Date: 2026-01-30Category: Not ApplicableState: MaharashtraCountry: India
भाग चार-अ, असा. क्रमांक ६९, सार्वजनिक आरोग्य विभाग, अधिसूचना,
कर्मचारी राज्य विमा अधिनियम, १९४८.
क्रमांक PHD-१२०१६/३/२०२५-PHD (R.K.V.2)
शुक्रवार, ३० जानेवारी २०२६.
**कार्यकारी सारांश (Executive Summary)**
महाराष्ट्र शासनाने कर्मचारी राज्य विमा अधिनियम, १९४८ च्या कलम १(५) द्वारे प्रदान केलेल्या अधिकारांचा वापर करून शैक्षणिक आणि वैद्यकीय संस्थांमध्ये काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी काही तरतुदी लागू केल्या आहेत. या संदर्भात, केंद्र सरकारची मान्यता घेण्यात आली आहे. या बदलांची अंमलबजावणी २८ ऑगस्ट, २०२५ पासून होईल.
**मुख्य मुद्दे / मुख्य मजकूर (Key Points / Main Content)**
* **अधिसूचना जारी करण्याची तारीख:** ३० जानेवारी, २०२६
* **अधिनियमाचे नाव:** कर्मचारी राज्य विमा अधिनियम, १९४८
* **मुख्य निर्णय:** महाराष्ट्र शासनाने आस्थापनांमध्ये नोकरीस असलेल्या व्यक्तींच्या संख्येच्या बाबतीत काही निर्णय घेतले आहेत.
**आस्थापना आणि क्षेत्र:**
* ज्या शैक्षणिक संस्थांमध्ये (शासकीय, खाजगी, अनुदानित) मागील १२ महिन्यांत १० किंवा अधिक कर्मचारी कार्यरत आहेत, त्यांना कर्मचारी राज्य विमा अधिनियम, १९४८ च्या तरतुदी लागू असतील.
* वैद्यकीय संस्था (रुग्णालय, नर्सिंग होम, निदान केंद्र) ज्यामध्ये १० किंवा अधिक कर्मचारी कार्यरत आहेत, त्यांनासुद्धा हा नियम लागू असेल.
**अंमलबजावणीची तारीख:**
* २८ ऑगस्ट, २०२५ पासून हे नियम लागू होतील.
**परिणाम विश्लेषण (Impact Analysis)**
* **शैक्षणिक संस्था:**
* परिणाम: ज्या संस्थांमध्ये १० पेक्षा जास्त कर्मचारी आहेत, त्यांना कर्मचारी राज्य विमा योजनेत योगदान द्यावे लागेल, ज्यामुळे कर्मचाऱ्यांसाठी सामाजिक सुरक्षा सुनिश्चित होईल.
* आवश्यक कृती: संस्थेने कर्मचाऱ्यांची नोंदणी करणे आणि विहित वेळेत योगदान देणे आवश्यक आहे.
* **वैद्यकीय संस्था:**
* परिणाम: या संस्थांनाही कर्मचारी राज्य विमा योजनेत सहभाग घ्यावा लागेल, ज्यामुळे त्यांच्या कर्मचाऱ्यांसाठी आरोग्य सेवा आणि इतर लाभ सुनिश्चित होतील.
* आवश्यक कृती: संस्थेने नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण करणे आणि नियमांनुसार योगदान देणे आवश्यक आहे.
* **कर्मचारी:**
* परिणाम: कर्मचारी राज्य विमा योजनेत समाविष्ट झाल्यामुळे कर्मचाऱ्यांना आरोग्य सेवा, आजारपण भत्ता आणि इतर लाभ मिळतील.
* आवश्यक कृती: कर्मचाऱ्यांनी संस्थेकडे आवश्यक कागदपत्रे जमा करणे आणि योजनेचा लाभ घेण्यासाठी नोंदणी करणे आवश्यक आहे.
Key Entities Referenced
कर्मचारी राज्य विमा अधिनियम, १९४८: हा अधिनियम महाराष्ट्र राज्यामध्ये शैक्षणिक संस्था व वैद्यकीय संस्थांसारख्या आस्थापनांवर लागू करण्यात आला आहे.
सार्वजनिक आरोग्य विभाग: या विभागाने अधिसूचना जारी केली आहे.
शैक्षणिक संस्था: ज्या शैक्षणिक संस्थांमध्ये दहा किंवा अधिक व्यक्ती नोकरीस आहेत, त्या कर्मचारी राज्य विमा अधिनियमाच्या अंतर्गत येतात.
वैद्यकीय संस्था: ज्या वैद्यकीय संस्थांमध्ये दहा किंवा अधिक व्यक्ती नोकरीस आहेत, त्या कर्मचारी राज्य विमा अधिनियमाच्या अंतर्गत येतात.
महाराष्ट्र: कर्मचारी राज्य विमा अधिनियम, १९४८ च्या तरतुदी महाराष्ट्रात लागू.
RNI No. MAHBIL /2009/31733
महाराष्टट्रõ शासन राजपत्र
असाधारण भाग चार-अ
वर््ष १२, अंक १८] शुक्रवार, जानेवारी ३०, २०२६/माघ १०, शके १९४७ [पृष्ट्ठ ठे३ ककंमत : रुपय े१५.००
असाधारण क्रमांक ६९
प्ाकधकृत प्काशन
महाराष्टट्र शासनाने केंद्ीय अकधकनयमांन्वये तयार केलेले
(भाग एक, एक-अ आकण एक-ल यांमध्ये प्कसद्ध केलेले कनयम व आदेश यांव्यकतररक्त) कनयम व आदेश.
