भाग पाच, असा. क्रमांक ९०, सन २०२५ चे विधानपरिषद विधेयक क्रमांक ११. महाराष्ट्रातील भावी पिढीच्या शाशवत भवितव्याची तरतूद करण्याकरिता विधेयक. शुक्रवार, १८ जुलै २०२५

RNI No. MAHBIL /2009/40124 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे �षष ११, अ�क १९(३)] शाुक्र�ा�, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ [पष्ृठे े36, विकंमांती : रुपय े२६.०० असाधाा�� क्रमांा�क ९० प्रााविधाकृती प्राकाशान मांहाा�ाष्ट्रा वि�धाानसभाेती � मांहाा�ाष्ट्रा वि�धाानपरि�षदेती साद� केलेली वि�धाेयके. मांहाा�ाष्ट्रा वि�धाानमां�डळ सविचे�ालय महाारााष्ट्रा पिवधोाना�रिराषंदेेती पिदेनाा�का १८ जुलै, २०२५ राोजाी �ुरा:स्�ापि�ती काराण्यााती आलेले खाालील पिवधोेयाका महाारााष्ट्रा पिवधोाना�रिराषंदे पिनायाम १११ अन्वयाे प्रपिसद्ध काराण्यााती याेती आहाे :— L. C. BILL No. XI OF 2025 A BILL TO PROVIDE FOR A SUSTAINABLE FUTURE FOR GENERATION IN MAHARASHTRA. सन २०२५ चेे वि�धाानपरि�षद वि�धाेयक क्रमांा�क ११. मांहाा�ाष्ट्राातीील भाा�ी विपढीीच्या शााश्�ती भावि�तीव्याचेी ती�तीूद क�ण्याकरि�तीा वि�धाेयक. ज्याअर्थीी, महाारााष्ट्राातीील सध्यााच्याा व भाावी पि�ढ्यांाच्� याा शााश्वती पिवकाासाला आपि� त्यााच्� याा काल्याा�ाला चाालनाा देेण्याासाठीी तीरातीूदे कारा�े आवश्याका आहाे ; आवि� ज्याअर्थीी, भापिवष्याातीील पि�ढ्यांाना� ा त्यााच्� याा स्वती: च्याा गराजाा �ू� णकाराण्यााच्याा अनाषंु ग� ाना ेसध्यााचाी धोोरा�े आपि� पिना�णयाातीील त्रुुटींंमुळेे आपि�णका, सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सा�स्काृपितीका घटींकाा�नाा काायादेेशाीरारिरात्याा उ�ायायाोजानाा कारूना शााश्वतीतीा प्रदेाना कारा�े गराजाेचाे आहाे ; (१) भााग �ाचा-९०—१2 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ आवि� ज्याअर्थीी, भाावी पि�ढ्यांा�साठीी भापिवष्याातीील आव्हाानाे आपि� स�धोी याा�च्याा अनाुषं�गानाे सुधोारा�ा कारूना �ुराेशाी सधो� ी उ�लब्धो कारूना देऊे ना शााश्वती पिवकाासाच्याा माध्यामातीूना अ�णव्यावस्�ेला चाालनाा देण्े याासाठीी काायादेेशाीरा चाौकाटीं पिनामाण� कारा�े आवश्याका आहाे ; आवि� ज्याअर्थीी, समाजाातीील पिवपिवधो घटींकााम� ध्या े�ोकाळेी वाढल्यााना,े सामापिजाका सलोखाा कामी हाोती असल्याामुळेे भाावी पि�ढ्यांा�साठीी सामापिजाका सलोख्यााती वाढ पिनामाण� कारा�ाऱ्याा धोोरा�ा�नाा चाालनाा देेऊना महाारााष्ट्राातीील सवण व्याक्तीी आपि� समाजा एकास�घ कारूना सामापिजाका सलोखाा पिनामाण� कारा�े अपिनावायाण आहाे; आवि� ज्याअर्थीी, भाावी पि�ढीला महाारााष्ट्राातीील स�स्काृतीी, �रा��राा, वारासा स�वधोणना आपि� एकास�घतीा याातीूना सा�स्काृपितीका पिवपिवधोतीेचाे राक्ष� कारूना त्यााचाी वेगळेी ओळेखा पिटींकावण्यााचाी गराजा आहाे ; त्याअर्थीी, महाारााष्ट्राातीील भाावी पि�ढीला आपि�णका, सामापिजाका, �यााणवरा� आपि� सा�स्काृपितीका याा क्षेत्रुाती शााश्वती पिवकाास साधोण्याासाठीी, सामापिजाका समतीले ा चाालनाा देण्े याासाठीी, सामापिजाका सलोखाा वाढपिवण्याासाठीी, भापिवष्याातीील आव्हाानााचा� ा पिवचाारा कारूना �ुराेशाी सधो� ी उ�लब्धो कारूना देण्े याासाठीी आपि� महाारााष्ट्राातीील स�स्कातीृ ी, �रा��राा,वाराशााचाे स�वधोणना कारूना वेगळेी ओळेखा पिटींकावूना ठीेवण्याासाठीी आपि� त्यााच्यााशाी स�बं�पिधोती पिकांवा अनाषंु पि�गका बंाबंंसाठीी भाारातीीया ग�रााज्यााच्याा शाहाात्तरााव्याा वषंी, यााद्वाारा,े �ुढीलप्रमा� ेअपिधोपिनायाम काराण्यााती याेती आहाे :— प्राक�� एक स�पिक्षप्ती नााव, १. (१) याा अपिधोपिनायामास, महाारााष्ट्राातीील भाावी पि�ढीच्याा शााश्वती भापिवतीव्यााचाी तीरातीूदे काराण्याासाठीी व्यााप्तीी व प्रारा�भा. अपिधोपिनायाम, २०२५ असे म्हा�ावे. (२) तीो स��ू�ण महाारााष्ट्रा रााज्याास लागू असेल . (३) तीो रााज्या शाासना, शाासकाीया रााजा�त्रुातीील अपिधोसूचानाेद्वााराे पिनाश्चिश्चाती काराील अशाा पिदेनाा�काास अ�मलाती याेईल. व्यााख्याा. २. याा अपिधोपिनायामामध्याे, स�देभााणनाुसारा देुसराा अ�ण अ�ेपिक्षती नासेल तीरा,— (का) "शाासना" पिकांवा "रााज्या शाासना" यााचाा अ�ण, महाारााष्ट्रा शाासना, असा आहाे; (खा) "पिनायाम" यााचाा अ�ण, याा अपिधोपिनायामान्वयाे काेलेले पिनायाम, असा आहाे; (ग) "अपिधोसूचानाा" यााचाा अ�ण, शाासकाीया रााजा�त्रुाती प्रपिसध्दे काेलेली अपिधोसूचानाा असा आहाे; (घ) “कालम” यााचाा अ�ण, याा अपिधोपिनायामाचाे कालम असा आहाे ; (ड.) "सल्लागारा सपिमतीी" यााचाा अ�ण याा अपिधोपिनायामान्वयाे नाेमलेली सल्लागाराा�चाी सपिमतीी असा आहाे ; (चा) “आयाक्ु ती” यााचाा अ�ण याा अपिधोपिनायामान्वया ेनामे लेल ेमहाारााष्ट्राासाठीी भाावी पि�ढ्यांा�चा ेआयाक्ु ती असा आहाे ; (छ) “आपि�णका वषंण” यााचाा अ�ण ३१ माचाणला स���ाराा १२ मपिहान्याा�चाा काालावधोी असा आहाे ; (जा) "स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�" यााचाा अ�ण महाारााष्ट्राातीील महाानागरा�ापिलकाा, नागरा�रिराषंदे, पिजाल्हाा �रिराषंदे, ��चाायाती सपिमतीी, ग्रााम��चाायाती, इत्याादेी असा आहाे ; (झ) "स्�ापिनाका उपि�ष्टींे" यााचाा अ�ण स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�ानाे पिनाश्चिश्चाती काेलेली उपि�ष्टींे असा आहाे ;मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 3 (ञ) "स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा" यााचाा अ�ण स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�ाना ेपिनाश्चिश्चाती काेलल्े याा याोजानाा असा आहाे ; (त्रु) "रााज्या पिवधोानासभाा" यााचाा अ�ण महाारााष्ट्रा रााज्यााचाी पिवधोानासभाा असा आहाे ; (टीं) “�ोलीस क्षेत्रु” यााचाा अ�ण “महाारााष्ट्रा” याा शाीषंणकााखााली सूचाीबंद्ध काेलेले �ोलीस क्षेत्रु असा आहाे ; (ठी) “रााज्या पिवधोानासभाेचाी लोकालेखाा सपिमतीी” यााचाा अ�ण महाारााष्ट्रा शाासनााच्याा अपिधोपिनायामाती “लेखाा�राीक्ष� सपिमतीी” म्हा�ूना स�बंोधोलेली सपिमतीी असा आहाे ; (ड) "महाारााष्ट्रा अश्चि�नाशामना सेवा प्रापिधोकारा�" यााचाा अ�ण महाारााष्ट्राातीील प्रापिधोकारा� असा आहाे. प्राक�� दोन ३. “शााश्वती पिवकाास” म्हा�जाे काल्याा� साध्या काराण्यााच्याा उ�ेशाानाे कालम ६ अन्वयाे शााश्वती शााश्वती पिवकाास. पिवकाासाच्याा तीत्त्वानाुसारा काृतीी कारूना कालम ५ मधोील नामूदे महाारााष्ट्रााचाे आपि�णका, सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सा�स्काृपितीका काल्याा� ध्याेयाे सुधोाराण्यााचाी प्रपि�याा असा हाोया. ४. (१) प्रत्याेका सावणजापिनाका प्रापिधोकारा� पिकांवा स�स्�ा शााश्वती पिवकाास काराेल. सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/ (२) शााश्वती पिवकाास काराण्याासाठीी सावणजापिनाका प्रापिधोकारा� पिकांवा स�स्�ा जाी काृतीी काराेल त्याामध्याे स�स्�ा�चाी काल्याा�ा काराीतीा कातीणव्याे. खाालील बंाबंंचाा समापिवष्टीं असेल,— (का) काल्याा� उपि�ष्टींे पिनाश्चिश्चाती कारा�े व प्रकाापिशाती कारा�े, प्रत्याेका काल्याा� उपि�ष्टींे साध्या काराण्याासाठीी, जाास्तीीती जाास्ती याोगदेाना देे�े ; (खा) त्याा उपि�ष्टींा�चाी �ूतीणतीा काराण्याासाठीी आवश्याका त्याा सवण उ�ायायाोजानाा कारा�े; (३) एखाादेे सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ा जाी स��ू�ण महाारााष्ट्रााकारिरातीा काायाण कारातीे तीी महाारााष्ट्रा पिकांवा महाारााष्ट्रााच्याा काो�त्यााहाी भाागाशाी स�बं�पिधोती उपि�ष्टींे ठीरावू शाकातीे ; (४) सावणजापिनाका प्रापिधोकारा� पिकांवा स�स्�ा जाी काेवळे महाारााष्ट्रााच्याा एखााद्याा भाागाशाी स�बं�पिधोती काायाण कारातीे, तीी त्याा भाागाशाी पिकांवा त्यााच्याा काो�त्यााहाी भाागाशाी स�बं�पिधोती उपि�ष्टींे पिनाश्चिश्चाती कारू शाकातीे. ५. (१) एका नाापिवन्या�ू�ण समाजा जाो जाागपितीका �यााणवरा�ाच्याा मयााणदेा ओळेखातीो आपि� म्हा�ूना काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे. स�साधोनाा�च्याा काायाणक्षमतीेचाा प्रमा�ाती वा�रा काराेल (हावामाना बंदेलावरा काारावाई काराण्याासहा); आपि� ज्याामुळेे अ�णव्यावस्�ा काुशाल व सुपिशापिक्षती लोकास�ख्याा पिवकापिसती काराेल, जाी स��त्ती पिनामाण� कारा�ाराी असेल आपि� राोजागारााच्याा स�धोी प्रदेाना काराेल, ज्याामुळेे लोकाा�नाा सुरापिक्षती कााम कारूना पिनामाण� झालेल्याा स��त्तीचाा फाायादेा घेतीा याेईल, असा समाजा पिनामाण� कारा�े. (२) सामापिजाका, आपि�णका, �यााणवरा�ीया लवपिचाकातीा आपि� बंदेला�शाी जाुळेवूना घेण्यााचाी क्षमतीा (उदेाहारा�ा�ण हावामाना बंदेल) पिनामाण� काराण्याास मदेती काराेल अशाा पिनाराोगी �रिरास�स्�ेसहा जाैवपिवपिवधो नाैसपिगणका �यााणवरा� रााखाेल आपि� वपिधोणती काराेल असे रााज्या पिनामाण� कारा�े. (३) लोकाा�चाे शााराीरिराका आपि� मानापिसका काल्याा� हाोईल आपि� ज्याामध्याे भापिवष्याातीील आराो�याास लाभादेायाका पिनावडी आपि� वतीणना हाोईल, असा समाजा पिनामाण� कारा�े. (४) लोकाा�नाा त्याा�चाी �ाश्वणभाूमी पिकांवा �रिराश्चिस्�तीी कााहाीहाी असो (त्याा�च्याा सामापिजाका, आपि�णका �ाश्वणभाूमी आपि� �रिराश्चिस्�तीीसहा) त्याा�चाी क्षमतीा �ू�ण काराण्याास सक्षम असेल, असा समाजा पिनामाण� कारा�े. (५) भाावी पि�ढ्यांा�साठीी सामापिजाका समरासतीा वाढव�ाराी धोोरा�े रााबंवूना सामापिजाका समरासतीा पिनामाण� काराण्याासाठीी महाारााष्ट्राातीील सवण व्याक्तीी आपि� समुदेायाा�नाा एकात्रु आ��ाराा समाजा पिनामाण� कारा�े. भााग �ाचा-९०—१अ4 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ (६) महाारााष्ट्रााचाी स�स्काृतीी, वारासा, भााषंेच्याा समृद्ध वाराशााचाे स�वधोणना आपि� स�राक्ष� कारा�ाराा आपि� लोकाा�नाा काला, �ीडा आपि� मनाोरा�जानााती सहाभाागी हाोण्याासाठीी प्रोत्सापिहाती कारा�ाराा समाजा पिनामाण� कारा�े. ६. (१) याा अपिधोपिनायामान्वयाे, सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ा “शााश्वती पिवकाासाच्याा तीत्त्वानाुसारा” शााश्वती पिवकाासाचाी तीत्वे. भापिवष्याातीील पि�ढ्यांाच्� याा गराजाा �ू� णकाराण्यााच्याा क्षमतीेशाी तीडजाोड ना कारातीा वतीमण ानााच्याा गराजाा �ू� णकाराण्याासाठीी काायाण काराेल. (२) �ोटीं-कालम (१) च्याा अनाुषं�गानाे काायाण काराण्याासाठीी, सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ा खाालील गोष्टींी लक्षाती घेतीील,— (का) देीघणकाालीना गराजाा �ू�ण काराण्यााच्याा क्षमतीेचाे राक्ष� कारा�े आपि� अल्�काालीना गराजाा स�तीुपिलती कारा�े ; (खा) एकााश्चित्मका देृष्टींीकाोनाासाठीी खाालील बंाबंंचाा पिवचाारा कारा�े,— १. एकाा स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेचाी काल्याा� उपि�ष्टींे प्रापिधोकारा�/स�स्�ेच्याा काल्याा� उपि�ष्टींा�वरा �रिरा�ाम कारू शाकातीील ; २. प्रापिधोकारा�/स�स्�ेच्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे एकामेकाा�वरा पिकांवा इतीरा सावणजापिनाका स�स्�ा�च्याा उपि�ष्टींा�वरा प्रभााव �ाडतीील, पिवशाेषंती: प्रापिधोकारा�/स�स्�ेनाे उचाललेली �ावले एका उपि�ष्टीं �ू�ण काराण्याासाठीी याोगदेाना देेऊ शाकातीील, �रा�तीु देुसऱ्यााचाी �ूतीणतीा काराण्याासाठीी हाापिनाकााराका ठीरातीील ; (ग) १. महाारााष्ट्रा (पिजा�े स��ू�ण महाारााष्ट्रााच्याा स�बं�धोाती), पिकांवा २. महाारााष्ट्रााचाा काो�तीाहाी भााग ज्यााच्याा स�बं�धोाती स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�चाे कााम �ापिहाले जााईल; पिती�े काल्याा� उपि�ष्टींे साध्या काराण्यााती स्वारास्या असलेल्याा इतीरा व्याक्तींनाा सामील काराण्यााचाे महात्त्व आपि� त्याा व्याक्तींनाी लोकास�ख्याेतीील पिवपिवधोतीा प्रपितीपिबं�पिबंती काेली आहाे यााचाी खाात्रुी काराण्यााती याेईल. ३. इतीरा काो�त्यााहाी व्याक्तीीच्याा सहाकाायााणनाे काायाण कारा�े (पिकांवा स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेचाे पिवपिवधो घटींका एकापित्रुती��े कासे काायाण कारातीाती)तीे स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेला पितीच्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्याास मदेती कारू शाकातीील पिकांवा देुसऱ्याा स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेला त्यााचाी उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्याास मदेती काराेल. ४. समस्याा उद्भावू नायाेती पिकांवा चाुकाा हाोण्याा�ासूना राोखाण्याासाठीी स�साधोनाे काशाी उ�याोपिजाती काेल्याास स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेच्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे पिकांवा स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेचाी इतीरा उपि�ष्टींे �ू�ण हाोण्याास हाातीभाारा लागू शाकातीो. काल्याा� ७. (१) याा अपिधोपिनायामान्वयाे काल्याा� उपि�ष्टींे प्रकाापिशाती कारातीानाा सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ा उपि�ष्टींा�बं�ल खाालील गोष्टींी प्रकाापिशाती काराेल,— पिवधोानाे. (का) उपि�ष्टींे �ू�ण काेल्याानाे काल्याा� उपि�ष्टींे साध्या हाोण्याास हाातीभाारा लागेल असे प्रापिधोकारा�/ स�स्�ा काा मानातीे हाे स्�ष्टीं कारा�े ; (खा) सावजाण पिनाका प्रापिधोकारा�/सस्� �नाे ेशााश्वती पिवकाासाच्याा तीत्त्वानासु ारा ठीरापिवलले ी काल्याा�ाचाी उपि�ष्टीं ेस्�ष्टीं कारा�,े ज्यााती काल्याा� उपि�ष्टीं ेसाध्या काराण्यााती स्वारास्या असलल्े याा इतीरा व्याक्तींनाा सहाभाागी कारूना घेण्यााचाा स�स्�ेचाा प्रस्तीाव अस�े, आपि� १. महाारााष्ट्रा (पिजा� ेप्रापिधोकारा�/स�स्�ा स�� ू� णमहाारााष्ट्रााच्याा स�बंधो� ाती काायाण काराती)े , पिकांवा २. महाारााष्ट्रााचाा काो�तीाहाी भााग पिजा� ेप्रापिधोकारा�/स�स्�ा काायाण काराती;े त्याा व्याक्तीी पिवपिवधोतीा प्रपितीपिबं�पिबंती कारातीाती यााचाी खाात्रुी कारा�े;मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 5 (ग) सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेनाे तीत्त्वानाुसारा तीी उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्याासाठीी काो�तीी �ावले उचालण्यााचाा प्रस्तीाव पिदेला आहाे तीे ठीरापिव�े ; (त्यााती स्वतीःचाे प्रशाासना कासे प्रस्तीापिवती असेल, तीे पिना�णयाा�चाे �ुनाराावलोकाना कासे ठीेवतीील आपि� देरावषंी