्तीी करण्यााती आलेली व्याक्तीी मृत्याू�त्रीीया �ालक होईल ”.मां�ारााष्ट्रट शाासन रााजपात्र असाधााराणा भाागू पााचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शाके १९४७ 3 उद्देेशा � काराणाे या�चेे विन�ेदून अज्ञाान व्याक्तीीच्याा दूेहासंंबंंधााती आपिणा संं�त्तीी संंबंंधााती पिहंदूू अज्ञाान व्याक्तीीचे नैसंपि�िक �ालक म्हणाून काम करण्याासं कोणात्याा व्याक्तीी हक्कदूार असंतीील तीे संांपिवपिधाक स्वरु�ाती घेोपिर्षीती करणाे, अशीा �ालकांच्याा अपिधाकारांवर पिववपि�ती पिनबंंधा घेालणाे हा पिहंदूू अज्ञाानत्व व �ालकत्व अपिधापिनयाम, १९५६ याा अपिधापिनयामाचा उद्देेशी आहे. उक्ती अपिधापिनयामाच्याा कलम ६ च्याा तीरतीुदूीन्वयाे पि�तीा हा अज्ञाान मुल�ा व अज्ञाान अपिववापिहती मुल�ी याांच्याा दूेहासंंबंंधााचा तीसंेच संं�त्तीीचा नैसंपि�िक �ालक असंतीो आपिणा केवळ त्यााच्याा �श्चाती मातीा ही अशीा अज्ञाान व्याक्तीीच्याा दूेहासंंबंंधााची तीसंेच संं�त्तीीची नैसंपि�िक �ालक असंतीे. �ुरुर्षी आपिणा मपिहलांमध्या े �ालकत्वाच्याा संंबंंधााती केल्याा जीाणााऱ्याा भाेदूभाावाच्याा प्रश्नाची चचाि मपिहला संंघेटींनांनी आपिणा इतीर अनेक मंचांनी केली आहे. मातीेला पितीचा �तीी हयााती असंला तीरीसंुद्धा, पितीच्याा अज्ञाान अ�त्त्याांचे नैसंपि�िक �ालकत्व दूण्े यााती यााव ेअशीी भाूपिमका अनके मपिहला संंघेटींनानं ी माडें ली आह.े अज्ञाान अ�त्याांच्याा नैसंपि�कि �ालकत्वाच्याा संंबंंधााती �ुरुर्षीाप्रमाणाे स्तिस्त्रीला संमान दूजीाि दूेणाे हे भाारतीाच्याा संंपिवधाानामध्याे अंतीभाूिती संमानतीेच्याा हक्काच्याा तीत्त्वाशीी संुसंं�ती ठीरेल. मपिहला आयाो�ाने याा प्रश्नाचा ती�पिशीलवार पिवचार केला आहे. पिवपिवधा संंघेटींना, पिवधाी तीज्ज्ञा आपिणा अनेक व्याक्तीी याांच्यााशीी यााबंाबंतीीती चचाि केली आहे आपिणा तीे अशीा पिनष्कर्षीािप्रती आलेले आहेती की, मातीेला नैसंपि�िक �ालक होणाे शीक्या व्हावे म्हणाून पिहंदूू अज्ञाानत्व व �ालकत्व अपिधापिनयामामध्याे याोग्या त्याा संधाु ारणाा करण्यााती यााव्यााती. मातीेलादूेखाील �ालक होणा ेशीक्या व्हाव ेयाासंाठीी �ालकत्व अपिधापिनयामाती संुधाारणाा करण्यााचे आ�ले धाोरणा महाराष्ट्र शीासंनाने पिदूनांक २२ जीून, १९९४ रोजीी जीाहीर केले होतीे. ही उपिद्देष्टींे संाध्या करण्याासंाठीी, पिहंदूू अज्ञाानत्व व �ालकत्व अपिधापिनयाम, १९५६ यााची कलमे ६, ७ व ९ यााती याोग्या त्याा संुधाारणाा करण्यााचे प्रस्तीापिवती करण्यााती आले आहे. वि�धाान भा�न : सुधाीरा मांुनगू�टीी�ारा, मुंबंई, प्रभाारी संदूस्या. पिदूनांक ३० जीून, २०२५.4 मां�ारााष्ट्रट शाासन रााजपात्र असाधााराणा भाागू पााचे, जुलै ४, २०२५/आर्षाढ १३, शाके १९४७ �ैधााविनक अविधाकारा सोपावि�ण्यास�बं�धाीचेे ज्ञाापान. याा पिवधाेयाकाती वैधाापिनक अपिधाकार संो�पिवण्याासंंबंंधाीचे �ुढीील प्रस्तीाव अंतीभाूिती आहे— खं�ड १.—(२).—याा खांडेाद्वाार,े राज्या शीासंनासं, राज्या शीासंन रााजपात्राताील अपिधासंचू नद्वाे ार पिनयाक्ु ती करील अशीा पिदूनांकासं हा अपिधापिनयाम अंमलाती आणाण्यााचे अपिधाकार प्रदूान करण्यााती आले आहेती. वैधाापिनक अपिधाकार संो�पिवण्याासंंबंंधाीचा वरील प्रस्तीाव संामान्या स्वरू�ाचा आहे. वि�धाान भा�न : मुंबंई, विजतांद्र भाोळे, पिदूनांक ०४ जीुलै २०२५. संपिचव (१), महाराष्ट्र पिवधाानसंभाा. ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND P UBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.