साव्षजकनक आरोग्य कवभाग
गोकुळदास तेजपाल रुग््णालय इमारत, दहावा मजला, मुंबई ४०० ००१,
ददनांक ३० जानेवारी, २०२६.
अकधसूचना
कम्षचारी राज्य कवमा अकधकनयम, १९४८.
क्रमांक PHD-१२०१६/३/२०२५-PHD (R.K.V.2).— कममचारी राज्य दवमा अद�दनयम, १९४८ (१९४८ चा ३४) महाराष्ट्र
राज्यास लागू असताना, त्याच्या कलम १ च्या पोट-कलम (५) द्वाारे प्रदान केलेल्या अद�कारांचा वापर करून आद्ण कममचारी राज्य दवमा
महामडं ळाशीी दवचारदवदनमय करून व कद्रं सरकारच्या मान्यतेन ेमहाराष्ट्र शीासन आस्थाापनांमध्य ेनोकरीस असलल्े या व्यक्तंच्या सख्ं यच्े या
बाबतीत याबाबतीत दनगमदमत केलेल्या आ�ीच्या सवम अद�सूचनांचे अंशीतः अद�क्रम्ण करून, उक्त पोट-कलम (५) द्वाारे आवश्यक
असल्याप्रमा्णे एक मदहन्याची नोटीस ददल्यानंतर, उक्त अद�दनयमाच्या सवम तरतुदी, ज्या ददनांकास, खाालील अनुसूचीमध्य े दवदनददमष्ट
केल्याप्रमा्णे आस्थाापनांच्या वगामना लागू असतील तो ददनांक २८ ऑगस्ट, २०२५ याद्वाारे, दनयत करीत आहे :-
(१)
भाग चार-अ-६९–१2 महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-अ, जानेवारी ३०, २०२६/माघ १०, शके १९४७
अनुसूची
आस्थाापनांचे व्णमन आस्थाापना ज्या क्ेत्ात स्स्थात आहे ती क्ेत्
(१) (२)
मागील बारा मदहन्यांतील को्णत्याही ददवशीी
ज्यांमध्ये दहा दकंवा अद�क व्यक्ती नोकरीस आहेत
दकंवा होत्या अशीा पुढील आस्थाापना,-
ज्या क्ेत्ांमध्ये, कममचारी राज्य दवमा अद�दनयम,
१. शीैक्द्णक सस्ं थाा (व्यक्ती, दवश्वस्त, सोसायट्ा
१९४८ (१९४८ चा ३४) याच्या तरतुदी, या
दकंवा इतर संघटना यांद्वाारे चालदवल्या जा्णाऱ्या
अद�दनयमाच्या कलम १ च्या पोट-कलम (३)
सावमजदनक, खाासगी, अनुदादनत दकंवा अंशीतः
अन्वये अगोदरच अंमलात आ्णलेल्या आहेत
अनुदादनत संस्थाा)
ती सवम क्ेत्े.
२. वद्यै कीय सस्ं थाा (दनगम, सयं क्ु त क्त्े , दवश्वस्त,
�ममदाय व खाासगी मालकीची रुग््णालय,े नदसगिं होम्स,
रोगदनदान कंद्र, दवकृदतदचदकत्सा प्रयोगशीाळा)
महाराष्ट्राचे राज्यपाल यांच्या आदेशीानुसार व नावाने,
चंद्कांत कवभूते,
शीासनाचे उप सदचव.महाराष्टट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग चार-अ, जानेवारी ३०, २०२६/माघ १०, शके १९४७ 3
PUBLIC HEALTH DEPARTMENT
Gokuldas Tejpal Hospital Complex Building, 10th Floor, Mumbai 400 001,
Dated the 30th January, 2026.
NOTIFICATION
EmployEEs’ statE InsurancE act, 1948.
No. PHD-12016/3/2025-PHD (R.K.V.2).— In exercise of the powers conferred by sub-section (5)
of section 1 of the Employees’ State Insurance Act, 1948 (34 of 1948), in its application to the State
of Maharashtra and in partial supersession of all earlier notifications issued in this behalf with
respect to the number of persons employed in establishments, the Government of Maharashtra, in
consultation with the Employees’ State Insurance Corporation and with the approval of the Central
Government, after giving one month’s notice as required by said sub-section (5), hereby appoints the
28th August, 2025, to be the date on which the provisions of the said Act shall extend to the classes
of establishments as specified in the Schedule below namely :—
Schedule
Description of Establishments Areas in which the Establishments
are situated
(1) (2)
The following establishments
wherein ten or more persons are
employed, or were employed on any day
of the preceding twelve months, namely :- All areas where provisions of the
Employees’ State Insurance Act,
1. Educational Institution (including
1948 (34 of 1948) have already been
public, private, aided or partially aided,
brought into force under sub-section
run by individuals, trustees, societies or
(3) of section 1 of the said Act.
other organization.)
2. Medical Institutions (including
Corporate, Joint Sector, Trust,
Charitable and Private Ownership
Hospitals, Nursing Homes, Diagnostic
Centers, Pathological Lab).
By order and in the name of the Governor of Maharashtra,
CHANDRAKANT VIBHUTE,
Deputy Secretary to Government.
ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR,
RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD,
MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS,
21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.