स�साधोनाा�चाे वाटीं� काेले जााईल यााचाी खाात्रुी काराण्याासाठीी तीे कासे प्रस्तीापिवती कारातीील). (खा) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�\स�स्�ेला उपि�ष्टीं े�ू� णकाराण्यााचाी अ�ेक्षा असलेला काालावधोी पिनापिदेणष्टीं कारा�े ; (ग) उ�ायायाोजानाा कारा�े आपि� उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्याासाठीी स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�\स�स्�ेला याो�या वाटींेल अशाी इतीरा मापिहातीी प्रदेाना कारा�े ; (२) सावणजापिनाका सेवा म�डळेाचाे सदेस्या असलेल्याा सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेच्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे त्याा म�डळेाच्याा स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाेमध्याे समापिवष्टीं काराण्यााती याेतीील. ८. (१) (का) हाा अपिधोपिनायाम लाग ूझाल्याानाती� रा ज्याा पिदेनााका� ाला �पिहाली सावपिणत्रुका पिनावड�ूका झाली महाारााष्ट्रा शाासनााचाी काल्याा� उपि�ष्टींे. त्याा पिदेनाा�कााना�तीरा ६ मपिहान्याा��ेक्षा ना�तीरा नााहाी, आपि� (खा) त्यााना�तीराच्याा प्रत्याेका सावणपित्रुका पिनावड�ुकाीच्याा पिदेनाा�कााना�तीरा ६ मपिहान्याा��ेक्षा जाास्ती ना�तीरा नााहाी; अशाा पिदेनाा�काास महाारााष्ट्रा शाासनााचाी काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे पिनाश्चिश्चाती कारूना प्रकाापिशाती काराण्यााती याेतीील. (२) महाारााष्ट्रा शाासनााचाी काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे खाालील काालावधोीसाठीी पिनाश्चिश्चाती काराण्यााती याेतीील,— (का) याा अपिधोपिनायामातीील कालम ७ अन्वया ेप्रकाापिशाती काेलल्े याा पिवधोानााती त्याा उ�शाे ासाठीी पिनापिदेष्णटीं काेलेल्याा पिदेवसा�ासूना सुरुवाती हाोईल; आपि� (खा) महाारााष्ट्रा शाासनााच्याा �ुढील सावणपित्रुका पिनावड�ुकाीच्याा पिदेवशाी स��ुष्टींाती याेईल. (३) काल्याा� उपि�ष्टींाम� ध्या ेसुधोारा�ा काल्े याास, महाारााष्ट्रा शाासना त्यााच्� याा काल्याा� उपि�ष्टींा�चा े�ुनाराावलोकाना काराेल. (४) जारा, �ोटीं-कालम ३ अ�तीगणती �ुनाराावलोकानाावरा, महाारााष्ट्रा शाासना पिनाधोाणरिराती काराेल काी त्याा�चाी एका पिकांवा अपिधोका काल्याा� उपि�ष्टींे याा�ुढे याो�या नााहाीती, तीरा स�बं�पिधोती उपि�ष्टींे सुधोाराण्यााती याेतीील. (५) महाारााष्ट्रा शाासना इतीरा काो�त्यााहाी वेळेी त्याा�च्याा काल्याा�ाच्याा उपि�ष्टींा�चाे �ुनाराावलोकाना आपि� सुधोारा�ा काराेल. (६) �ोटीं-कालम ४ पिकांवा ५ अ�तीगणती सुधोारिराती काल्याा� उपि�ष्टींे �ोटीं-कालम २ मध्याे नामूदे काेलेल्याा उवणरिराती काालावधोीसाठीी पिनाश्चिश्चाती कारा�े. (७) महाारााष्ट्रा शाासना �ोटीं-कालम ४ पिकांवा ५ अ�तीगणती त्याा�च्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे सुधोारिराती काराेल आपि� तीी वाजावी व्यावहाायाण असेल पितीतीक्याा लवकारा प्रकाापिशाती काराेल. (८) काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे पिनाश्चिश्चाती कारातीानाा पिकांवा सुधोारिराती कारातीानाा, महाारााष्ट्रा शाासनाानाे कालम २३ अ�तीगणती आयाुक्तीा�चाा अहावाल पिवचाारााती घे�े. (९) �ोटीं-कालम १ मधोील, “सावणपित्रुका पिनावड�ूका” म्हा�जाे— (का) सावणपित्रुका पिनावड�ुकाीती झालेले मतीदेाना; (खा) याा अपिधोपिनायामाच्याा कालम ५ अन्वयाे एकाा असाधोारा� सावणपित्रुका पिनावड�ुकाीती घेण्यााती आलेले मतीदेाना.6 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ इतीरा स्�ापिनाका ९. (१) याा कालमासदे� भाातीण सावजाण पिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�च्े याा सदे� भाातीण महाारााष्ट्रा शाासनााचाा समावेशा प्रापिधोकारा�/ हाोती नााहाी. स�स्�ा�साठीी काल्याा� उपि�ष्टींे. (२) (का) हाा अपिधोपिनायाम लागू झाल्यााना�तीरा आपि�णका वषंाणच्याा सुरुवातीीना�तीरा नासेल ; आपि� (खा) म�डळेाला याो�या वाटींेल अशाा वेळेी असेल अशाा वेळेी सावणजापिनाका प्रापिधोकारा� पिकांवा स�स्�ेचाी काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे पिनाश्चिश्चाती कारा�े आपि� प्रकाापिशाती कारा�े. (३) काल्याा� उपि�ष्टीं ेसधोु ारिराती काल्े याास, सावजाण पिनाका प्रापिधोकारा�/सस्� �नाे ेत्यााच्� याा काल्याा�ाच्याा उपि�ष्टींाचा� े �ुनाराावलोकाना कारा�े. (४) �ोटीं-कालम ३ अ�तीगणती �ुनाराावलोकानाावरा, सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेनाे पिनाधोाणरिराती काेलेली जाी एका पिकांवा अपिधोका काल्याा� उपि�ष्टींे याो�या नााहाीती, तीी स�बं�पिधोती उपि�ष्टींे सुधोाराण्यााती याेतीील. (५) सावजाण पिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ा इतीरा काो�त्यााहाी वेळेी पितीच्याा काल्याा�ाच्याा उपि�ष्टींा�चा े�ुनाराावलोकाना आपि� सुधोारा�ा कारू शाकाेल. (६) सावजाण पिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ा �ोटीं-कालम ३ पिकांवा ४ अती� गतीण आ�ल्याा काल्याा�ाच्याा उपि�ष्टींाम� ध्याे सुधोारा�ा काराेल, त्यााना�तीरा तीी व्यावहाायाण असेल पितीतीक्याा लवकारा प्रकाापिशाती काेले जााईल. (७) काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे पिनाश्चिश्चाती कारातीानाा पिकांवा सुधोारिराती कारातीानाा, सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेनाे कालम २३ अ�तीगणती आयाुक्तीा�चाा अहावाल पिवचाारााती घेण्यााती याेईल. रााष्ट्राीया पिनादेेशाका १०. (१) महाारााष्ट्रा शाासना रााष्ट्राीया पिनादेेशाका आपि� वापिषंणका काल्याा� अहावालास�देभााणती खाालील आपि� वापिषंणका बंाबंी काराेल— काल्याा� अहावाल. (का) स�काेतीका (“रााष्ट्राीया पिनादेेशाका”) प्रकाापिशाती कारा�े, जाे काल्याा� उपि�ष्टींे साध्या काराण्यााच्याा पिदेशाेनाे प्रगतीी मोजाण्यााच्याा उ�ेशाानाे लागू काेले जााईल; आपि� (खा) रााज्या पिवधोानाम�डळेासमोरा रााष्ट्राीया पिनादेेशाकाा�चाी एका प्रती ठीेवण्यााती याेईल. (२) रााष्ट्राीया सूचाका, हाे— (का) मल्ू या पिकांवा वैपिशाष्ट्य म्हा�ूना व्याक्ती काेल ेजाा� ेआवश्याका आहा,े जा ेपिवपिशाष्टीं �रिरा�ामाच्याा पिवरुद्ध �रिरामा�ात्मका पिकांवा गु�ात्मका��े मोजाले जााईल ; (खा) तीे महाारााष्ट्रा शाासनाास याो�या वाटींेल अशाा काालावधोीती मोजाले जााऊ शाकाेल ; (ग) तीे महाारााष्ट्रा पिकांवा महाारााष्ट्रााच्याा काो�त्यााहाी भाागाच्याा स�देभााणती मोजातीा याेईल ; (३) काल्याा� उपि�ष्टींे साध्या काराण्यााच्याा पिदेशाेनाे प्रगतीी हाोती आहाे काी नााहाी हाे मोजाण्याासाठीी महाारााष्ट्रा शाासनाानाे पिवचाारा काेलेल्याा रााष्ट्राीया पिनादेेशाकाा�च्याा स�देभााणतीील उपि�ष्टींा�चाे टींप्�े महाारााष्ट्रा शाासना पिनाश्चिश्चाती काराेल. (४) महाारााष्ट्रा शाासनाानाे उपि�ष्टींा�चाे टींप्�े ठीरापिवतीानाा (का) उपि�ष्टींा�चाा टींप्�ा �ारा काेला काी नााहाी हाे पिनाधोाणरिराती काराण्यााचाे पिनाकाषं (मूल्या पिकांवा वैपिशाष्ट्याच्याा स�देभााणती ज्यााद्वााराे पिनादेेशाका मोजाला जाातीो), आपि� (खा) ज्याा वेळेेती उपि�ष्टींा�चाा टींप्�ा �ारा काराावयााचाा आहाे, त्याा गोष्टींी नामूदे काराण्यााती याेतीील. (५) काल्याा� उपि�ष्टींा�मध्याे सुधोारा�ा काेल्याास, महाारााष्ट्रा शाासनाानाे रााष्ट्राीया पिनादेेशाका आपि� टींप्�े याा�चाे �ुनाराावलोकाना कारा�े. (६) �ोटीं-कालम ५ अती� गतीण �ुनाराावलोकानाावरा, महाारााष्ट्रा शाासनााना ेपिनाधोाणरिराती काेलेल ेएका पिकांवा अपिधोका रााष्ट्राीया पिनादेेशाका पिकांवा उपि�ष्टींा�चाे टींप्�े याो�या नासतीील, तीरा तीे सुधोाराण्यााती याेतीील. (७) महाारााष्ट्रा शाासना इतीरा काो�त्यााहाी वेळेी रााष्ट्राीया पिनादेेशाका आपि� उपि�ष्टींा�चा ेटींप्� ेयाा�चा े�ुनाराावलोकाना आपि� सुधोारा�ा कारू शाकाेल.मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 7 (८) महाारााष्ट्रा शाासना �ोटीं-कालम ६ पिकांवा ७ अ�तीगणती रााष्ट्राीया पिनादेेशाका आपि� उपि�ष्टींा�चाे टींप्प्यााती सुधोारा�ा काराेल, तीे शाक्या पितीतीक्याा लवकारा (का) सुधोारिराती काेल्यााप्रमा�े पिनादेेशाका आपि� उपि�ष्टींा�चाे टींप्�े प्रकाापिशाती काराण्यााती याेतीील; आपि� (खा) त्याा�चाी एका प्रती रााज्या पिवधोानाम�डळेासमोरा ठीेवण्यााती याेईल. (९) रााष्ट्राीया पिनादेेशाका आपि� उपि�ष्टींा�चाे टींप्�े प्रकाापिशाती काराण्याा�ूवी �ोटीं-कालम ६ पिकांवा ७ अ�तीगणती सुधोारिराती पिनादेेशाका आपि� टींप्�े समापिवष्टीं काराण्यााती याेतीील आपि� महाारााष्ट्रा शाासना त्याास�देभााणती (का) आयाुक्ती; (खा) इतीरा सावणजापिनाका स�स्�ा; (ग) त्याा�नाा याो�या वाटींेल अशाा इतीरा व्याक्तीी याा�चाा सल्ला घेईल. (१०) महाारााष्ट्रा शाासनाानाे �ोटीं-कालम १ अ�तीगणती रााष्ट्राीया पिनादेेशाका प्रकाापिशाती काेल्यााच्याा तीाराखाे�ासूना सरूु हाो�ाऱ्याा प्रत्याेका आपि�काण वषंाणच्याा सदे� भाातीण , साध्या काराण्यााच्याा पिदेशाेना ेझालल्े याा प्रगतीीचाा “वापिषंकाण काल्याा� अहावाल” प्रकाापिशाती काराण्यााती याेईल, तीो रााष्ट्राीया पिनादेेशाका आपि� टींप्�े याा�च्याा स�देभााणती असेल. (११) �ोटीं-कालम १० अ�तीगणती वापिषंणका काल्याा� अहावालाती प्रत्याेका पिनादेेशाकााचाे मोजामा� काो�त्याा काालावधोीशाी स�बं�पिधोती आहाे हाे पिनापिदेणष्टीं काराण्यााती याेईल. ११. (१) महाारााष्ट्रा शाासनााना,े सावपिणत्रुका पिनावड�ुकाीच्याा पिदेनााका� ा�ासूना सरूु हाो�ाऱ्याा १२ मपिहान्यााच्� याा उदेयाोन्मुखा ट्रांडचाा अहावाल. काालावधोीती, एका अहावाल म्हा�जाेचा “भापिवष्याातीील ट्राडं रिरा�ोटीं”ट प्रकाापिशाती काराण्यााती याईे ल, ज्याामध्या ेखाालील गोष्टींंचाा समावेशा असेल,— (का) महाारााष्ट्रााच्याा आपि�काण , सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सास्� काृपितीका काल्याा�ातीील स�भााव्या भापिवष्याातीील ट्रांडचाे अ�देाजा ; आपि� (खा) काो�तीाहाी स�बं�पिधोती पिवश्लेषं�ात्मका डेटींा व मापिहातीी, जाी महाारााष्ट्रा शाासनाास याो�या वाटींेल. (२) भापिवष्याातीील काल अहावाल तीयाारा कारातीानाा महाारााष्ट्रा शाासना खााल ील गोष्टींी पिवचाारााती घेईल,— (का) या.ूएना. शााश्वती पिवकाास उपि�ष्टींाच्� याा सदे� भाातीण सया� क्ु ती रााष्ट्राा�नाी काेलल्े याा काो�त्यााहाी कातीृ ीचाा लखाे ाजाोखाा घे� ेआपि� त्याा कातीृ ीचाा महाारााष्ट्रााच्याा आपि�काण , सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सास्� काृपितीका काल्याा�ावरा हाो�ाऱ्याा स�भााव्या �रिरा�ामाचाे मूल्याा�काना कारा�े; आपि� (खा) महाारााष्ट्रा शाासनााल ा �ाठीपिवलेल्याा हावामाना बंदेलाच्याा वतीणमाना आपि� अ�देापिजाती �रिरा�ामाच्याा भाारातीासाठीी असलेल्याा जाोखामीचाे मूल्याा�काना असलेल्याा अहावालाचाा पिवचाारा कारा�े. (३) �ोटीं-कालम १ मध्याे, सावणपित्रुका पिनावड�ुकाीच्याा पिदेनाा�कााचाा स�देभाण सावणपित्रुका पिनावड�ुकाा ज्याा पिदेनाा�काास हाोतीाती तीो पिदेनाा�का असेल. १२. (१) महाारााष्ट्रा शाासना - (का) प्रत्याेका आपि�णका वषंाणच्याा स�देभााणती, त्याा�च्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे महाारााष्ट्रा शाासनााचाे वापिषंणका अहावाल. �ू�ण काराण्याासाठीी त्याा�नाी काेलेल्याा प्रगतीीचाा अहावाल प्रकाापिशाती काराेल; आपि� (खा) अहावालाचाी प्रती रााज्या पिवधोानाम�डळेासमोरा ठीेवण्यााती याेईल. (२) याा कालमा�तीगणती अहावाल तीयाारा कारातीानाा, महाारााष्ट्रा शाासना त्याा�च्याा काल्याा�ाच्याा उपि�ष्टींा�चाे �ुनाराावलोकाना काराेल. (३) �ोटीं-कालम २ अती� गतीण �ुनाराावलोकानाावरा, महाारााष्ट्रा शाासनााना ेपिनाधोाणरिराती काेलेल ेएका पिकांवा अपिधोका काल्याा� उपि�ष्टींे याो�या नााहाीती, तीी स�बं�पिधोती उपि�ष्टींे सुधोाराण्यााती याेतीील आपि� सुधोारिराती उपि�ष्टींे शाक्या पितीतीक्याा लवकारा प्रकाापिशाती काराण्यााती याेतीील. (४) महाारााष्ट्रा शाासना �ोटीं-कालम ३ अती� गतीण त्यााच्� याा एका पिकांवा अपिधोका उपि�ष्टींाम� ध्या ेसुधोारा�ा काराले , त्याा अहावालाती �ुनाराावृत्तीचाे स्�ष्टींीकारा� आपि� तीे बंनापिवण्यााचाी काारा�े समापिवष्टीं काराेल. (५) याा कालमा�तीगणती अहावाल प्रकाापिशाती कारा�े आपि� तीो अहावाल स�बं�पिधोती आपि�णका वषंाणच्याा समाप्तीीना�तीरा व्यावहाायाण असेल पितीतीक्याा लवकारा रााज्या पिवधोानाम�डळेासमोरा सादेरा काराण्यााती याेईल.8 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ इतीरा सावणजापिनाका १३. (१) महाारााष्ट्रा शाासनााव्यापितीरिराक्ती प्रत्याेका सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेनाे त्याा�च्याा काल्याा�ाचाी प्रापिधोकारा�/ उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्याासाठीी काेलेल्याा प्रगतीीचाा वापिषंणका अहावाल प्रकाापिशाती कारूना आवश्याका असलेली तीरातीूदे स�स्�ा�चाे वापिषंणका अहावाल. काराेल. (२) अनुसूचेी - १ अ�तीगणती अहावाल तीयाारा कारातीानाा पिकांवा त्याा अनाुसूचाीद्वााराे सुधोारिराती तीरातीुदेीनाुसारा, सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेनाे त्याा�च्याा काल्याा�ाच्याा उपि�ष्टींा�चाे �ुनाराावलोकाना कारा�े. (३) �ोटीं-कालम २ अ�तीगणती �ुनाराावलोकानाावरा, सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेनाे पिनाधोाणरिराती काेलेले एका पिकांवा अपिधोका काल्याा� उपि�ष्टींे याो�या नासतीील, तीरा तीी स�बं�पिधोती उपि�ष्टींे सुधोारिराती काराण्यााती याेतीील आपि� सुधोारिराती उपि�ष्टींे लवकारााती लवकारा प्रकाापिशाती काराण्यााती याेतीील. (४) सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ा �ोटीं-कालम ३ अ�तीगणती त्याा�च्याा एका पिकांवा अपिधोका उपि�ष्टींा�चाे �रिराक्ष� काराेल, त्यााना�तीरा अहावालाती �ुनाराावृत्तीचाे स्�ष्टींीकारा� आपि� तीे बंनापिवण्यााचाी काारा�े समापिवष्टीं काराेल. मागणदेशाणका तीत्त्वे. १४. (१) महाारााष्ट्रा शाासना इतीरा सावजाण पिनाका प्रापिधोकारा�ाना� ा/स�स्�ाना� ा याा कालमा�तीगतीण काामकााजााबंाबंती मागणदेशाणका तीत्त्वे जााराी काराेल. (२) याा कालमा�तीगणती काायाण कारातीानाा, सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेनाे अशाी मागणदेशाणका तीत्त्वे पिवचाारााती घे�े आवश्याका असेल. शााश्वती १५. (१) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेनाे शााश्वती पिवकाासाच्याा तीत्त्वानाुसारा (का) काल्याा� उपि�ष्टींे पिवकाास तीत्व : पिनाश्चिश्चाती कारा� ेआपि� (खा) तीी उपि�ष्टीं े�ू� णकाराण्याासाठीी �ावल ेउचाल� ेसदे� भाातीण कातीृ ी काेली असले , तीव्े हाा- महाालेखाा�राीक्षकाा�चाे �राीक्ष�. महाारााष्ट्रााचाे महाालेखाा�राीक्षका सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�े/स�स्�ा�चाे �राीक्ष� कारू शाकातीील. (२) महाालखाे ा�राीक्षका �ोटीं-कालम ६ मध्या ेनामूदे काेलल्े याा काालावधोीती प्रत्याेका सावजाण पिनाका प्रापिधोकारा�/ स�स्�ेचाी पिकामाना एकादेा ती�ास�ी कारातीील. (३) �ोटीं-कालम ६ मध्या ेनामूदे काेलेला काालावधोी स�� ण्याा�ूवी, महाालखाे ा�राीक्षकाा�नाी त्याा काालावधोीती �ोटीं-कालम १ अ�तीगणती काेलेल्याा ती�सा�ीचाा अहावाल रााज्या पिवधोानाम�डळेाला सादेरा काराण्यााती याेईल. (४) महाालेखाा�राीक्षकाा�नाी �ोटीं-कालम ३ अ�तीगणती तीयाारा काेलेला काो�तीाहाी अहावाल रााज्या पिवधोानाम�डळेासमोरा ठीेवण्यााती याेईल. (५) �ोटीं-कालम १ अ�तीगणती ती�ास�ी कारातीानाा, महाालेखाा�राीक्षका खाालील बंाबंी पिवचाारााती घेतीील,— (का) सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्� ेला पिदेलेला काो�तीाहाी सल्ला पिकांवा सहााय्या पिकांवा महाारााष्ट्रााच्याा भापिवष्याातीील पि�ढ्यांा�चाे आयाुक्ती याा�च्यााद्वााराे स�स्�ेला काेलेल्याा काो�त्यााहाी �ुनाराावलोकाना आपि� पिशाफााराशाी पिवचाारााती घे�े, आपि� (खा) आयाुक्तीा�चाा सल्ला घे�े. (६) याा अपिधोपिनायामातीील �ोटीं-कालम २ व ३ मध्याे स�देपिभाणती काालावधोी,— (का) ज्याा तीाराखाेला सावणपित्रुका पिनावड�ूका हाो�ारा आहाे त्याा पिदेनाा�कााच्याा एका वषंण अगोदेराच्याा पिदेनाा�काा�ासूना सुरू हाोईल. (खा) �ुढील पिनावड�ूका ज्याा तीाराखाेला हाो�ारा आहाे त्याा तीाराखाेच्याा एका पिदेवस आपि� एका वषंण आधोी �डलेल्याा तीाराखाेला समाप्ती हाोईल. शााश्वती १६. (१) शााश्वती पिवकाासाला चाालनाा देेण्याासाठीी महाारााष्ट्रा शाासना त्याा�च्याा अपिधोकााराा�चाा वा�रा पिवकाासाचाा प्रचाारा काराण्याासाठीी याो�या व्यावस्�ा काराेल.मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 9 (२) प्रत्याेका आपि�णका वषंाणना�तीरा, महाारााष्ट्रा शाासना, �ोटीं-कालम १ च्याा अनाुषं�गानाे काेलेल्याा व्यावस्�ेचाे पिववरा� असलेला अहावाल प्रकाापिशाती काराले आपि� त्याा अहावालाचाी प्रती पिवधोानाम�डळेासमोरा ठीवे ण्यााती याईे ल. (३) �ोटीं-कालम १ मध्या ेनामूदे काेलेली व्यावस्�ा महाारााष्ट्रा शाासना याा अपिधोपिनायामा�तीगतीण त्यााच्� याा काायााणचाा वा�रा शााश्वती पिवकाासाच्याा तीत्त्वानाुसारा कारु शाकाेल. प्राक�� तीीन १७. (१) महाारााष्ट्राासाठीी भापिवष्याातीील पि�ढ्यांा�च्याा शाास्वती पिवकाासासाठीी आयाुक्ती असतीील. महाारााष्ट्राासाठीी भाावी पि�ढ्यांा�चाे (२) आयाुक्ती हाी महाारााष्ट्रा शाासनाानाे पिनायाुक्ती काेलेली व्याक्तीी असेल. आयाुक्ती. (३) �ोटीं-कालम २ अ�तीगणती पिनायाुक्तीी काराण्याा�ूवी, महाारााष्ट्रा शाासना पितीच्याा जाबंाबंदेारा सपिमतीीमाफाफती रााज्या पिवधोानाम�डळेाशाी सल्लामसलती काराेल. (४) अनुसूचेी २ मध्याे आयाुक्तीा�बंाबंती आ�खाी तीरातीूदे काराण्यााती आली आहाे. १८. आयाुक्तीा�चाे सामान्या कातीणव्या खाालीलप्रमा�े असेल :— आयाुक्तीा�चाे सामान्या कातीणव्या. (का) शााश्वती पिवकाास तीत्त्वाला चाालनाा देे�े, पिवशाेषंती,— १. भाावी पि�ढ्यांा�च्याा गराजाा �ू�ण काराण्यााच्याा क्षमतीेचाे �ालका म्हा�ूना कााम कारा�े ; आपि� २. सावणजापिनाका स�स्�ा�नाी काराती असलेल्याा गोष्टींंचाा देीघणकाालीना �रिरा�ाम लक्षाती घेण्याास प्रोत्सापिहाती कारा�े. (खा) सावणजापिनाका स�स्�ा�द्वााराे पिनाश्चिश्चाती काेलेली काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे पिकातीी प्रमा�ाती �ू�ण हाोती आहाेती यााचाे पिनाराीक्ष� आपि� मूल्याा�काना कारा�े. १९. (१) आयाुक्ती, आयाुक्तीा�चाे सामान्या कातीणव्या �ारा �ाडतीानाा खाालील गोष्टींी पिवचाारााती आयाुक्तीा�चाी काायाे. घेतीील, — (का) सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेला सल्ला पिकांवा सहााय्या प्रदेाना कारा�े ; (ज्यााती हावामाना बंदेलावरा सल्ला देे�े समापिवष्टीं असेल). (खा) शााश्वती पिवकाास तीत्त्वावरा महाारााष्ट्राासाठीी महाालेखाा�राीक्षकाा�नाा सल्ला देे�े ; (ग) सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�ा�चाी स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा तीयाारा काराण्याास�देभााणती सल्ला पिकांवा सहााय्या प्रदेाना कारा�े ; (घ) काल्याा� उपि�ष्टींे साध्या काराण्याासाठीी याोगदेाना देे�ाराी �ावले उचाल�े पिकांवा अशाी �ावले उचालण्याास, आयाुक्ती, त्याा�नाा उपिचाती वाटींेल अशाा इतीरा काो�त्यााहाी व्याक्तीीला सल्ला पिकांवा सहााय्या प्रदेाना कारा�े ; (ड.) शााश्वती पिवकाास तीत्त्वानाुसारा त्याा�च्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्याासाठीी �ावले उचालण्याासाठीी सावणजापिनाका स�स्�ा�मध्याे सवोत्तम सरााव काराण्याास प्रोत्सापिहाती कारा�े ; (चा) शााश्वती पिवकाासाच्याा तीत्त्वानाुसारा सावणजापिनाका स�स्�ा�मध्याे त्याा�च्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्याासाठीी �ावले उचालण्यााचाी गराजा आहाे यााबं�ल जाागरूकातीा वाढपिव�े ; (छ) सावणजापिनाका स�स्�ा�नाा एकामेकाा�सोबंती आपि� इतीरा व्याक्तींसोबंती कााम काराण्याास तीसेचा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्याास प्रोत्सापिहाती कारा�े ; (जा) आयाुक्तीा�च्याा काो�त्यााहाी काायााणच्याा स�देभााणती सल्लागारा सपिमतीीचाा सल्ला घे�े. भााग �ाचा-९०—२10 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ (२) आयाुक्ती खाालील बंाबंतीीती स�शाोधोना पिकांवा �रिराक्ष� कारातीील,— (का) काल्याा� उपि�ष्टींे आपि� रााष्ट्राीया पिनादेेशाा�का शााश्वती पिवकाासाच्याा तीत्त्वाशाी पिकातीी प्रमा�ाती सुस�गती आहाेती ; (खा) रााष्ट्राीया पिनादेेशाकाा�मध्याे शााश्वती पिवकाासाचाे तीत्त्व पिकातीी प्रमा�ाती पिवचाारााती घेतीले जाातीे ; (ग) शााश्वती पिवकाास तीत्वाचाी उपि�ष्टींे ठीरापिव�े आपि� �ू�ण काराण्याासाठीी तीे कासे लागू काेल े जााईल ; आपि� (घ) महाारााष्ट्रााच्याा (पिकांवा महाारााष्ट्रााच्याा काो�त्यााहाी भाागाच्याा) आपि�णका, सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सा�स्काृपितीका काल्याा�ावरा �रिरा�ाम कारा�ाऱ्याा याा�ैकाी काो�त्यााहाी गोष्टींीशाी स�बं�पिधोती काो�तीीहाी गोष्टीं; (३) सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेला सहााय्या प्रदेाना काराण्याासाठीी याा �ोटीं-कालमातीील स�देभाा�मध्याे आपि�णका सहााय्या प्रदेाना कारा�े समापिवष्टीं नास�े. आयाुक्तीा�काडूना २०. (१) कालम ३ अ�तीगणती सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�ानाे काेलेल्याा गोष्टींंचाा देीघणकाालीना �रिरा�ाम आढावा. लक्षाती घेऊना सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ा, भापिवष्याातीील पि�ढ्यांा�च्याा गराजाा �ू�ण काराण्यााच्याा क्षमतीेचाे पिकातीी प्रमा�ाती राक्ष� कारा�ारा आहाे यााचाा आढावा आयाुक्ती घेतीील. (२) आढावा घेतीानाा, आयाुक्ती खाालील गोष्टींंचाे �ुनाराावलोकाना कारातीील,— (का) सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�ानाे आ�ल्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्याासाठीी जाी �ावले उचालली आहाेती पिकांवा उचालण्यााचाा प्रस्तीाव आहाे ; (खा) प्रापिधोकारा� त्यााच्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे ज्याा प्रमा�ाती �ू�ण काराती आहाे ; (ग) शााश्वती पिवकाासाच्याा तीत्त्वानाुसारा एखााद्याा स�स्�ेना ेकाल्याा�ाचाी उपि�ष्टीं ेपिनाश्चिश्चाती काेली आहाेती आपि� तीी �ू�ण काराण्याासाठीी �ावले उचालली आहाेती ; (३) आढावा घेतीानाा, आयाुक्तीा�नाी कालम १५ अन्वयाे महाारााष्ट्राासाठीी महाालेखाा�राीक्षकाा�नाी काेलेल्याा ती�ास�ीचाा पिवचाारा कारा�े. (४) आढावा घेतीानाा, आयाुक्ती सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेला खाालील बंाबंतीीती पिशाफााराशाी कारू शाकातीील,— (का) सावजाण पिनाका प्रापिधोकारा�ाना ेआ�ल्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टीं े�ू� णकाराण्याासाठीी जाी �ावल ेउचाली आहाेती पिकांवा उचालण्यााचाा प्रस्तीाव आहाे ; (खा) शााश्वती पिवकाासाच्याा तीत्त्वानाुसारा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टीं ेठीरापिवल ेआपि� तीी �ू� णकाराण्याासाठीी �ावले उचाल�े ; (५) आयाुक्ती देोना पिकांवा अपिधोका सावणजापिनाका स�स्�ा�चाे एकााचा वेळेी �ुनाराावलोकाना कारातीील. (६) आयाुक्तीा�नाी �ुनाराावलोकानााचाा अहावाल (काो�त्यााहाी पिशाफााराशांसहा) प्रकाापिशाती कारा�े आपि� त्यााचाी एका प्रती महाारााष्ट्रा शाासनााला सादेरा काराण्यााती याेईल. (७) �ुनाराावलोकाना आयाोपिजाती कारातीानाा, आयाुक्तीा�नाा सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेला आयाुक्ती �ुनाराावलोकानााशाी स�बं�पिधोतीचाी मापिहातीी प्रदेाना कारा�े. (८) सावजाण पिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेला एखााद्याा काायाद्यााना ेपिकांवा काायाद्यााच्याा इतीरा काो�त्यााहाी पिनायामानाुसारा मापिहातीी देेण्याास मनााई असल्याास आयाुक्तीा�नाा मापिहातीी देे�े आवश्याका नााहाी.मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 11 २१. (१) महाारााष्ट्रा शाासनााला सल्ला पिकांवा सहााय्या प्रदेाना कारातीानाा, आयाुक्ती, काल्याा� उपि�ष्टींे आयाुक्तीा�नाी काेलेल्याा पिकांवा रााष्ट्राीया पिनादेेशाकाा�बं�ल म�त्र्याा�नाा पिशाफााराशाीदेेखाील कारू शाकातीील. पिशाफााराशाी. (२) याा कालमा�तीगणती आयाुक्तीा�नाी पिशाफााराशाी काेल्याास, आयाुक्तीा�नाी त्याा पिशाफााराशाी प्रपिसद्ध कारा�े. २२. (१) (का) पिवपिशाष्टीं श्रेे�ीतीील पिशाफााराशांचा ेपिकांवा काो�त्यााहाी पिशाफााराशांचा े�ालना ना काराण्यााचाे पिशाफााराशां- स�देभााणतीील आदेेशा. काराण्यााती याेऊ नायाे याासाठीी उपिचाती काारा� असल्यााचाी सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेचाी खाात्रुी �टींली असेल ; पिकांवा (खा) पिशाफाारासीच्याा पिवषंयााच्याा स�देभााणती �यााणयाी काृतीी काराण्यााचाा पिना�णया घेण्यााती आला असेल; त्यााव्यापितीरिराक्ती सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ेनाे कालम २० (४) अन्वयाे आयाुक्तीा�नाी काेलेल्याा पिशाफााराशाीमध्याे नामूदे काेलेल्याा काारावाईचाे �ालना काराण्याासाठीी सवण वाजावी �ावले उचाल�े आवश्याका असेल. (२) आयाुक्तीा�नाी काेलेल्याा पिशाफााराशाीला कासा प्रपितीसादे द्याावा यााबं�ल, महाारााष्ट्रा शाासना, इतीरा सावणजापिनाका स�स्�ा�नाा मागणदेशाणना काराेल. (३) पिशाफााराशाीला प्रपितीसादे कासा द्याायाचाा हा ेठीरापिवतीानाा, सावजाण पिनाका प्रापिधोकारा�/सस्� �नाे ेअस ेमागदेण शानाण पिवचाारााती घे�े. (४) एखााद्याा सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�ानाे/स�स्�ेनाे आयाुक्तीा�नाी काेलेल्याा पिशाफााराशाीला त्याा�चाा प्रपितीसादे प्रकाापिशाती कारा�े आपि� जारा स�स्�ेनाे पिशाफााराशांचाे �ालना काेले नााहाी तीरा, प्रपितीसादेाती काारा�े समापिवष्टीं कारा�े आपि� काो�तीी �यााणयाी काारावाई काराण्यााचाा प्रस्तीाव आहाे, तीो स्�ष्टीं कारा�े. २३. (१) आयाक्ु ती, प्रत्याेका अहावालाचाा काालावधोी स�� ण्याा�ूवी, शााश्वती पिवकाासाच्याा तीत्त्वानासु ारा भापिवष्याातीील पि�ढ्यांा�चाा काल्याा� उपि�ष्टींे पिनाश्चिश्चाती आपि� �ू�ण काराण्याासाठीी सावणजापिनाका स�स्�ा�नाी काेलेल्याा सुधोारा�ा�स�देभााणती त्याा�नाी अहावाल. काेलेला मूल्याा�काना अहावाल तीयाारा आपि� प्रकाापिशाती कारातीील. (२) आयाुक्तीा�च्याा अहावालाती, पिवशाेषंतीः सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�े/स�स्�ा�नाी खाालीलप्रमा�े मुल्याा�काना कारा�े आवश्याका असेल,— (का) भापिवष्याातीील पि�ढ्यांा�च्याा गराजाा �ू�ण काराण्यााच्याा क्षमतीेचाे अपिधोका चाा�गले स�राक्ष� कारा�े ; आपि� (खा) तीे काराती असलेल्याा गोष्टींंच्याा देीघणकाालीना प्रभाावाचाा अपिधोका पिवचाारा कारा�े. (३) याा कालमाती आपि� कालम २५ मध्याे, “अहावाल काालावधोी” म्हा�जाे, — (का) ज्याा पिदेवशाी कालम ११ अ�तीगणती भापिवष्याातीील काल (ट्रांड्स) अहावाल प्रकाापिशाती काेला जाातीो त्याा पिदेवसा�ासूना सुरुवाती हाोईल ; आपि� (खा) �ुढील सावणपित्रुका पिनावड�ुकाीती मतीदेाना ज्याा तीाराखाेला हाो�ारा आहाे त्याा तीाराखाेच्याा एका वषंण अगोदेरा अस�ाऱ्याा तीाराखाेच्याा आदेल्याा पिदेवशाी समाप्ती हाोईल. (४) �ोटीं-कालम १ मध्याे नामूदे काेलेल्याा मूल्याा�कानाा व्यापितीरिराक्ती, याा कालमाखाालील अहावालाती खाालील बंाबंी समापिवष्टीं कारा�े,— (का) अहावाल काालावधोी देराम्यााना गोळेा काेलेल े�राु ाव ेआपि� आयाक्ु तीा�नाी काेलल्े याा उ��माचा� ा साराा�शा ; (खा) अहावाल काालावधोी देराम्यााना आयाुक्तीा�नाी काेलेल्याा �ुनाराावलोकानाा�चाा साराा�शा ; (ग) अहावाल काालावधोी देराम्यााना आयाुक्तीा�च्याा काायााणच्याा अभ्याासामध्याे आयाुक्तीा�नाी काेलेल्याा इतीरा काो�त्यााहाी काारावाईचाा साराा�शा. भााग �ाचा-९०—२अ12 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ (५) याा कालमान्वयाे अहावालाती खाालील बंाबंी समापिवष्टीं कारा�े,— (का) कालम २० मधोील �ोटीं-कालम २ अ�तीगणती काेलेले काो�तीेहाी स�शाोधोना पिकांवा इतीरा ती�सा�ीचाा लेखााजाोखाा; (खा) आयाुक्तीा�नाा याो�या वाटींेल अशाी काो�तीीहाी इतीरा मापिहातीी. (६) याा कालमा�तीगणती आयाुक्ती, त्याा�नाी प्रपिसद्ध काेलेल्याा अहावालाचाी प्रती महाारााष्ट्रा शाासनााला सादेरा कारातीील. (७) आयाुक्तीा�नाी �ोटीं-कालम ६ अ�तीगणती �ाठीपिवलेल्याा अहावालाचाी प्रती महाारााष्ट्रा शाासनाानाे रााज्या पिवधोानाम�डळेासमोरा ठीेव�े. (८) महाारााष्ट्रा शाासना पिनायामा�द्वााराे अहावाल काालावधोीती सुधोारा�ा काराेल. भापिवष्याातीील २४. (१) अहावाल काालावधोी देराम्यााना, कालम २४ अ�तीगणती अहावाल प्रकाापिशाती हाोण्याा�ूवी पि�ढ्यांा�चाा आयाुक्तीा�नाी खाालील व्याक्तीी/स�स्�ा�चाा सल्ला घे�े आवश्याका आहाे,— अहावाल: काालावधोी देराम्यााना (का) सल्लागारा सपिमतीी ; उ��म. (खा) प्रत्याेका सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ा ; (ग) महाारााष्ट्राातीील स्वया�सेवी स�स्�ा�चाे प्रपितीपिनाधोी; (घ) काल्याा� उपि�ष्टींे साध्या काराण्याासाठीी याोगदेाना देेण्याासाठीी �ावले उचालती आहाेती अशाी आयाुक्ती समजातीील अशाी काो�तीीहाी व्याक्तीी; (ङ) महाारााष्ट्राातीील प्रत्याेका स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुाती रााहा�ाऱ्याा व्याक्तींचाे प्रपितीपिनाधोी; (चा) महाारााष्ट्रााती व्यावसाया कारा�ाऱ्याा व्याक्तींचाे प्रपितीपिनाधोी; (छ) महाारााष्ट्राातीील काामगाराा�चाे प्रपितीपिनापिधोत्व कारा�ाऱ्याा काामगारा स�घटींनाा; (जा) आपि�णका, सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सा�स्काृपितीका पिहातीस�बं�धोा�चाे �ू�ण प्रपितीपिनापिधोत्व काेले जााईल यााचाी खाात्रुी काराण्याासाठीी आयाुक्ती याो�या मानातीील अशाी काो�तीीहाी व्याक्तीी. (२) कालम २४ अ�तीगणती अहावाल तीयाारा कारातीानाा आयाुक्तीा�नाी (याा कालमाच्याा �ोटीं-कालम १ अती� गतीण सल्लामसलती काेलल्े याा व्याक्तींनाी काेलेल ेपिनावेदेना पिवचाारााती घण्े यााव्यापितीरिराक्ती) खाालील बंाबंी पिवचाारााती घे�े,— (का) प्रत्याेका वापिषंणका काल्याा� अहावाल काालावधोी देराम्यााना प्रकाापिशाती कारा�े; (खा) अहावाल काालावधोी सुरू हाोण्यााच्याा आदेल्याा पिदेवशाी कालम ११ अ�तीगणती प्रकाापिशाती भापिवष्याातीील ट्रांड अहावाल; (ग) महाारााष्ट्राासाठीी महाालेखाा�राीक्षकाा�चाे स�बं�पिधोती अहावाल. स�याुक्ती काायाण. २५. (१) एखााद्याा स�स्�ेचाे कालम २० अ�तीगणती �ुनाराावलोकाना काराती असतीानाा आयाुक्तीा�च्याा असे पिनादेशाणनाास याेईल काी अशाा प्रकााराचाे �ुनाराावलोकाना खाालील �ैकाी एखााद्याा पिवषंयााशाी स�बं�पिधोती आहाे, ज्यााच्याा पिवषंयााशाी समानातीा आहाे, पिकांवा त्यााच्यााशाी स�बं�पिधोती आहाे, तीराचा हाे कालम लागू हाोईल,— (का) महाारााष्ट्राासाठीी बंाल आयाुक्तीा�नाी काेअरा स्टींँडड् सण काायाद्यााचाा आढावा; (खा) कापिमशानारा फाॉरा ओल्डरा �ी�ल (महाारााष्ट्रा) काायाद्यााचाा महाारााष्ट्राातीील वृद्ध लोकाा�साठीी आयाुक्तीा�काडूना आढावा;मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 13 (ग) महाारााष्ट्रा भााषंा आयाुक्तीा�काडूना महाारााष्ट्रा भााषंा (महाारााष्ट्रा) उ�ायायाोजानाा�चाी चाौकाशाी. (२) आयाुक्ती,— (का) �ुनाराावलोकाना आयाोपिजाती काराण्यााच्याा हाेतीूबं�ल इतीरा आयाुक्तीा�नाा काळेवतीील; आपि� (खा) �ुनाराावलोकानााबं�ल इतीरा आयाुक्तीा�चाा सल्ला घेतीील; (ग) एकामेकाा�नाा सहाकाायाण कारातीील; (घ) स�याुक्ती��े खाालीलप्रमा�े देस्तीऐवजा तीयाारा आपि� प्रकाापिशाती कारातीील :— १. कालम २० मधोील �ोटीं-कालम ६ अन्वयाे आवश्याका �ुनाराावलोकानााचाा अहावाल, आपि� २. याा कालमाच्याा �ोटीं-कालम १ मध्या ेसदे� पिभातीण �ुनाराावलोकाना पिकांवा चाौकाशाीचाा अहावाल. २६. (१) आयाुक्तीा�च्याा काायाा�बंाबंती आयाुक्तीा�नाा सल्ला देेण्यााच्याा उ�ेशाानाे सल्लागाराा�चाी एका सल्लागारा सपिमतीी. “सल्लागारा सपिमतीी” असेल. (२) सल्लागारा सपिमतीीमध्याे �ुढील सदेस्या असतीील,— (का) महाारााष्ट्रााचाे बंाल आयाुक्ती; (खा) मरााठीी भााषंा आयाुक्ती; (ग) महाारााष्ट्राातीील वृद्ध लोकाा�साठीी आयाुक्ती; (घ) महाारााष्ट्रा शाासनााचाे मुख्या वैद्याकाीया अपिधोकााराी म्हा�ूना महाारााष्ट्रा शाासनाानाे पिनायाुक्ती काेलेले अपिधोकााराी सदेस्या; (ड.) महाारााष्ट्राासाठीी नाैसपिगणका स�साधोना म�डळेाचाे अध्याक्ष पिकांवा अध्याक्षा�नाी पिनावडलेला त्याा स�स्�ेचाा देुसराा गैरा-काायाणकााराी सदेस्या; (चा) महाारााष्ट्राातीील काामगारा स�घटींनाा�चा ेप्रपितीपिनाधोीत्व कारा�ाऱ्याा स�स्�चाे ा अपिधोकााराी, त्याा स�स्�द्वाे ाराे नाामपिनादेेपिशाती महाारााष्ट्रा ट्राेड याुपिनायाना नाेतीा म्हा�ूना ओळेखाले जााईल; (छ) महाारााष्ट्रा शाासना महाारााष्ट्राातीील व्यावसाया कारा�ाऱ्याा व्याक्तींचाे प्रपितीपिनाधोीत्व कारा�ाराी स�स्�ा पिनायाुक्ती काराेल असा अध्याक्ष, स�चाालका पिकांवा तीत्सम अपिधोकााराी; (जा) महाारााष्ट्रा शाासना अशाा इतीरा व्याक्तींचाी पिनायाुक्तीी कारू काराेल. २७. (१) कालम २६ मधोील २ अन्वयाे सदेस्या पिनायाुक्ती काराण्याा�ूवी, महाारााष्ट्रा शाासना आयाुक्तीा�चाा सदेस्याा�चाी पिनायाुक्तीी. सल्ला घेईल. (२) सपिमतीीचाे सदेस्या, महाारााष्ट्रा शाासना ठीरावेल, त्यााप्रमा�े तीो ३ वषंा��ेक्षा कामी नासेल आपि� ५ वषंा��ेक्षा जाास्ती नासेल इतीक्याा काालावधोीसाठीी �दे धोारा� कारातीील. (३) पिनायाुक्ती काेलेल्याा सदेस्यााचाी,३ वषंा��ेक्षा कामी नासेल इतीक्याा आपि� ५ वषंा��ेक्षा जाास्ती नासेल इतीक्याा काालावधोीसाठीी एकादेाचा �ुनापिनाणयाुक्तीी कारातीा याेईल. (४) पिनायाुक्ती सदेस्याा�नाा महाारााष्ट्रा शाासना मानाधोना देेईल. (५) पिनायाुक्ती काेलेला सदेस्या महाारााष्ट्रा शाासनााला पिलपिखाती स्वरू�ाती ३ मपिहान्याा�चाी नाोटींीस देेऊना �ॅनाेलमधोूना रााजाीनाामा देेऊ शाकातीो.14 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ (६) महाारााष्ट्रा शाासना, आयाुक्तीा�शाी सल्लामसलती कारूना पिनायाुक्ती सदेस्यााला खाालील काारा�ासाठीी बंडतीफाफ कारू शाकाेल,— (का) पिनायाुक्ती काेलेला सदेस्या सपिमतीी सदेस्या म्हा�ूना रााहाण्याासाठीी अयाो�या आहाे; पिकांवा (खा) तीो सपिमतीी सदेस्या म्हा�ूना कााम काराण्याास अक्षम पिकांवा इच्छुका नााहाी. सपिमतीी सदेस्याा�चाे २८. महाारााष्ट्रा शाासना, सल्लागारा सपिमतीीच्याा सदेस्यााना� ा वेतीना, भात्त े(प्रवास आपि� पिनावाहाण भात्त्याास� हा) वेतीना. आपि� उ�देाना प्रदेाना काराेल. प्राक�� चेा� सावणजापिनाका सेवा २९. (१) महाारााष्ट्राातीील प्रत्याेका स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुासाठीी सावणजापिनाका सेवा म�डळे असेल. म�डळे. (२) प्रत्याेका म�डळेाचाे सदेस्या �ुढीलप्रमा�े असतीील,— (का) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�; (खा) स्�ापिनाका आराो�या म�डळे ज्यााचाा काो�तीाहाी भााग स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुाती याेतीो त्याा क्षेत्रुासाठीी; (ग) महाारााष्ट्रा अश्चि�नाशामना आपि� बंचााव प्रापिधोकारा� ज्याा क्षेत्रुाचाा काो�तीाहाी भााग स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुाती याेतीो; (घ) महाारााष्ट्राासाठीी नाैसपिगणका स�साधोना स�स्�ा. (३) याा कालमान्वयाे “सावणजापिनाका सेवा म�डळे” (पिकांवा “बंोडट”) चाा स�देभाण हाा त्याा म�डळेाच्याा सदेस्याा�नाी स�याुक्ती��े कााम काराण्यााबंाबंती आहाे; त्याानाुसारा, सावणजापिनाका सेवा म�डळेाचाे काायाण म्हा�ूना नामूदे काेलेले काायाण हाे म�डळेाच्याा प्रत्याेका सदेस्यााचाे काायाण आहाे, जाे काेवळे इतीरा सदेस्याा�सहा स�याुक्ती��े काेले जााईल. सहाभाागी ३०. (१) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुासाठीी सावणजापिनाका सेवा म�डळे खाालील व्याक्तींनाा/स�स्�ा�नाा हाोण्याासाठीी म�डळेाच्याा उ��मा�मध्याे सहाभाागी हाोण्याासाठीी आम�पित्रुती काराेल,— आम�त्रु�े. (का) महाारााष्ट्रा शाासना; (खा) �ोलीस देलाचाे सहाआयाुक्ती, ज्याा �ोलीस क्षेत्रुाचाा काो�तीाहाी भााग स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुाती याेतीो; (ग) �ोलीस आपि� गुन्हाे आयाुक्ती, ज्याा �ोलीस क्षेत्रुाचाा काो�तीाहाी भााग स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुाती याेतीो; (घ) व्यावस्�ेद्वााराे आवश्याका असलेली व्याक्तीी, स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुाच्याा स�बं�धोाती �रिरापिवक्षाधोीना सेवा प्रदेाना कारातीे; (ड) स�बं�पिधोती स्वया�सेवी स�स्�ा�चाे प्रपितीपिनाधोीत्व कारा�ाराी पिकामाना एका स�स्�ा. (२) प्रत्याेका म�डळे सावणजापिनाका स्वरू�ाचाे काायाण कारा�ाऱ्याा इतीरा काो�त्यााहाी व्याक्तीीस, जाराी तीी व्याक्तीी इतीरा काायाे काराती असली तीराीहाी, म�डळेाच्याा उ��मा�मध्याे सहाभाागी हाोण्याासाठीी आम�पित्रुती कारू शाकाेल. (३) याा कालमाती आपि� कालम ३२ मध्याे, सावणजापिनाका सेवा म�डळेाच्याा उ��मा�मध्याे सहाभाागी हाोण्यााचाा स�देभाण म्हा�जाे म�डळेासोबंती, त्यााचाा काो�तीाहाी सदेस्या पिकांवा याा कालमा�तीगणती सहाभाागी हाोण्यााचाे आम�त्रु� स्वीकाारा�ाराी काो�तीीहाी व्याक्तीी याा�सोबंती, स�याुक्ती��े कााम काराण्यााचाा तीसेचा म�डळे काो�त्यााहाी गोष्टींीस�देभााणती कालम ३६ (सावणजापिनाका सेवा म�डळेा�वराील काल्याा� कातीणव्या) अ�तीगणती काराेल, अशाा गोष्टींी असतीील स�देभाण असेल,.मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 15 (४) याा कालमाच्याा �ोटीं-कालम ३ मधोील “स�याुक्ती��े काायाण कारा�े” मध्याे �ुढील बंाबंी समापिवष्टीं असतीील,— (का) म�डळेाकाडे �ुढील बंाबंंस�देभााणती सादेराीकारा� कारा�े, — १. कालम ३६ अ�तीगणती मूल्याा�काना; पिकांवा २. स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा, मसुदेा याोजानाा पिकांवा याोजानाेती प्रस्तीापिवती सुधोारा�ा. (खा) म�डळेाच्याा बंैठीकाा�मध्याे भााग घे�े (ज्यााती म�डळेाच्याा सदेस्याा�च्याा पिनाम�त्रु�ावरा आपि� अनाुसूचाी ३ मधोील �रिराच्छेदे २ (१) आपि� ३(१) च्याा अधोीना रााहाूना, सभाा�चाे अध्याक्षतीेचाा समावेशा आहाे); आपि� (ग) म�डळेाला इतीरा सल्ला आपि� सहााय्या प्रदेाना कारा�े. (५) सावणजापिनाका सेवा म�डळेाच्याा काायााणती सहाभाागी हाोण्यााचाे आम�त्रु� स्वीकाारा�ाराी व्याक्तीी,— (का) याा कालमातीील “पिनाम�पित्रुती सहाभाागी” म्हा�ूना स�बंोधोली जााईल; �� (खा) पिनाम�त्रु� स्वीकाारूना म�डळेाचाा सदेस्या हाो�ारा नााहाी. (६) याा कालमाच्याा �ोटीं-कालम ४ मधोील (ग) स�देभााणमध्याे आपि�णका सहााय्या प्रदेाना कारा�े समापिवष्टीं नासेल. ३१. (१) कालम ३० (१) अती� गतीण आमत्रु� � वाजावी�� ेव्यावहााया णअसले पितीतीक्याा लवकारा �ढु ील सहाभाागी बंाबंंकारिरातीा जााराी काराण्यााती याेईल,— हाोण्याासाठीी आम�त्रु�े: पिवषंया, (का) अनाुसूचाी ३ मधोील �रिराच्छेदे २ (१) अन्वयाे सावणजापिनाका सेवा म�डळेाचाी �पिहाली प्रपितीसादे आपि� सहाभाागाचाा बंैठीका; आपि� काालावधोी. (खा) अनाुसूचाी ३ मधोील �रिराच्छेदे ३ (१) अ�तीगणती प्रत्याेका बंैठीका आयाोपिजाती काराण्यााती याेईल. (२) याा अपिधोपिनायामाच्याा कालम ३०(१) पिकांवा (२) अ�तीगणती आम�त्रु�,— (का) म�डळे मान्या काराेल त्याा �ध्देतीीनाे असू शाकाेल; �� (खा) ज्यााला प्रपितीसादे �ाठीवावयााचाा असेल तीी व्याक्तीी त्यााती पिनापिदेणष्टीं काराण्यााती याेईल. (३) पिनाम�पित्रुती सहाभाागी �ुढील काालावधोीती म�डळेाच्याा उ��मा�मध्याे सहाभाागी हाोतीील,— (का) आम�त्रु� स्वीकााराण्यााबंाबंतीचाा प्रपितीसादे ज्याा तीाराखाेला स�बं�पिधोती व्याक्तीीला �ाठीवायाचाा आहाे त्याा व्याक्तीीस तीो �ाठीपिवण्यााती आला असेल; आपि� (खा) कालम २९ अ�तीगणती ज्याा तीाराखाेला �ुढील सामान्या पिनावड�ूका घेतीली जाातीे त्याा तीाराखाेला समाप्ती हाोईल. ३२. (१) महाारााष्ट्रा शाासना, कालम ३० (२) व ३१(१) मध्या ेपिनायामाद्वा� ारा ेखाालील प्रमा� ेसुधोारा�ा सहाभाागाती बंदेल. कारू शाकातीे,— (का) एका व्याक्तीीचाा सहाभााग कारा�े; (खा) एखााद्याा व्याक्तीीस कााढूना टींाका�े; पिकांवा (ग) एखााद्याा व्याक्तीीच्याा व�णनााती बंदेल कारा�े. (२) महाारााष्ट्रा शाासनाानाे कालम ३०(२), ३१(१) मध्याे जारा एखाादेी व्याक्तीी सावणजापिनाका स्वरू�ाचाी काामे काराती असेल तीरा त्याा व्याक्तीीचाा सहाभााग कारूना सुधोारा�ा कारू शाकातीे.16 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ (३) महाारााष्ट्रा शाासनााना ेकालम ३०(२), ३१(१) मध्या ेसुधोारा�ा कारूना सावजाण पिनाका स्वरू�ाचाी काायाे आपि� इतीरा काायाे अस�ाऱ्याा व्याक्तीीला सहाभाागी काेल्याास, हाा भााग त्याा व्याक्तीीला काेवळे त्याा व्याक्तीीच्याा सावणजापिनाका स्वरू�ाती अस�ाऱ्याा काायााणशाी स�बं�पिधोती आहाे. (४) �ोटीं-कालम १ अ�तीगणती पिनायाम बंनावण्याा�ूवी, महाारााष्ट्रा शाासना �ुढील व्याक्तींचाा सल्ला घेईल, — (का) सदेस्या, आम�पित्रुती सहाभाागी आपि� सावणजापिनाका सेवा म�डळेाचाे इतीरा भाागीदेारा ज्याा�च्यााशाी प्रस्तीापिवती पिनायामा�चाा स�बं�धो आहाे; आपि� (खा) जारा अस ेपिनायाम कालम ३०(२), ३१(१) मध्या ेसुधोारा�ा कारूना ज्याा व्याक्तीीचाा समावेशा काेला असेल अशाी व्याक्तीी. सभाा आपि� स�देभाण ३३. अनाुसूचाी ३ मध्याे सावणजापिनाका सेवा म�डळेा�च्याा सभाा आपि� अटींंबंाबंती तीरातीूदे काराण्यााती याेईल. अटींी. स्�ापिनाका ३४. (१) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�ाच्याा काायाणकााराी व्यावस्�ेनाे सुपिनाश्चिश्चाती काेल्यााप्रमा�े �ुढील बंाबंतीीती प्रापिधोकारा�ाचाे �ुनापिवणलोकाना आपि� छानानाी काराण्यााचाा सपिमतीीला अपिधोकाारा असेल,— �ुनापिवणलोकाना आपि� छानानाी (का) सावजाण पिनाका सेवा म�डळेाना ेस्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुासाठीी घेतीलल्े याा पिना�णयाा�चा ेपिकांवा इतीरा सपिमतीी. काृतींचाे �ुनाराावलोकाना पिकांवा छानानाी कारा�े; (खा) म�डळेाच्याा प्रशाासना व्यावस्�ेचाे �ुनाराावलोकाना पिकांवा छानानाी कारा�े; (ग) म�डळेाच्याा काायाे पिकांवा प्रशाासना व्यावस्�ेच्याा स�देभााणती म�डळेाला अहावाल सादेरा कारा�े पिकांवा पिशाफााराशाी कारा�े; (घ) म�डळेाशाी स�बं�पिधोती अशाा बंाबंंवरा महाारााष्ट्रा शाासना स�देभाण देेईल त्यााप्रमा�े पिवचाारा कारा�े आपि� त्याानाुसारा महाारााष्ट्रा शाासनााला अहावाल सादेरा कारा�े; (ङ) याा अपिधोपिनायामाद्वााराे म�डळेावरा सो�वलेली अशाी इतीरा काायाे �ारा �ाड�े. (२) �ुनापिवणलोकाना आपि� छानानाी सपिमतीीनाे �ोटीं-कालम १ (ग) अ�तीगणती काेलेल्याा काो�त्यााहाी अहावालाचाी पिकांवा पिशाफााराशाीचाी प्रती (का) महाारााष्ट्रा शाासना, (खा) आया ुक्ती, (ग) महाारााष्ट्रााचाे महाालेखाा�राीक्षका याा�नाा �ाठीपिवण्यााती याेईल. (३) �ुनापिवणलोकाना आपि� छानानाी सपिमतीी, �ोटीं-कालम (१) मध्याे नामूदे काेलेल्याा अपिधोकाारााचाा वा�रा काराण्यााच्याा उ�ेशाानाे, सावणजापिनाका सेवा म�डळेाच्याा बंैठीकाीस उ�श्चिस्�ती रााहाू शाका�ाऱ्याा एका पिकांवा अपिधोका व्याक्तींचाी आवश्याकातीा असेल पिकांवा पिनायाुक्ती काेलेले काो�ीहाी अशाा व्याक्तीीद्वााराे, सपिमतीीच्याा बंैठीकाीला उ�श्चिस्�ती रााहा�े आपि� तीी पिनापिदेणष्टीं काराेल अशाा बंाबंंचाे स्�ष्टींीकारा� प्रदेाना काराेल. (४) जारा स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�ाकाडे एकाा�ेक्षा जाास्ती �ुनापिवणलोकाना आपि� छानानाी सपिमत्याा असतीील, तीरा याा भाागामध्याे त्यााचाे �ुनापिवणलोकाना आपि� छानानाी सपिमतीीचाे स�देभाण याा भाागाच्याा उ�ेशाा�साठीी स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� पिनायाुक्ती काेलेल्याा सपिमतीीसाठीी असतीील. सावणजापिनाका सेवा ३५. (१) प्रत्याेका सावणजापिनाका सेवा म�डळे काल्याा� उपि�ष्टींे साध्या काराण्याासाठीी याोगदेाना देेऊना म�डळेा�वरा काल्याा� आ�ल्याा क्षेत्रुाचाे आपि�णका, सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सा�स्काृपितीका काल्याा� सुधोाराेल. कातीणव्या.मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 17 (२) उपि�ष्टीं ेसाध्या काराण्याासाठीी सावजाण पिनाका सेवा म�डळेाच्याा याोगदेानाामध्या ेखाालील बंाबंंचाा समापिवष्टीं असेल,— (का) म�डळेाच्याा क्षेत्रुातीील आपि�णका, सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सा�स्काृपितीका काल्याा�ाच्याा श्चिस्�तीीचाे मूल्याा�काना कारा�े ; (खा) “स्�ापिनाका उपि�ष्टींे” पिनाश्चिश्चाती कारा�े व तीी उपि�ष्टींे साध्या काराण्याासाठीी त्यााच्याा क्षेत्रुातीील याोगदेाना जाास्तीीती जाास्ती काराण्याासाठीी तीयाारा कारा�े ; आपि� (ग) उपि�ष्टींा�चाी �ूतीणतीा काराण्याासाठीी म�डळेाच्याा सदेस्याा�नाी सवण वाजावी �ावले उचाल�े. (३) सावणजापिनाका सेवा म�डळे याा कालमाखााली जाे कााहाी कारातीे तीे शााश्वती पिवकाासाच्याा तीत्त्वानाुसारा काेले �ापिहाजाे. (४) कालम ३९ ती े४५ अती� गतीण स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा�बं�ल तीरातीूदे कारा�,े ज्यााती सावजाण पिनाका सेवा म�डळेा�नाा अशाा याोजानाा�मध्याे त्याा�चाी स्�ापिनाका उपि�ष्टींे आपि� त्याा �ू�ण काराण्याासाठीी त्याा�नाी सुचावलेली �ावले याा�चाा समावेशा काराण्यााती याेईल. ३६. (१) सावणजापिनाका सेवा म�डळे त्यााच्याा क्षेत्रुातीील आपि�णका, सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� स्�ापिनाका काल्याा�ाचाे सा�स्काृपितीका काल्याा�ाच्याा श्चिस्�तीीचाे मूल्याा�काना तीयाारा काराेल आपि� प्रकाापिशाती काराेल. मूल्याा�काना. (२) प्रत्याेका म�डळेानाे कालम ३९ च्याा उ�कालम ६ पिकांवा ७ अ�तीगणती स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा ज्याा तीाराखाेला प्रकाापिशाती काराायाचाी आहाे त्याा तीाराखाेच्याा एका वषंाण�ूवी मूल्याा�काना प्रकाापिशाती काराण्यााती याेईल. (३) मूल्याा�काना म्हा�जाे,— (का) म�डळेाच्याा क्षेत्रुाती काो�तीे सामापिजाका क्षेत्रु समापिवष्टीं असेल तीे पिनाश्चिश्चाती काराेल; (खा) प्रत्याेका सामापिजाका क्षेत्रुातीील आपि� स�� ू� णक्षेत्रुामध्या ेकाल्याा� श्चिस्�तीीचा ेपिवश्लेषं� समापिवष्टीं काराेल ; (ग) �रिरासराातीील लोकाा�च्याा काल्याा�ाच्याा श्चिस्�तीीचाे पिवश्लेषं� समापिवष्टीं असेल ; (घ) क्षेत्रु पिकांवा �रिरासरााती असलल्े याा काो�त्यााहाी समुदेायाातीील आपि�काण , सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सा�स्काृपितीका काल्याा�ाचाे मूल्याा�काना काराण्यााच्याा उ�ेशाानाे म�डळेानाे पिनाश्चिश्चाती काेलेल्याा आपि� लागू काेलेल्याा पिनाकाषंा�च्याा स�देभााणनाे काेलेले काो�तीेहाी �ुढील पिवश्लेषं� समापिवष्टीं असेल; (ङ) क्षेत्रुाच्याा आपि�णका, सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सा�स्काृपितीका काल्याा�ातीील स�भााव्या भापिवष्याातीील ट्रांडचाे अ�देाजा समापिवष्टीं असेल; (चा) म�डळेाला याो�या वाटींले असा काो�तीाहाी अन्या स�बंपि�धोती पिवश्लेषं�ात्मका डेटींा आपि� मापिहातीी याा�चाा समापिवष्टीं असेल. (४) याा कालमातीील �ोटीं-कालम ३ मध्याे स�देपिभाणती पिवश्लेषं� म्हा�जाे,— (का) कालम १० अ�तीगणती प्रकाापिशाती काो�त्यााहाी रााष्ट्राीया पिनादेेशाकाा�चाा स�देभाण घे�े ; (खा) पिवभााग ११ अ�तीगणती भापिवष्याातीील ट्रांड अहावालाच्याा स�देभाण त्याा क्षेत्रुातीील काल्याा�ाच्याा मूल्यामा�नााशाी स�बं�पिधोती आहाे त्याा प्रमा�ाती आवश्याका अस�े. (५) म�डळेाचाे क्षेत्रुफाळे असलेले समुदेाया क्षेत्रु �ुढीलप्रमा�े पिनाश्चिश्चाती काेले जााईल,— (का) महाारााष्ट्रा शाासनाानाे काेलेल्याा पिनायामा�नाुसारा ; पिकांवा (खा) असे काो�तीेहाी पिनायाम म�डळेानाे काेले नासल्याास. भााग �ाचा-९०—३18 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ (६) �ोटीं-कालम ३ (ग) मध्याे स�देपिभाणती काेलेल्याा पिवश्लेषं�ामध्याे त्याा स�देभााणती म�डळेानाे पिनाश्चिश्चाती काेलेल्याा व्याक्तींच्याा �ुढील पिवपिशाष्टीं श्रेे�ीतीील व्याक्तींचाे पिवश्लेषं� समापिवष्टीं असू शाकाेल— (का) समाना पिकांवा तीत्सम काारा�ा�मुळेे व्याक्तीी असुरापिक्षती पिकांवा अन्या�ा व�पिचाती आहाेती हाे तीथ्या; (खा) अ�ाणमध्याे एका सामान्या स�रापिक्षती वैपिशाष्ट्य असलेल्याा व्याक्तीी. (ग) व्याक्तीी मुले आहाेती (१८ वषंाणखाालील व्याक्तीी); (घ) व्याक्तीी ज्याा�चाी— १. कााळेजाी आपि� सम�णनााचाी आवश्याकातीा असू शाकातीे ; २. ज्याा�नाा त्यााचाी गराजा भाासू शाकातीे अशाा व्याक्तींसाठीी कााळेजाी आपि� सम�णना प्रदेाना कारा�े पिकांवा प्रदेाना काराण्यााचाा हाेतीू अस�े ; (ङ) व्याक्तींच्याा श्रेे�ीचा ेव�णना कारातीानाा म�डळेाला याो�या वाटीं�ारा ेइतीरा काो�तीेहाी सामान्या घटींका. (७) प्रत्याेका म�डळे आ�ल्याा मूल्याा�कानााचाी एका प्रती खाालील स�स्�ा/ व्याक्तींनाा �ाठीवेल,— (का) महाारााष्ट्रा शाासना; (खा) आयाुक्ती ; (ग) महाारााष्ट्रााचाे महाालेखाा�राीक्षका ; (घ) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�ाचाी �ुनापिवणलोकाना आपि� छानानाी सपिमतीी. मूल्याा�कानाा�चाी ३७. (१) कालम ३३ अ�तीगणती त्यााचाे मूल्याा�काना प्रकाापिशाती काराण्याा�ूवी, सावणजापिनाका सेवा म�डळे तीयााराी. �ुढील व्याक्तींचाा सल्ला घेतीील,— (का) आयाुक्ती ; (खा) म�डळेाचाे आम�पित्रुती सहाभाागी ; (ग) त्यााचाे इतीरा भाागीदेारा ; (घ) ज्याा�नाा म�डळेाकाडूना आम�त्रु� पिमळेाले �� त्याा�नाी स्वीकााराले नााहाी अशाा व्याक्तीी; (ड.) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�ाचाी �ुनापिवणलोकाना आपि� छानानाी सपिमतीी ; (चा) काो�तीीहाी स�बं�पिधोती स्वया�सेवी स�स्�ा म�डळे याो�या मानातीे; (छ) त्यााच्याा �रिरासरााती रााहा�ाऱ्याा व्याक्तींचाे प्रपितीपिनाधोी ; (जा) त्यााच्याा क्षेत्रुातीील व्यावसाया कारा�ाऱ्याा व्याक्तींचाे प्रपितीपिनाधोी ; (झ) आ�ल्याा क्षेत्रुातीील काामगाराा�चाे प्रपितीपिनापिधोत्व कारा�ाऱ्याा काामगारा स�घटींनाा ; (त्रु) म�डळेाच्याा क्षेत्रुातीील नासै पिगकाण साधोनास�� त्तीचाी देेखाभााल आपि� स�वधोनाण काराण्यााती स्वारास्या असलेल्याा अशाा व्याक्तीी, जाे म�डळे याो�या समजाेल ; (टीं) म�डळेाच्याा मती,े क्षेत्रुाच्याा आपि�काण , सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सास्� काृपितीका काल्याा�ामध्याे सुधोारा�ा काराण्यााती स्वारास्या असलेल्याा इतीरा काो�त्यााहाी व्याक्तीी. (२) �ोटीं-कालम १ अ�तीगणती सल्लामसलतीीचाा भााग म्हा�ूना, प्रत्याेका म�डळेानाे प्रत्याेका सल्लागारााला त्यााच्याा मूल्याा�कानााचाा मसुदेा प्रदेाना काराण्यााती याेईल.मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 19 (३) मूल्याा�काना तीयाारा कारातीानाा, प्रत्याेका म�डळे खाालील�ैकाी प्रत्याेका गोष्टींीचाा पिवचाारा काराेल,— (का) महाारााष्ट्रा रााज्याासाठीी सध्यााच्याा जाोखामीचाे मूल्याा�काना आपि� हावामाना बंदेलाचाा अ�देाजा वतीणवण्यााती आलेल्याा �रिरा�ामा�चाा अहावाल महाारााष्ट्रा शाासनााला �ाठीपिवण्यााती याेईल ; (खा) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुासाठीी नासणराी पिशाक्ष� तीरातीुदेीचाा अलीकाडील आढावा घे�े ; (ग) बंालस�गो�ना काायाद्याा�तीगणती काेलेल्याा पिनायामा�नाुसारा स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुातीील बंालस�गो�नााच्याा तीरातीुदेीच्याा �यााणप्तीतीेचाे सवाणती अलीकाडील मूल्याा�काना ; (घ) मुले आपि� काुटींु�बंे (महाारााष्ट्रा) मा�ना अ�तीगणती स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुातीील खाेळेाच्याा स�धोंच्याा �ूतीणतीेचाे सवाणती अलीकाडील मूल्याा�काना ; (ड.) सामापिजाका सेवा अ�तीगणती स्�ापिनाका आराो�या म�डळेाच्याा स�याोगानाे स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�ानाे काेलेले सवाणती अलीकाडील मूल्यामा�ना (कााळेजाी आपि� सम�णनााच्याा गराजाा�चाे मूल्याा�काना, कााळेजाी घे�ाऱ्याा�नाा सम�णना आपि� प्रपितीबं�धोात्मका सेवा) ; (चा) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुातीील गुन्हाेगाराी आपि� अव्यावस्�ा कामी काराण्यााशाी स�बं�पिधोती गुन्हाे आपि� पिडसऑडटरा काायाद्यााच्याा अ�तीगणती पिनायामा�नाुसारा तीयाारा काेलेले सवाणती अलीकाडील धोोरा�ात्मका मूल्याा�काना; (छ) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुातीील �देा�ाच्� याा गैरावा�रााशाी लढा देण्े याास�बंधो� ी त्याा कालमाखाालील पिनायामा�नाुसारा तीयाारा काेलेले सवाणती अलीकाडील धोोरा�ात्मका मूल्याा�काना; (जा) सवाणती अलीकाडील धोोरा�ात्मका मूल्यामा�ना स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुातीील �ुनाराावृत्ती कामी काराण्यााशाी स�बं�पिधोती त्याा कालमाखाालील पिनायामा�नाुसारा तीयाारा कारातीील, - (झ) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुाशाी स�बं�पिधोती असे इतीरा �ुनाराावलोकाना पिकांवा मूल्याा�काना महाारााष्ट्रा शाासनाानाे पिनायामा�मध्याे पिवपिहाती काराण्यााती याेईल. (पिकांवा याा पिवभाागाच्याा उ�ेशाा�साठीी �ुनाराावलोकाना पिकांवा मूल्याा�काना म्हा�ूना अशाा पिनायामा�मध्याे पिनायाुक्ती काेलेले असे इतीरा पिवश्लेषं�). ३८. (१) सावजाण पिनाका सेवा म�डळे त्याा�चाी स्�ापिनाका उपि�ष्टीं ेआपि� तीी �ू� णकाराण्याासाठीी सुचापिवलेली स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा. �ावले ठीरावूना “स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा” तीयाारा काराेल आपि� प्रकाापिशाती काराेल. (२) याोजानाेती �ुढील उपि�ष्टींे समापिवष्टीं असतीील,— (का) तीे भााग २ अ�तीगणती म�डळेाच्याा सदेस्याानाे प्रकाापिशाती काेलेले काल्याा� उपि�ष्टींे; (खा) तीी �ू�ण काराण्याासाठीी �ुढीलप्रमा�े �ावले उचाल�े,— १. म�डळेाच्याा एका पिकांवा अपिधोका सदेस्यााद्वा� ारा,े आमपि�त्रुती सहाभाागी पिकांवा वैयाश्चिक्तीकारिरात्याा काायाण कारा�ाराे इतीरा भाागीदेारा, पिकांवा २. सदेस्याा�चाे काो�तीेहाी स�याोजाना, आम�पित्रुती सहाभाागी पिकांवा इतीरा भाागीदेारा स�याुक्ती��े काायाण कारातीील. (३) �रा�तीु एखााद्याा याोजानाेती असे उपि�ष्टीं समापिवष्टीं असू शाकातीे जाे पिनाम�पित्रुती सहाभाागी पिकांवा इतीरा भाागीदेाराानाे (वैयाश्चिक्तीका��े पिकांवा सदेस्याा�च्याा काो�त्यााहाी स�याोजानााती, आम�पित्रुती सहाभााग ी पिकांवा इतीरा भाागीदेाराा�च्याा स�याोजानााती) उचालले जाा�ाराे �ाऊल उचालूना �ू�ण काेले जााऊ शाकातीे तीराचा म�डळेानाे प्राप्ती काेले असेल. त्याा आम�पित्रुती सहाभाागीचाा पिकांवा इतीरा भाागीदेारााचाा काराारा, जासे काी �रिराश्चिस्�तीी असेल. (४) काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे ठीरापिवतीानाा म�डळेानाे कालम २३ अ�तीगणती आयाुक्तीा�चाा अहावाल पिवचाारााती घे�े. भााग �ाचा-९०—३अ20 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ (५) स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाेती खाालील गोष्टींंचाा समावेशा असेल,— (का) स्�ापिनाका उपि�ष्टींा�चाी �ूतीणतीा काेल्याानाे काल्याा� उपि�ष्टींे साध्या काराण्यााती मदेती हाोईल; (खा) कालम ३६ अ�तीगणती प्रकाापिशाती काल्याा�च्याा सवाणती अलीकाडील मूल्याा�कानाामध्याे नामूदे काेलेल्याा काो�त्यााहाी बंाबंंच्याा स�देभााणती उपि�ष्टींे आपि� काो�तीीहाी प्रस्तीापिवती �ावले काशाी पिनाश्चिश्चाती काेली गेली आहाेती हाे स्�ष्टीं कारा�े ; (ग) म�डळे काो�त्याा काालावधोीती उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्यााचाी अ�ेक्षा कारातीे तीे पिनापिदेणष्टीं कारा�े ; (घ) शााश्वती पिवकाासाच्याा तीत्त्वानाुसारा काो�तीीहाी प्रस्तीापिवती �ावले काशाी उचालली जाातीील हाे स्�ष्टीं कारा�े ; (झ) याोजानामे ध्या े�ोटीं-कालम २ (खा) मध्या ेसदे� पिभातीण उपि�ष्टीं ेसमापिवष्टीं असल्याास, त्याा उपि�ष्टींा�चाी �ूतीतीण ा काराण्याासाठीी प्रस्तीापिवती �ावल ेपिनापिदेणष्टीं कारा� ेआपि� म�डळेाच्याा सदेस्यााच्� याा सया� ोजानााद्वाारा,े आमपि�त्रुती सहाभाागी पिकांवा इतीराा�च्याा स�याोजानाानाे उचाली जाा�ाराी �ावले, भाागीदेारा, स�याोजाना तीयाारा कारा�ाऱ्याा व्याक्तीी ; (त्रु) म�डळेानाे प्रकाापिशाती काेलेली याोजानाा हाी �पिहाली याोजानाा नासल्याास, म�डळेाच्याा मागील याोजानाेती पिनाधोाणरिराती काेलेल्याा उपि�ष्टींा�चाी �ूतीणतीा काराण्याासाठीी उचाललेली �ावले पिनापिदेणष्टीं कारा�े आपि� तीी उपि�ष्टींे पिकातीी प्रमा�ाती �ू�ण झाली आहाेती हाे पिनापिदेणष्टीं कारा�े ; (टीं) म�डळेाला याो�या वाटींेल तीशाी इतीरा मापिहातीी देे�े. (६) प्रत्याेका म�डळेानाे आ�ला �पिहाला स्�ापिनाका काल्याा� आरााखाडा ज्याा तीाराखाेला �ुढील सामान्या पिनावड�ुकाा हाोतीील त्याा तीाराखाेना�तीरा एका वषंाणना�तीरा प्रकाापिशाती कारा�े. (७) प्रत्याेका म�डळेानाे त्याा कालमा�तीगणती प्रत्याेका �ुढील सामान्या पिनावड�ूका ज्याा तीाराखाेला आयाोपिजाती काेली जाातीे त्याा तीाराखाेच्याा एका वषंाणना�तीरा स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा प्रकाापिशाती कारा�े. (८) प्रत्याेका म�डळे आ�ल्याा याोजानाेचाी एका प्रती �ुढील स�स्�ा/व्याक्तींनाा �ाठीवेल,— (का) महाारााष्ट्रा शाासना ; (खा) आयाुक्ती ; (ग) महाारााष्ट्रााचाे महाालेखाा�राीक्षका; (घ) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�ाचाे �ुनापिवणलोकाना आपि� छानानाी सपिमतीी. स्�ापिनाका काल्याा� ३९. (१) महाानागरा�ापिलकाेनाे पितीच्याा क्षेत्रुामध्याे प्रभाावी असलेल्याा स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाेती याोजानाा: महाानागरा- समापिवष्टीं असलेल्याा स्�ापिनाका उपि�ष्टींा�च्याा �ूतीणतीेसाठीी सवण वाजावी �ावले उचाल�े आवश्याका असेल. �ापिलकाेचाी भाूपिमकाा. (२) जाव्े हाा महाानागरा�ापिलकाच्े याा क्षेत्रुासाठीी आधोीच्याा प्रत्याेका तीीना आपि�काण वषंा�कारिरातीा स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा प्रकाापिशाती काराण्यााती आली असेल तीराचा महाानागरा�ापिलकाा �ोटीं-कालम १ अ�तीगणती कातीणव्यााच्याा अधोीना असेल. (३) महाानागरा�ापिलकाा �ोटीं-कालम १ अ�तीगणती कातीणव्यााच्याा अधोीना आहाे काी नााहाी हाे पिनाधोाणरिराती काराण्याासाठीी महाारााष्ट्रा शाासना, पिनायामा�द्वााराे, �ोटीं-कालम २ मध्याे पिनापिदेणष्टीं काेलेल्याा पिनाकाषंा�मध्याे सुधोारा�ा कारू काराेल आपि� पिनायामा�मध्याे महाानागरा�ापिलकाेबं�ल काेलेल्याा तीरातीुदेीचाा प्रभााव पिवपिनायामा�मध्याे असेल.मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 21 (४) �ोटीं-कालम ३ अ�तीगणती पिनायाम बंनापिवण्याा�ूवी, महाारााष्ट्रा शाासना �ुढील व्याक्तींचाा सल्ला घेईल,— (का) आयाुक्ती ; (खा) �ोटीं-कालम १ अ�तीगणती पिवपिनायाम काेले गेले तीरा समुदेाया �रिराषंदेा कातीणव्यााच्याा अधोीना असतीील; (ग) महाारााष्ट्रा शाासनाास याो�या वाटींतीील अशाा इतीरा व्याक्तीी. (५) महाानागरा�ापिलकाा, �ोटीं-कालम १ अती� गतीण कातीणव्यााच्याा अधोीना असलल्े याा प्रत्याेका आपि�काण वषंाणच्याा सदे� भाातीण , स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाेती समापिवष्टीं काेलल्े याा स्�ापिनाका उपि�ष्टींाच्� याा �ूतीतीण ेसाठीी पितीच्याा क्षेत्रुाती काेलल्े याा प्रगतीीचाा अहावाल प्रकाापिशाती काराेल. (६) �ोटीं-कालम ५ अ�तीगणती अहावाल ज्याा आपि�णका वषंाणशाी स�बं�पिधोती आहाे, त्याा आपि�णका वषंाणच्याा समाप्तीीना�तीरा वाजावी व्यावहाायाण पितीतीक्याा लवकारा प्रकाापिशाती काराण्यााती याेईल. (७) महाारााष्ट्रा शाासना, �ोटीं-कालम (१) अ�तीगणती कातीणव्यााच्याा अधोीना असलेल्याा महाानागरा�ापिलकाा�नाा कातीणव्या बंजाावण्यााबंाबंती मागणदेशाणना काराेल. (८) �ोटीं-कालम १ अती� गतीण कातीव्ण या �ारा �ाडतीानाा, महाानागरा�ापिलकाा अस ेशाासनााचा ेमागदेण शानाण पिवचाारााती घेईल. ४०. (१) स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा तीयाारा कारातीानाा, सावजाण पिनाका सेवा म�डळे, �ोटीं-कालम २ मध्याे स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा तीयाारा नामूदे काेलेल्याा म�डळेाच्याा क्षेत्रुामध्याे याोगदेाना देेऊ शाका�ाऱ्याा काो�त्यााहाी व्याक्तींनाी काेलेल्याा काो�त्यााहाी कारा�े: इतीराा�च्याा काारावाईचाी मापिहातीी प्राप्ती कारूना घेईल. उ��मा�चाी मापिहातीी. (२) �ोटीं-कालम १ मध्याे नामूदे व्याक्तीी �ुढीलप्रमा�े असतीील,— (का) महाारााष्ट्रा शाासना वगळेतीा म�डळेाच्याा उ��माम� ध्या ेसहाभाागी हाोण्याासाठीी आमपि�त्रुती काेलल्े याा व्याक्तीी ; (खा) म�डळेाचाे इतीरा भाागीदेारा ; (३) �ोटीं-कालम २ मध्याे नामूदे काेलेल्याा व्याक्तीीनाे खाालील बंाबंतीीती सावणजापिनाका सेवा म�डळेाला मापिहातीी देे�े आवश्याका नााहाी,— (का) जारा त्याा व्याक्तीीला असे वाटींतीे काी असे काेल्याानाे— १. व्याक्तीीच्याा कातीणव्याा�शाी पिवस�गती हाोती असेल; पिकांवा २. अन्या�ा व्याक्तीीच्याा काायाण काराण्यााच्याा �द्धतीीवरा पिव�रिराती �रिरा�ाम हाोती असेल; पिकांवा (खा) एखााद्याा काायाद्यााद्वााराे पिकांवा काायाद्यााच्याा इतीरा काो�त्यााहाी पिनायामा�द्वााराे व्याक्तीीला तीे प्रदेाना काराण्याास मनााई काेली असेल. (४) �ोटीं-कालम २ मध्याे नामूदे काेलेल्याा एखााद्याा व्याक्तीीनाे �ोटीं-कालम ३ (का) नाुसारा सावणजापिनाका सेवा म�डळेाला मापिहातीी प्रदेाना काराण्यााचाी आवश्याकातीा नासल्यााचाा पिना�णया घेतील्याास, त्याानाे म�डळेाला त्यााच्याा पिना�णयााचाी लेखाी काारा�े प्रदेाना कारा�े आवश्याका असेल. ४१. (१) स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा तीयाारा कारातीानाा शााश्वती पिवकाासाच्याा अनाुषं�गानाे याोजानाेती स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा तीयाारा समापिवष्टीं काेल्याा जाा�ाऱ्याा स्�ापिनाका उपि�ष्टींा�चाी �ूतीणतीा काराण्याासाठीी �ावले उचालण्याास�देभााणती सावणजापिनाका कारा�े: आयाुक्तीा�चाा सेवा म�डळे आयाुक्तीा�चाा सल्ला घेईल. सल्ला.22 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ (२) उ�राोक्ती बंाबंतीीती आयाुक्ती लेखाी सल्ला देेतीील. (३) प्रत्याेका म�डळेानाे स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा प्रकाापिशाती कारातीानाा आयाुक्तीा�चाा सल्ला त्यााचा वेळेी प्रकाापिशाती कारा�े आवश्याका असेल. स्�ापिनाका काल्याा� ४२. (१) स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा प्रकाापिशाती काराण्याा�ूवी, सावणजापिनाका सेवा म�डळे खाालील याोजानाा तीयाारा व्याक्तींचाा सल्ला घेईल, — कारा�े: �ुढील सल्लामसलती (का) आयाुक्ती ; आपि� मान्यातीा. (खा) आम�पित्रुती सहाभाागी ; (ग) इतीरा भाागीदेारा ; (घ) ज्याा�नाा म�डळेाकाडूना आम�त्रु� पिमळेाले �� त्याा�नाी स्वीकााराले नााहाी अशाा म�डळे याो�या समजाेल अशाा व्याक्तीी; (ड.) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�ाचाी �ुनापिवणलोकाना आपि� छानानाी सपिमतीी ; (चा) म�डळेास याो�या वाटींेल अशाी काो�तीीहाी स�बं�पिधोती स्वया�सेवी स�स्�ा; (छ) त्यााच्याा �रिरासरााती रााहा�ाऱ्याा व्याक्तींचाे प्रपितीपिनाधोी ; (जा) त्यााच्याा क्षेत्रुातीील व्यावसाया कारा�ाऱ्याा व्याक्तींचाे प्रपितीपिनाधोी ; (झ) म�डळेाच्यााक्षेत्रुातीील काामगाराा�चाे प्रपितीपिनापिधोत्व कारा�ाऱ्याा काामगारा स�घटींनाा ; (त्रु) म�डळेाच्याा क्षेत्रुातीील नासै पिगकाण साधोनास�� त्तीचाी देेखाभााल आपि� स�वधोनाण काराण्यााती स्वारास्या असलेल्याा अशाा व्याक्तीी, जासे म�डळे याो�या समजाेल ; (टीं) म�डळेाच्याा मती,े क्षेत्रुाच्याा आपि�काण , सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सास्� काृपितीका काल्याा�ामध्याे सुधोारा�ा काराण्यााती स्वारास्या असलेल्याा इतीरा काो�त्यााहाी व्याक्तीी ; (२) �ोटीं-कालम १ अ�तीगणती सल्लामसलतीीचाा एका भााग म्हा�ूना, प्रत्याेका म�डळे, प्रत्याेका सल्लागारााला स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा मसुदेा प्रदेाना काराेल. (३) �ोटीं-कालम १ अ�तीगणती सल्लामसलती ज्याा पिदेवसा�ासूना सुरू झाली त्याा पिदेवसा�ासूना पिकामाना १२ आठीवडे �ू�ण हाोई�या�ती काराण्यााती याेईल. (४) सावजाण पिनाका सेवा म�डळे स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा प्रकाापिशाती काराण्याा�ूवी, ज्याामध्या ेप्रत्याेका सदेस्या याोजानाेच्याा प्रकााशानाास त्यााच्याा म�जाुराीचाी �ुष्टींी काराेल अशाी एका बंैठीका घेईल. (५) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� काायाणकााराी व्यावस्�ा चाालवती असल्याास, प्रकााशानाासाठीी स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा मजा� ूरा काराण्यााचा ेकाायाण त्याा प्रापिधोकारा�ाच्याा व्यावस्�च्े याा अती� गतीण काायाणकाारिरा�ीद्वाारा ेकाराण्यााती याेती असल्याास तीे त्याा काायााणस लागू हाो�ारा नााहाी. (६) प्रत्याेका स्�ापिनाका आराो�या म�डळे, प्रत्याेका महाारााष्ट्रा अश्चि�नाशामना आपि� बंचााव प्रापिधोकारा� आपि� महाारााष्ट्राासाठीी नासै पिगकाण सस� ाधोना म�डळेाच्याा बंाबंतीीती, प्रकााशानाासाठीी स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा मजा� ूरा काराण्यााचाे काायाण काेवळे स�बं�पिधोती म�डळेाच्याा बंैठीकाीतीचा काेले जााईल. स्�ापिनाका काल्याा� ४३. (१) सावणजापिनाका सेवा म�डळे,— याोजानाा�चाा (का) त्यााच्याा स्�ापिनाका उपि�ष्टींा�चाे �ुनाराावलोकाना कारूना सुधोारिराती स्�ापिनाका उपि�ष्टींे तीयाारा काराेल; आढावा. (खा) त्यााच्याा स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाेचाे �ुनाराावलोकाना कारूना सुधोारा�ा काराेल; (आपि� त्यााच्याा स्�ापिनाका उपि�ष्टींा�मध्याे सुधोारा�ा काेली असल्याास त्यााच्याा याोजानाेती सुधोारा�ा काराेल).मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 23 (२) प्रत्याेका म�डळे,— (का) महाारााष्ट्रा शाासनाानाे तीसे काराण्यााचाे पिनादेेशा पिदेल्याास त्यााच्याा स्�ापिनाका उपि�ष्टींा�चाे पिकांवा स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाेचाे �ुनाराावलोकाना काराेल; आपि� (खा) अशाा �ुनाराावलोकानााच्याा �रिरा�ामी त्यााच्याा उपि�ष्टींा�मध्याे सुधोारा�ा काराेल पिकांवा त्यााच्याा याोजानाेती सुधोारा�ा काराेल. (३) �ोटीं-कालम २ (का) अ�तीगणती पिनादेेशा देेतीानाा महाारााष्ट्रा शाासना, तीे देेण्याामागचाी काारा�े असलेले पिनावेदेना प्रपिसद्ध काराेल. (४) त्यााच्याा याोजानाेती सुधोारा�ा काराण्याा�ूवी, प्रत्याेका म�डळेाना े�ुढील व्याक्तींचाा सल्ला घे� ेआवश्याका असेल,— (का) आयाुक्ती ; (खा) कालम ४२ (१) मध्याे नामूदे काेलेल्याा व्याक्तीी. (५) एका सुधोारिराती याोजानाा वाजावी��े व्यावहाायाण पितीतीक्याा लवकारा प्रकाापिशाती काराण्यााती याेईल. (६) म�डळे आ�ल्याा सुधोारिराती याोजानाेचाी एका प्रती �ुढील स�स्�ा/व्याक्तींनाा �ाठीवेल,— (का) महाारााष्ट्रा शाासना ; (खा) आयाुक्ती ; (ग) महाारााष्ट्रााचाे महाालेखाा�राीक्षका ; (घ) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�ाचाी �ुनापिवणलोकाना आपि� छानानाी सपिमतीी. ४४. (१) सावणजापिनाका सेवा म�डळे वापिषंणका प्रगतीी अहावाल तीयाारा काराेल आपि� �ुढील प्रकााराे वापिषंणका प्रगतीी अहावाल. प्रकाापिशाती काराेल,— (का) त्यााच्याा स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाेच्याा प्रकााशानााना�तीरा १४ मपिहान्याा�ना�तीरा प्रकाापिशाती कारा�ारा नााहाी, आपि� (खा) त्यााना�तीरा याा कालमा�तीगणती प्रत्याेका मागील अहावालाच्याा प्रकााशानााना�तीरा एका वषंाणना�तीरा नााहाी. (२) कालम ३८ (७) (पिनावड�ुकाीनाती� रा नावीना स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाेचा ेप्रकााशाना) अन्वया ेमागील अहावालाचा ेप्रकााशाना काल्े यााच्याा एका वषंानाण ती� रा स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा प्रकाापिशाती काराण्यााती आली असल्याास याा कालमाखाालील �ोटीं-कालम १ (खा) अ�तीगणती अहावालाचाी आवश्याकातीा नासेल. (३) याा कालमा�तीगतीण अहावालाती, याोजानाेती पिनाधोाणरिराती काेलल्े याा उपि�ष्टींा�चाी �ूतीतीण ा काराण्याासाठीी म�डळेाच्याा सवाणती अलीकाडील स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा प्रकाापिशाती झाल्याा�ासूना उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्यााकारिरातीा काराण्यााती आलेल्याा उ�ायायाोजानाा पिनापिदेणष्टीं काराण्यााती याेतीील. (४) याा कालमाखाालील अहावालाती म�डळेाला याो�या वाटींेल अशाी इतीरा मापिहातीी असू शाकाेल. (५) म�डळेानाे याा कालमा�तीगणती प्रकाापिशाती काेलेल्याा प्रत्याेका अहावालाचाी प्रती खाालील स�स्�ा/व्याक्तींनाा �ाठीपिवण्यााती याेईल,— (का) महाारााष्ट्रा शाासना ; (खा) आयाुक्ती ;24 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ (ग) महाारााष्ट्रााचाे महाालेखाा�राीक्षका ; (घ) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�ाचाे पिवहा�गावलोकाना आपि� छानानाी सपिमतीी. सावणजापिनाका ४५. (१) काल्याा� उपि�ष्टीं ेसाध्या काराण्याासाठीी देोना पिकांवा अपिधोका सावजाण पिनाका सेवा म�डळे ेपिवलीना सेवा म�डळेा�चाे हाोण्याास सहामती हाोतीील. पिवपिलनाीकारा�. (२) काल्याा�कााराी उपि�ष्टींे साध्या काराण्याासाठीी म�डळेा�नाा सहााय्याभाूती ठीराेल असे वाटींल्याास महाारााष्ट्रा शाासना, देोना पिकांवा अपिधोका सावणजापिनाका सेवा म�डळेा�नाा पिवलीना हाोण्याासाठीी पिनादेेशा देेतीील. (३) खाालील बंाबंतीीती म�डळेे पिवलीना हाोऊ शाकातीाती,— (का) स्�ापिनाका आराो�या म�डळे, ज्याा�नाा पिवलीना हाोण्यााचाी इच्छा आहाे पिकांवा पिनादेेपिशाती काेले आहाे अशाा प्रत्याेका म�डळेाचाे सदेस्या आहाे; आपि� (खा) इतीरा काो�तीेहाी स्�ापिनाका आराो�या म�डळे याा�ैकाी काो�त्यााहाी म�डळेाचाे सदेस्या नााहाीती. (४) देोना पिकांवा अपिधोका बंोडट पिवलीना झाल्याास,— (का) सावणजापिनाका सेवा म�डळेाच्याा याा कालमातीील स�देभाण पिवलीना काेलेल्याा म�डळेाचाे स�देभा ण म्हा�ूना समजाले जााईल; आपि� (खा) याा कालमातीील स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� क्षेत्रुाचाे स�देभाण पिवलीना काेलेल्याा म�डळेाचाे सदेस्या असलेल्याा स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�ा�च्याा एकापित्रुती क्षेत्रुा�चाे स�देभाण म्हा�ूना समजाले जााईल. सावणजापिनाका सेवा ४६. (१) काल्याा� उपि�ष्टीं ेसाध्या काराण्यााती मदेती हाो�ारा असले अस ेवाटींती असल्याास, देोना पिकांवा म�डळेा�मधोील अपिधोका सावणजापिनाका सेवा म�डळेे एकात्रु कााम काराण्याास सहामती हाोतीील. सहाकाायाण. (२) महाारााष्ट्रा शाासना, काल्याा�कााराी उपि�ष्टींे साध्या काराण्याासाठीी म�डळेा�नाा मदेती हाोईल असे वाटींेल त्याा मागाणनाे एकामेकाा�नाा सहाकाायाण काराण्यााकारिरातीा देोना पिकांवा अपिधोका सावणजापिनाका सेवा म�डळेा�नाा पिनादेेशा देेईल. (३) याा कालमामधोील �ुढील हाेतीू�साठीी, एका म�डळे देुसऱ्याा म�डळेाला सहााय्या काराेल, जारा— (का) तीे देुसऱ्याा म�डळेासहा सहाकाायाण काराती असेल ; (खा) देुसऱ्याा म�डळेाच्याा उ��मा�नाा सुलभा काराती असेल ; (ग) इतीरा म�डळेासहा त्यााच्याा उ��मा�चाे समन्वया साधोती असेल ; (घ)इतीरा म�डळेाच्याा वतीीनाे त्याा�चाे अपिधोकाारा वा�रा असेल; पिकांवा (ड.) इतीरा म�डळेाला कामणचााराी, वस्तीू, सेवा पिकांवा पिनावास प्रदेाना कारातीे. पिवलीना पिकांवा ४७. (१) कालम ४६ (२) पिकांवा ४७ (२) अ�तीगणती पिनादेेशा देेण्याा�ूवी महाारााष्ट्रा शाासना, ज्याा�नाा सहायाोग पिनादेेपिशाती काराायाचाे असेल अशाा सावणजापिनाका सेवा म�डळेाच्याा प्रत्याेका सदेस्यााचाा सल्ला घेईल. काराण्याासाठीी पिदेशाापिनादेेशा. (२) असे पिनादेेशा देेतीानाा महाारााष्ट्रा शाासना, तीे देेण्याामागचाी काारा�े असलेले पिनावेदेना प्रपिसद्ध काराेल. काायाणप्रदेशाणना ४८. (१) सावणजापिनाका सेवा म�डळेा�चाी काायाणप्रदेशाणनाातीील काामपिगराी स�देभााणती महाारााष्ट्रा शाासना, पिनादेेशाका आपि� पिनायामा�द्वााराे पिनादेेशाका आपि� मानाकाे ठीरावेल. मानाकाे. (२) �ोटीं-कालम (१) अ�तीगणती पिनायाम बंनावण्याा�ूवी, महाारााष्ट्रा शाासना, �ुढील व्याक्तींचाा सल्ला घेईल, — (का) म�डळेा�चाे सदेस्या पिकांवा त्याा सदेस्याा�चाे प्रपितीपिनापिधोत्व काराण्याासाठीी महाारााष्ट्रा शाासनााकाडे हाजारा असलेल्याा व्याक्तीी ; (खा) महाारााष्ट्रा शाासनाास याो�या वाटींतीील अशाा इतीरा काो�त्यााहाी व्याक्तीी.मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 25 ४९. (१) याा कालमान्वयाे, महाारााष्ट्रा शाासना, सावणजापिनाका सेवा म�डळेा�नाा काायाे काराण्यााबंाबंती मागणदेशाणका तीत्त्वे. मागणदेशाणका तीत्त्वे जााराी काराेल. (२) याा कालमान्वयाे, सावणजापिनाका सेवा म�डळे काायाण कारातीानाा अशाी मागणदेशाणका तीत्त्वे पिवचाारााती घेईल. प्राक�� पाचे ५०. (१) महाारााष्ट्रा शाासना, पिनायामा�द्वााराे, कालम ४(१) मध्याे खाालील �ध्देतीीनाे सुधोारा�ा कारु “सावणजापिनाका शाकातीाती,— प्रापिधोकारा�/ स�स्�ा” स�देभााणती (का) काो�त्यााहाी व्याक्तीीचाा सहाभााग कारा�े ; �ुढील तीरातीूदे. (खा) एखााद्याा व्याक्तीीस कााढूना टींाका�े ; पिकांवा (ग) एखााद्याा व्याक्तीीचाे व�णना सुधोारा�े. (२) �रा�तीु जारा तीी व्याक्तीी सावणजापिनाका स्वरू�ाचाी काायाे काराती असेल तीराचा त्याा व्याक्तीीचाा समावेशा कारूना ४(१) मध्याे सुधोारा�ा काराण्यााती याेईल. (३) सावणजापिनाका स्वरू�ाचाी काायाे आपि� इतीरा काायाे अस�ाऱ्याा व्याक्तीीचाा समावेशा काराण्याासाठीी जारा पिवपिनायामाद्वाारा,े कालम ४(१) मध्या ेसुधोारा�ा काराण्यााती याईे ल तीरा त्याा व्याक्तीीला भााग १ ती े३ कावे ळे सावजाण पिनाका स्वरू�ाच्याा व्याक्तीीच्याा काायाा�च्याा स�बं�धोाती लागू हाोईल. (४) कालम ४(१) मध्याे सुधोारा�ा कारा�ाराे पिनायाम बंनावण्याा�ूवी, महाारााष्ट्रा शाासना �ुढील व्याक्तींचाा सल्ला घेईल,— (का) आयाुक्ती. (खा) महाारााष्ट्रा शाासनाास याो�या वाटींेल अशाा इतीरा व्याक्तीी. (ग) एखााद्याा व्याक्तीीचाा समावेशा काराण्याासाठीी पिनायामा�नाी कालम ४(१) मध्या ेसुधोारा�ा काल्े याास, तीी व्याक्तीी. ५१. (१) महाारााष्ट्रा शाासना, याा अपिधोपिनायामाच्याा तीरातीुदेंनाा �ू�ण �रिरा�ाम देेण्यााच्याा उ�ेशाानाे पिकांवा �रिरा�ामी बंाबंंस�देभााणती त्यााच्याा स�बं�धोाती, पिनायामा�द्वााराे �रिरा�ामी, अनाुषं�पिगका, �ूराका, स��म�काालीना पिकांवा बंचाावात्मका तीरातीूदे काराेल. पिनायाम काराण्यााचाा अपिधोकाारा. (२) अपिधोपिनायामाच्याा �ोटीं-कालम (२) मधोील स�देभााणमध्याे हाा अपिधोपिनायाम �ारिराती झाल्यााना�तीरा पिकांवा �ारिराती काेलेल्याा काायाद्यााचाा स�देभाण समापिवष्टीं आहाे. (३) याा कालमाद्वााराे प्रदेाना काेलेले अपिधोकाारा याा काायाद्यााच्याा इतीरा काो�त्यााहाी तीरातीुदेीद्वााराे प्रपितीबं�पिधोती नााहाीती. ५२. (१) याा अपिधोपिनायामा�तीगणती पिनायाम बंनापिवण्यााच्याा अपिधोकााराामध्याे �ुढील बंाबंी समापिवष्टीं पिनायामावली. असतीील,— (का) वेगवेगळ्याा उ�ेशाा�साठीी पिकांवा क्षेत्रुा�साठीी वेगवेगळेी तीरातीूदे काराण्यााचाा अपिधोकाारा. (खा) महाारााष्ट्रा शाासनााला याो�या वाटींले तीशाी अनाषंु पि�गका, �रिरा�ामी, स�� म�काालीना पिकांवा �ूराका तीरातीूदे काराण्यााचाा अपिधोकाारा. (२) याा काायाद्याा�तीगणती पिनायामावली काराण्याासाठीी महाारााष्ट्रा शाासनााचाी काो�तीीहाी शाक्तीी वैधोापिनाका साधोनााद्वााराे वा�रातीा याेईल. (३) याा अपिधोपिनायामा�तीगणती पिनायाम असलेले इतीरा काो�तीेहाी वैधोापिनाका साधोना रााज्या पिवधोानाम�डळेाच्याा ठीराावाच्याा अनाुषं�गानाे रा� काराण्यााच्याा अधोीना असेल. भााग �ाचा-९०—४26 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ अनुसूचेी - १ [ कलमां १३ (२) नुसा� ] सा�षजविनक प्रााविधाक��/स�स्र्थीा�चेे �ाविषषक अहा�ाल सा�षजविनक अविधाका�ी : साधाा�� १. (१) महाारााष्ट्रा शाासना पिकांवा उ�-�रिराच्छेदे ३ मध्याे नामूदे काेलेल्याा स�स्�ेव्यापितीरिराक्ती, सावणजापिनाका प्रापिधोकारा�/स�स्�ा प्रत्याेका आपि�णका वषंाणच्याा स�देभााणती, पितीच्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्याासाठीी काेलेल्याा प्रगतीीचाा अहावाल प्रकाापिशाती कारातीील. (२) याा �रिराच्छेदेाखाालील अहावाल ज्याा आपि�णका वषंाणशाी स�बं�पिधोती आहाे त्याा आपि�णका वषंाणच्याा समाप्तीीना�तीरा वाजावी व्यावहाायाण पितीतीक्याा लवकारा प्रकाापिशाती काराण्यााती याेईल. (३) उ�राोक्ती �रिराच्छेदे १ हाा खाालील स�स्�ा�नाा लागू अस�ारा नााहाी, - (का) सावणजापिनाका आराो�या कांद्र पिकांवा PHC ट्रास्टीं; (खा) महाारााष्ट्राासाठीी नाैसपिगणका स�साधोना स�स्�ा सा�षजविनक आ�ोग्य कंद्र आवि� PHC ट्रास्ट २. (१) स्�ापिनाका आराो�या म�डळे पिकांवा NHS ट्रास्टीं, प्रत्याेका आपि�णका वषंाणस�देभााणती त्यााच्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्याासाठीी काेलेल्याा प्रगतीीचाा अहावाल प्रकाापिशाती काराेल. (२) याा �रिराच्छेदेाखााली प्रकाापिशाती काेलेला अहावाल हाा स�बं�पिधोती लेखाा वषंाणच्याा समाप्तीीना�तीरा वाजावी व्यावहाायाण पितीतीक्याा लवकारा प्रकाापिशाती काराण्यााती याेईल.मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 27 अनुसूचेी - २ [ कलमां १७(४) द्वाा�े साद� केल्याप्रामांा�े ] मांहाा�ाष्ट्राासाठेी भाा�ी विपढ्यांा�चेे आयुक्ती १. स्थिस्र्थीतीी (१) आयाुक्ती हाे म�डळेाचाे प्रमुखा असतीील. (२) आयाुक्ती हाे स्वायात्त म�डळे आहाे. (३) आयाुक्तीा�नाा रााज्याम�त्रुी देजााणचाे अपिधोकाारा असतीील. २. कृत्या�चेी �ैधातीा (१) आयाुक्ती म्हा�ूना एखााद्याा व्याक्तीीच्याा काृतीीचाी वैधोतीा, - (का) जारा तीी व्याक्तीी ; (खा) सल्लागारा सपिमतीीचाा काो�तीाहाी सदेस्या; याा�च्याा पिनायाुक्तीीतीील खाालील देोषंा�मुळेे प्रभाापिवती हाो�ारा नााहाी. (२) आयाुक्तीा�च्याा वतीीनाे काायाण कारा�ाऱ्याा व्याक्तीीच्याा काृतीीचाी वैधोतीा, - (का) तीी व्याक्तीी ; (खा) आयाुक्ती ; (ग) सल्लागारा सपिमतीीचाा काो�तीाहाी सदेस्या; यााच्याा पिनायाुक्तीीतीील देोषंामुळेे प्रभाापिवती हाोती नााहाी. ३. विनयुक्तीीचेा काला�धाी आयाुक्ती म्हा�ूना पिनायाुक्ती काेलेली व्याक्तीी ७ वषंा�च्याा काालावधोीसाठीी �दे धोारा� काराेल. ४. विनयुक्तीीच्या अटी खाालील बंाबंंनाा अनाुसरुना आयाुक्ती �दे धोारा� कारातीील, - (का) याा अनाुसूचाीतीील तीरातीुदेी ; आपि� (खा) महाारााष्ट्रा शाासनाानाे वेळेोवेळेी पिनापिदेणष्टीं काेलेल्याा पिनायाुक्तीीच्याा काो�त्यााहाी अपितीरिराक्ती अटींी. ५. मांानधान, भात्तेे आवि� पेन्शान (१) महाारााष्ट्रा शाासना, आयाुक्तीा�नाा मानाधोना देेईल. (२) महाारााष्ट्रा शाासना आयाुक्तीा�नाा भात्ते (प्रवास आपि� पिनावाणहा भात्त्याा�सहा) आपि� उ�देाना देेईल. (३) महाारााष्ट्रा शाासना,— (का) आयाुक्ती राापिहालेल्याा व्याक्तींनाा पिकांवा त्याा�च्याा स�देभााणती �ेन्शाना देेईल ; आपि� (खा) आयाुक्ती राापिहालेल्याा व्याक्तींनाा पिकांवा त्याा�च्याा स�देभााणती �ेन्शानाच्याा तीरातीुदेीसाठीी राक्काम देेईल. ६. अपात्रतीा (१) उ�-�रिराच्छेदे ३ मध्याे पिनापिदेणष्टीं काेलेल्याा काो�त्यााहाी काारा�ास्तीव अ�ात्रु ठीरापिवण्यााती आलेली व्याक्तीीचाी, आयाुक्ती �देावरा पिनायाुक्तीी काराण्यााती याे�ारा नााहाी.28 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ (२) आयाुक्ती म्हा�ूना पिनायाुक्ती काराण्यााती आलेली व्याक्तीी उ�-�रिराच्छेदे ३ मध्याे पिनापिदेणष्टीं काेलेल्याा काो�त्यााहाी काारा�ास्तीव अ�ात्रु ठीरापिवण्यााती आल्याास, तीी आयाुक्ती �देी रााहाण्यााचाे बं�दे हाोईल. (३) एखाादेी व्याक्तीी खाालील काारा�ा�मुळेे आयाुक्ती हाोण्याासाठीी अ�ात्रु ठीराेल,— (का) जारा तीी व्याक्तीी रााज्या पिवधोानाम�डळेाचाी सदेस्या असेल; (खा) जारा तीी व्याक्तीी सल्लागारा सपिमतीीचाी सदेस्या असेल; (ग) इतीरा काो�त्यााहाी �देाचाा पिकांवा �देाचाा धोाराका ज्याावरा एखााद्याा व्याक्तीीचाी, खाालील नामूदे व्याक्तींच्याा वतीीनाे, पिनायाुक्तीी काेली जााऊ शाकातीे, पिकांवा पिनायाुक्तीीसाठीी पिशाफाारास पिकांवा नाामपिनादेेपिशाती काेली जााऊ शाकाेल,— १. खाासदेारा; २. रााज्या पिवधोानाम�डळे सदेस्या; पिकांवा ३. म�डळेाचाे काो�तीेहाी सदेस्या ज्याा�नाा महाारााष्ट्रा रााज्या म�डळेाती �दे असेल. ७. विनयुक्तीीचेी समांाप्तीी (१) आयाक्ु ती, महाारााष्ट्रा शाासनााला, ३ मपिहान्याा��ेक्षा कामी नााहाी इतीक्याा मुदेतीीचाी सूचानाा लेखाी स्वरू�ाती देेऊना आयाुक्ती �देाचाा रााजाीनाामा देेऊ शाकातीाती. (२) महाारााष्ट्रा शाासनााचाी खाात्रुी �टींल्याास, शाासना, आयाुक्तीा�नाा खाालील काारा�ा�वरुना बंडतीफाफ कारू शाकाेल,— (का) आयाुक्ती म्हा�ूना काायाण काराण्याास असम�ण आहाे, पिकांवा (खा) आयाुक्ती, त्यााच्याा अपिधोकााराा�चाा वा�रा काराण्याास अक्षम पिकांवा इच्छुका नासेल. ८. अविधाका� (१) आयाुक्ती त्याा�नाा याो�या वाटींेल अशाा त्याा�च्याा काायाा�च्याा स�देभााणती �ुढील गोष्टींी कारू शाकातीाती,— (का) सल्ला पिकांवा इतीरा सेवा�च्याा तीरातीुदेीसाठीी शाुल्का आकाारा�े ; (खा) सल्ला पिकांवा इतीरा सेवा�च्याा तीरातीुदेीसाठीी तीृतीीया �क्षा�नाा �ैसे देे�े ; (ग) �ैसे पिकांवा इतीरा मालमत्तेच्याा भाेटींवस्तीू स्वीकाारा�े. (२) आयाुक्तीा�नाी �ुढील गोष्टींी कारू नायाे,— (का) काो�त्यााहाी व्याक्तीीला आपि�णका मदेती कारा�े ; (खा) महाारााष्ट्रा शाासनााच्याा मान्यातीेपिशावाया जापिमनाीतीील काो�त्यााहाी व्यााजााचाे स��ादेना पिकांवा पिवल्हाेवाटीं लाव�े. (३) सल्ला पिकांवा अन्या सेवेच्याा तीरातीुदेीसाठीी शाुल्का आकााराण्यााचाा आयाुक्तीा�चाा अपिधोकाारा हाा सल्ला पिकांवा सेवा प्रदेाना काराण्यााच्याा आयाुक्तीा�नाा वास्तीपिवका पिकांवा अ�देापिजाती खाचाण वसूल काराण्याासाठीी आयाुक्तीा�नाा याो�या वाटींेल अशाा राकामेवरा शाुल्का आकााराण्याा�ुरातीा मयााणपिदेती असेल. ९. कमांषचेा�ी (१) आयाुक्ती त्याा�च्याा काायााणच्याा स�देभााणती त्याा�नाा याो�या वाटींेल अशाा कामणचााऱ्याा�चाी पिनायाुक्तीी कारू शाकातीील आपि� एकाा कामणचााऱ्यााचाी उ�ायाुक्ती म्हा�ूना नाेम�ूका कारु शाकातीाती (�रिराच्छेदे ११ �हाा). (२) आयाुक्ती त्याा�च्याा कामणचााऱ्याा�नाा मानाधोना देेऊ शाकातीील.मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 29 (३) आयाुक्ती त्याा�च्याा कामणचााऱ्याा�नाा भात्ते (प्रवास आपि� पिनावाणहा भात्त्याा�सहा) आपि� उ�देाना देेऊ शाकातीील. (४) आयाुक्ती �ुढील बंाबंंकाराीतीा �ैसे देेऊ शाकातीाती,— (का) आयाुक्तीा�चाे कामणचााराी राापिहालेल्याा व्याक्तींनाा पिकांवा त्याा�च्याा स�बं�धोाती �ेन्शाना, आपि� (खा) आयाक्ु तीा�चा ेकामणचााराी राापिहालल्े याा व्याक्तींनाा पिकांवा त्यााच्� याा सदे� भाातीण �न्े शानाच्याा तीरातीुदेीसाठीी पिकांवा त्यााबंाबंतीचाी राक्काम प्रदेाना काराण्याासाठीी. (५) आयाुक्तीा�नाी �ुढील बंाबंंसाठीी महाारााष्ट्रा शाासनााचाी मान्यातीा घे�े आवश्याका आहाे,— (का) पिनायाुक्ती काेलेल्याा कामणचााऱ्याा�चाी स�ख्याा ; (खा) कामणचााऱ्याा�च्याा सेवेच्याा अटींी आपि� शातीी ; (ग) उ�-�रिराच्छेदे २ तीे ४ अ�तीगणती पिदेलेली काो�तीीहाी देेयाकाे. १०. विशाष्टमां�डळ आयाुक्तीा�चाे काायाण, त्याा�च्याावतीीनाे त्याा�च्याा कामणचााऱ्याातीील काो�त्यााहाी सदेस्याासहा काो�त्यााहाी व्याक्तीीद्वााराे, आयाुक्तीा�नाी अपिधोकाृती काेलेल्याा मयााणदेे�या�ती, काेले जााऊ शाकाेल. ११. उपायुक्ती आयाुक्तीा�चाे काायाण �ुढील बंाबंतीीती उ�ायाुक्तीा�द्वााराे काेले जााईल,— (का) आयाुक्ती �दे रिराक्ती असेल, पिकांवा (खा) काो�त्यााहाी काारा�ास्तीव आयाुक्तीा�नाा आयाुक्ती �देाचाी काामे कारा�े शाक्या नााहाी, अशाी महाारााष्ट्रा शाासनााचाी खाात्रुी �टींली असेल तीरा. १२. तीक्रा�ंस�दभााषती प्राविक्रया (१) आयाुक्तीा�च्याा काायाा�बं�लच्याा ती�ारांच्याा (“ती�ारा प्रपि�याा”) ती�ास�ीसाठीी आयाुक्ती, ती�ासाचाी काायाण�द्धतीी प्रस्�ापि�ती कारातीील. (२) ती�ाराी प्रपि�याेती खाालीलप्रमा�े तीरातीुदेी समापिवष्टीं असतीील,— (का) ती�ारा काशाी काेली जााईल ; (खा) ज्याा व्याक्तीीकाडे ती�ारा काेली जााऊ शाकातीे तीी व्याक्तीी; (ग) ज्याा काालावधोीती ती�ाराीचाा पिवचाारा सुरू हाो�े आपि� पिनाष्काषंण कााढ�े आवश्याका आहाे ; (घ) ती�ाराीच्याा अनाुषं�गानाे आयाुक्तीा�नाी काराावयााचाी काारावाई. (३) आयाक्ु ती ती�ारा प्रपि�याेती सुधोारा�ा कारू शाकातीील, �राती� ुहा ेउ�-�रिराच्छेदे २ नाुसारा तीरातीुदेी समापिवष्टीं काराण्यााच्याा आवश्याकातीेच्याा अधोीना असेल. (४) आयाुक्तीा�नाी खाालील गोष्टींी कारा�े गराजाेचाे आहाे,— (का) ती�ारा प्रपि�याेचाी एका प्रती आयाक्ु ती काायााणलयाास ती�ास�ीसाठीी उ�लब्धो कारूना देे�;े आपि� (खा) ती�ारा प्रपि�याेच्याा प्रतीी अशाा इतीरा पिठीकाा�ी आपि� आयाुक्तीा�नाा याो�या वाटींतीील अशाा इतीरा माध्यामा�नाा उ�लब्धो कारूना देे�े. (५) ती�ारा प्रपि�याेच्याा प्रतीी ती�ासण्याासाठीी आपि� त्याा उ�लब्धो हाोण्यााचाी व्यावस्�ा अशाा प्रकााराे प्रकाापिशाती काेली जााईल काी, ज्याा�नाा प्रपि�याेमध्याे स्वारास्या असण्यााचाी शाक्यातीा वाटींतीे अशाा व्याक्तींच्याा लक्षाती हाी व्यावस्�ा आ�ली जााईल यााचाी आयाुक्तीा�नाी खाात्रुी कारा�े आवश्याका आहाे. भााग �ाचा-९०—५30 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ १३. स्�ा�स्य नंद�ी (१) आयाक्ु तीा�नाी त्याा�चा ेव उ�ायाक्ु तीा�चा ेस्वारास्या असलल्े याा सवण गोष्टींी समापिवष्टीं असलेल ेएका रापिजास्टींरा तीयाारा कारूना अद्यायाावती काराावे. (२) याा �रिराच्छेदे आपि� �रिराच्छेदे १४ आपि� १५ च्याा हाेतीू�साठीी— (का) “नांदे�ी काराण्याायाो�या पिहातीस�बं�धो” म्हा�जाे महाारााष्ट्रा शाासनाानाे पिनायामा�मध्याे नामूदे काेलेले काो�तीहाे ी पिहाती (आपि� याामध्या ेआयाक्ु ती पिकावं ा उ�ायाक्ु ती यााचा� ा काौटींपिु�बंका, आपि�काण पिकावं ा इतीरा काो�त्यााहाी प्रकााराचाा स�बं�धो असलेल्याा व्याक्तींच्याा पिहातीाचाा समावेशा असू शाकातीो) ; (खा) “पिहातीस�बंधो� ” म्हा�जा ेकाो�त्यााहाी प्रकााराचा ेपिहातीस�बंधो� (भाेटींवस्ती,ू आदेराापितीथ्या, पिमळेालल्े याा देे��याा, इतीरा आपि�णका स्वारास्याे आपि� सवण पि�यााकाला� आपि� व्यावसायाा�सहा) ; (३) आयाुक्तीा�नाी स्वारास्याा�चाे रापिजास्टींरा अद्यायाावती ठीेवावे. १४. विहातीस�बं�धाा�मांधाील मांतीविभान्नतीा (१) आयाुक्तीा�नाा काायाण काराण्याास�देभााणती नांदे�ी काराण्याायाो�या पिहातीस�बं�धो असल्याास आयाुक्तीा�नाी काायाण कारु नायाे. (२) जारा तीे आयाुक्तीा�नाा एखाादेे काायाण काराण्याास प्रपितीबं�पिधोती काराती असेल, तीरा आयाुक्तीा�नाी तीे काायाण आयाुक्तीा�च्याा एखााद्याा कामणचााऱ्यााकाडे सो�पिवले �ापिहाजाे. (३) हाा �रिराच्छेदे ज्यााप्रमा�े आयाुक्तीा�नाा लागू हाोतीो, तीसा तीो ११ अ�तीगणती आयाुक्तीा�चाे काायाण कारा�ाऱ्याा उ�ायाुक्तीा�नाा लागू हाोतीो. १५. मांहाा�ाष्ट्रा शाासनाने क�ा�याचेे खचेष महाारााष्ट्रा शाासना, आयाक्ु तीाना� ा त्यााचा� ी कातीव्ण या े�ारा �ाडण्याासाठीी याो�या अशाा वळेे ी, आपि� याो�या अटींंवरा, त्याा�स याो�या वाटींेल अशाी राक्काम प्रदेाना काराेल. १६. �ाविषषक अहा�ाल (१) आयाुक्ती प्रत्याेका आपि�णका वषंाणच्याा स�देभााणती एका वापिषंणका अहावाल तीयाारा कारातीील. (२) आयाुक्तीा�चाे �पिहाले आपि�णका वषंण म्हा�जाे कालम १७ अन्वयाे त्याा�चाी आयाुक्ती �देावरा ज्याा पिदेवशाी �पिहाली पिनायाक्ु तीी झाली त्याा पिदेवसा�ासूना सरूु हाो�ाराा आपि� �ुढील ३१ माचाण राोजाी समाप्ती हाो�ाराा काालावधोी असेल. (३) वापिषंणका अहावालाती खाालील बंाबंंचाा समावेशा असेल,— (का) आपि�णका वषंाणती आयाुक्तीा�चाी कातीणव्याे �ारा �ाडतीानाा काेलेल्याा काायाणवाहाीचाा साराा�शा ; (खा) आयाुक्तीा�चाे सामान्या कातीणव्या �ारा �ाडण्याासाठीी त्याा काृतीीच्याा �रिरा�ामकााराकातीेचाे पिवश्लेषं� ; (ग) आपि�णका वषंाणसाठीी आयाुक्तीा�च्याा कातीणव्या काायाण�माचाा साराा�शा ; (घ) �ुढील आपि�णका वषंाणसाठीी कातीणव्या�ूतीीच्याा काायाण�मासाठीी आयाुक्तीा�चाे प्रस्तीाव ; (ड.) �रिराच्छेदे १२ अ�तीगणती स्�ापि�ती काेलेल्याा प्रपि�याेनाुसारा काेलेल्याा ती�ारांचाा साराा�शा. (४) वापिषंणका अहावालाती �ुढील बंाबंंचाा देेखाील समावेशा असेल,— (का) शााश्वती पिवकाासाच्याा तीत्त्वानाुसारा सावणजापिनाका स�स्�ा�नाी त्याा�च्याा काल्याा�ाचाी उपि�ष्टींे �ू�ण काराण्याासाठीी काेलेल्याा सुधोारा�ा�चाे आयाुक्तीा�चाे मूल्याा�काना;मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 31 (खा) आयाुक्तीा�नाा याो�या वाटींेल अशाी काो�तीीहाी इतीरा मापिहातीी. (५) वापिषंकाण अहावाल तीयाारा कारातीानाा, आयाक्ु तीा�नाी खाालील व्याक्तींचाा सल्ला घे� ेआवश्याका आहा—े १. सल्लागारा सपिमतीी; आपि� २. आयाुक्तीा�नाा याो�या वाटींेल अशाी इतीरा काो�तीीहाी व्याक्तीी. (६) आयाुक्ती �ुढील आपि�णका वषंाणती ३१ ऑगस्टींच्याा आती वापिषंणका अहावाल प्रकाापिशाती कारातीील. (७) आयाुक्ती प्रत्याेका वापिषंणका अहावालाचाी प्रती महाारााष्ट्रा शाासनााला �ाठीवतीील. (८) महाारााष्ट्रा शाासनााना ेत्यााना� ा �ाठीवलल्े याा प्रत्याेका वापिषंकाण अहावालाचाी प्रती रााज्या पिवधोानाम�डळेासमोरा ठीेवली �ापिहाजाे. १७. लेखा अविधाका�ी (१) आयाुक्ती हाे आयाुक्ती काायााणलयााचाे लेखाा अपिधोकााराी असतीील. (२) लेखाा अपिधोकााऱ्यााकाडे, लेखाा आपि� आयाुक्तीा�च्याा आपि�णका स�बं�धोाती, काोषंागाराानाे वेळेोवेळेी पिनापिदेणष्टीं काेलेल्याा जाबंाबंदेाऱ्याा असतीील. (३) याा �रिराच्छेदेातीील जाबंाबंदेाऱ्याा म्हा�जाे खाालील बंाबंी असतीील, - (का) खाात्याा�वरा स्वाक्षराी काराण्यााच्याा स�बं�धोाती जाबंाबंदेाऱ्याा ; (खा) आयाुक्तीा�च्याा आपि�णका औपिचात्या आपि� पिनायापिमतीतीेसाठीी जाबंाबंदेाऱ्याा ; (ग) अ�णव्यावस्�ा, काायाणक्षमतीा आपि� �रिरा�ामकााराकातीा ज्याासहा आयाक्ु तीा�चाी सस� ाधोना ेवा�राली जाातीील याा�स�देभााणतीील जाबंाबंदेाऱ्याा. (४) याा �रिराच्छेदेाखााली पिनापिदेणष्टीं काेलेल्याा जाबंाबंदेाऱ्याा�मध्याे �ुढील बंाबंंशाी स�बं�पिधोती जाबंाबंदेाऱ्याा�चाा समावेशा हाोईल, - (का) रााज्या पिवधोानाम�डळे. (खा) रााज्या पिवधोानाम�डळेाचाी लोकालेखाा सपिमतीी. १८. अ�दाज (१) आयाुक्ती, �पिहाल्याा व्यापितीरिराक्ती प्रत्याेका आपि�णका वषंाणसाठीी, आयाुक्ती आपि� आयाुक्तीा�चाे कामणचााराी याा�चाे उत्�न्ना आपि� खाचााणचाे आवश्याका असलेले अ�देाजा तीयाारा कारातीील. (२) आयाुक्ती, ज्याा आपि�णका वषंाणशाी स�बं�पिधोती आहाे त्याा आपि�णका वषंाणच्याा सुरुवातीीच्याा पिकामाना �ाचा मपिहानाे आधोी अ�देाजा�त्रुका महाारााष्ट्रा शाासनााला सादेरा कारातीील. (३) महाारााष्ट्रा शाासना, याा �रिराच्छेदेाच्याा अनाुषं�गानाे त्याा�नाा सादेरा काेलेल्याा अ�देाजााचाे �राीक्ष� काराेल आपि� ना�तीरा त्याास याो�या वाटींतीील अशाा काो�त्यााहाी सुधोारा�ा�सहा अ�देाजा रााज्या पिवधोानाम�डळेा�ुढे मा�डतीील. १९. लेखा (१) आयाुक्ती,— (का) याो�या लेखाा नांदेी ठीेवतीील; (खा) महाारााष्ट्रा शाासनाानाे काोषंागारााच्याा स�मतीीनाे पिदेलेल्याा पिनादेेशाा�नाुसारा प्रत्याेका आपि�णका वषंाणच्याा स�देभााणती लेखाे तीयाारा कारातीील. भााग �ाचा-९०—५अ32 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ (२) याा �रिराच्छेदेाखााली, महाारााष्ट्रा शाासना जाे पिनादेेशा देेऊ शाकातीे त्यााती खाालील पिनादेेशाा�चाा समावेशा असेल,— (का) खाात्याा�मध्याे असलेली मापिहातीी आपि� खाातीी ज्याा �द्धतीीनाे सादेरा काराावयााचाे आहाेती तीी �ध्देती ; (खा) ज्याा �द्धतीी आपि� तीत्त्वा�नाुसारा पिहाशाेबं तीयाारा काराावयााचाे आहाेती ; (ग) खाात्याा�सोबंती असलेली काो�तीीहाी अपितीरिराक्ती मापिहातीी ; (घ) महाारााष्ट्रा शाासना, याा �रिराच्छेदेाखााली पिदेलेले पिनादेेशा बंदेलू पिकांवा रा� कारू शाकाेल. २०. लेखापरि�क्ष� (१) आयाक्ु ती, त्याा�नाी आपि�काण वषंासण ाठीी तीयाारा काेलेल ेपिहाशाेबं ३१ ऑगस्टीं �ूवी महाालखाे ा�राीक्षकाा�काडे सादेरा कारातीील. (२) महाालेखाा�राीक्षका— (का) याा �रिराच्छेदेाखााली सादेरा काेलल्े याा खाात्याा�चा े�राीक्ष� कारातीील, तीसेचा प्रमापि�ती व अहावाल सादेरा कारातीील; आपि� (खा) खाातीी सादेरा काेल्यााना�तीरा चाारा मपिहान्याा�च्याा आती, प्रमापि�ती खाात्याा�चाी एका प्रती आपि� त्याावराील अहावाल रााज्या पिवधोानाम�डळेासमोरा ठीेवण्यााती याेईल. (३) याा �रिराच्छेदेा�तीगणती सादेरा काेलेल्याा खाात्याा�चाे �राीक्ष� कारातीानाा, स�बं�पिधोती खाचाण काायादेेशाीराराीत्याा आपि� तीे पिनाया�पित्रुती कारा�ाऱ्याा प्रापिधोकारा�ाच्याा अनाुषं�गानाे काराण्यााती आले असल्यााचाी खाात्रुी �टींल्याापिशावाया महाालेखाा�राीक्षकाा�नाी खाातीी प्रमापि�ती कारू नायाेती. २१. स�साधाना�च्या �ाप�ासाठेी प�ीक्ष� (१) महाारााष्ट्रााचाे महाालेखाा�राीक्षका, आयाुक्तीा�नाी त्याा�चाी काायाे �ारा �ाडण्याासाठीी वा�राण्यााती आलेली स�साधोनाा�चाी अ�णव्यावस्�ा, काायाणक्षमतीा आपि� �रिरा�ामकााराकातीा यााबंाबंतीीती �राीक्ष� कारातीील. (२) �रा�तीु महाालेखाा�राीक्षकाा�नाा आयाुक्तीा�च्याा धोोरा�ात्मका उपि�ष्टींा�च्याा गु�वत्तेवरा प्रश्नापिचान्हा उ�श्चिस्�ती काराण्यााचाा अपिधोकाारा नासेल. (३) याा �रिराच्छेदेाखााली �राीक्ष� काराण्याा�ूवी, महाालेखाा�राीक्षका खाालील बंाबंी कारातीील, - (का) रााज्या पिवधोानाम�डळेाच्याा लोकालेखाा सपिमतीीचाा सल्ला घे�े ; आपि� (खा) �राीक्ष� काराावे काी नााहाी यााबंाबंती सपिमतीीचाे मती पिवचाारााती घे�े. (४) महाालेखाा�राीक्षका - (का) वाजावी व्यावहाायाण असेल पितीतीक्याा लवकारा, याा �रिराच्छेदेाखााली काेलेल्याा �राीक्ष�ा�च्याा पिनाकााला�चाा अहावाल प्रकाापिशाती कारातीील; आपि� (खा) अहावालाचाी प्रती रााज्या पिवधोानाम�डळेासमोरा ठीेवतीील. २२. सील आवि� कागदपत्रा�चेी �ैधातीा (१) आयाुक्तीा�चाा पिशाक्काा असेल. (२) देस्तीऐवजा,— (का) आयाुक्तीा�च्याा पिशाक्क्यााखााली तीयाारा काराण्यााती याेईल, पिकांवा (खा) आयाक्ु तीा�नाी पिकांवा त्यााच्� याा वतीीना ेस्वाक्षराी काेलेल,े �राु ाव्यााच्याा रू�ाती प्राप्ती काराण्यााती याईे ल आपि� जाो�या�ती पिसद्ध हाोती नााहाी, तीो�या�ती अ�मलाती आ�ला जााईल पिकांवा स्वाक्षराी काेली जााईल.मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 33 अनुसूचेी - ३ (कलमां ३१ द्वाा�े साद� केल्याप्रामांा�े) सा�षजविनक से�ा मां�डळे १. ग�पूतीी सावणजापिनाका सेवा म�डळेाच्याा बंैठीकाीचाी ग��ूतीी त्याातीील सवण सदेस्याा�च्याा समावेशाानाे हाोईल. २. पविहाली बंैठेक (१) ज्याा तीाराखाेला म�डळेाचाी स्�ा�नाा झाली त्यााच्याा ६० पिदेवसा�� ेक्षा जाास् ती हाो�ारा नााहाी इतीक्याा काालावधोीती सावणजापिनाका म�डळेे त्याा�चाी बंैठीका घेतीील, (२) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� म�डळेाच्याा �पिहाल्याा बंैठीकाीचाे अध्याक्ष असेल. ३. अविन�ायष सभाा (१) स्�ापिनाका शाासना काायाद्याा�तीगतीण हाो�ाऱ्याा प्रत्याेका सामान्या पिनावड�ुकाीच्याा तीाराखाेनाती� रा ६० पिदेवसा�� क्षे ा जाास्ती हाो�ारा नााहाी इतीक्याा काालावधोीती सावणजापिनाका सेवा म�डळे बंैठीका घेईल. (२) स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� उ�-�रिराच्छदेे १ अ�तीगणती आयाोपिजाती सभाेचाे अध्याक्षत्व काराेल. ४. स�दविभाषय अटी (१) �पिहाल्याा बंैठीकाीती, सावणजापिनाका सेवा म�डळे त्यााच्याा स�देभााणच्याा अटींी मान्या काराेल. (२) स�देभााणच्याा अटींंमध्याे खाालील अटींंचाा समावेशा असेल, - (का) याा काायाद्यााती पिवपिनापिदेणष्टीं ना काेल्याानाुसारा ना�तीराच्याा बंैठीकांमध्याे अवल�पिबंण्यााचाी प्रपि�याा ; (खा) त्यााना�तीराच्याा सभाा�चाे प्रस्तीापिवती वेळेा�त्रुका ; (ग) याा काायाद्यााती पिनापिदेणष्टीं काेलेली नासल्याास कालम ३० अ�तीगणती व्याक्तींनाा सहाभाागी हाोण्याासाठीी आम�पित्रुती काराण्यााचाी प्रपि�याा; (ड.) म�डळे ज्याा �द्धतीीनाे आम�पित्रुती सहाभाागी आपि� त्यााच्याा इतीरा भाागीदेाराा�नाा सामील कारू इश्चिच्छतीे त्यााच्याा स�बं�पिधोती प्रस्तीाव ; (चा) म�डळेाच्याा मतीे, क्षेत्रुाच्याा आपि�णका, सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सा�स्काृपितीका काल्याा�ाच्याा सुधोारा�ेमध्याे स्वारास्या असलेल्याा व्याक्तींचाा समावेशा काराण्यााचाे प्रस्तीाव ; (छ) म�डळेाच्याा वतीीनाे काो�त्यााहाी उ�-समूहााद्वााराे वा�राल्याा जाा�ाऱ्याा काायाा�च्याा ती�शाीला�सहा एका पिकांवा अपिधोका उ�-समूहाा�च्याा स्�ा�नाेचाे प्रस्तीाव ; (जा) म�डळेाच्याा काायााणच्याा अभ्याासाशाी स�बं�पिधोती सदेस्याा�मधोील मतीभाेदे सोडवण्यााचाी प्रपि�याा; (झ) म�डळेाच्याा काामकााजााशाी स�बं�पिधोती इतीरा काो�त्यााहाी अटींी ज्याा सदेस्याा�नाा याो�या वाटींतीील. (३) सावणजापिनाका सेवा म�डळे,— (का) �रिराच्छेदे ३(१) अती� गतीण आयाोपिजाती प्रत्याेका बंैठीकाीती त्यााच्याा सदे� भाण अटींंचा े�ुनाराावलोकाना काराेल; आपि� (खा) इतीरा काो�त्यााहाी बंैठीकाीती त्याा�चाा आढावा घेईल. (४) �ुनाराावलोकानााना�तीरा, सावणजापिनाका सेवा म�डळे त्यााच्याा स�देभाण अटींंमध्याे सुधोारा�ा काराेल. ५. प्राशाासकीय समांर्थीषन स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� सावणजापिनाका सेवा म�डळेाला प्रशाासकाीया सहााय्या उ�लब्धो कारूना देेईल.34 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ ६. उप-गट आवि� विशाष्टमां�डळ (१) सावणजापिनाका सेवा म�डळेाचाा उ�-समूहा याामध्या,े — (का) म�डळेाचाा पिकामाना एका सदेस्या समापिवष्टीं असेल; आपि� (खा) काो�त्यााहाी आम�पित्रुती सहाभाागी पिकांवा इतीरा भाागीदेारााचाा समावेशा असेल. (२) उ�-समूहा, म�डळे त्यााच्याा सदे� भााणच्याा अटींंमध्या ेअपिधोकाृती काराले अशाा म�डळेाच्याा काायााचा� ा वा�रा कारू शाकाेल. (३) स�देभााणच्याा अटींी खाालील बंाबंतीीती उ�-समूहााला अपिधोकाृती कारू शाकाती नााहाीती,— (का) कालम ३० अ�तीगणती सहाभाागी हाोण्याासाठीी व्याक्तींनाा आम�पित्रुती कारा�े; (खा) म�डळेाचाी स्�ापिनाका उपि�ष्टींे पिनाश्चिश्चाती कारा�े, �ुनाराावलोकाना कारा�े पिकांवा सुधोारा�े; (ग) कालम ३६ अ�तीगणती काल्याा�ााचाे मूल्याा�काना तीयाारा कारा�े पिकांवा प्रकाापिशाती कारा�े; (घ) कालम ४२ अ�तीगणती सल्लामसलती काराण्याासाठीी पिकांवा सल्लामसलती काराण्यााच्याा हाेतीूनाे मूल्याा�कानााचाा मसुदेा तीयाारा कारा�े; (ड.) स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा तीयाारा कारा�े पिकांवा प्रकाापिशाती कारा�े; (चा) कालम ४२ अती� गतीण सल्लामसलती काराण्याासाठीी पिकांवा सल्लामसलती काराण्यााच्याा उ�शाे ानाे स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाेचाा मसुदेा तीयाारा कारा�े; (छ) स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाेचाे �ुनाराावलोकाना कारा�े पिकांवा त्यााती सुधोारा�ा कारा�े पिकांवा सुधोारिराती स्�ापिनाका काल्याा� याोजानाा प्रकाापिशाती कारा�े; (जा) कालम ४२ अ�तीगणती सल्ला घेण्याासाठीी,— १. म�डळे सहामती असेल काी - २. कालम ४५अ�तीगणती देुसऱ्याा सावणजापिनाका सेवा म�डळेामध्याे पिवलीना हाो�े, पिकांवा ३. कालम ४६ अ�तीगणती देुसऱ्याा म�डळेासहा सहायाोग कारा�े. ७. सभाा�मांध्ये प्रावितीविनविधात्� (१) सावणजापिनाका सेवा म�डळेाच्याा प्रत्याेका सदेस्याास बंैठीकाीमध्याे प्रपितीपिनापिधोत्व देेण्यााती याेईल,— (का) खाालील तीक्त्यामांध्ये त्याा सदेस्यााच्याा स�बं�धोाती पिनापिदेणष्टीं काेलेली व्याक्तीी, पिकांवा (खा) �रिराच्छेदे (अ) मध्याे �देपिनादेेपिशाती अशाी इतीरा व्याक्तीी. (�रा�तीु स्�ापिनाका प्रापिधोकारा�ाचाा पिनावडूना आलेला महाा�ौरा पिकांवा काायाणकााराी नाेतीा काेवळे प्रापिधोकारा�ाच्याा काायाणकाारिरा�ीच्याा देुसऱ्याा सदेस्यााला पिनायाुक्ती कारू शाकातीो). (२) "पिनावाणपिचाती महाा�ौरा" आपि� "काायाणकााराी नाेतीा" याा प्रत्याेकााचाा भााग २ प्रमा�ेचा अ�ण आहाे. (३) पिनामपि�त्रुती सहाभाागीचा ेप्रपितीपिनापिधोत्व, सहाभाागीद्वाारा ेपिनायाक्ु ती काेलल्े याा व्याक्तीीद्वाारा ेसावजाण पिनाका सेवा म�डळेाच्याा बंैठीकाीती काेले जााईल. (४) सावणजापिनाका सेवा म�डळे त्याा�च्याा इतीरा भाागीदेाराा��ैकाी काो�त्यााहाी भाागीदेाराा�नाा म�डळेाच्याा बंैठीकाीती (पिकांवा अशाा बंैठीकाीच्याा काो�त्यााहाी भाागाला) उ�श्चिस्�ती रााहाण्याासाठीी आम�पित्रुती कारू शाकातीे. (५) सावणजापिनाका सेवा म�डळेानाे सभाेच्याा पिनाम�त्रु�ाती पिनापिदेणष्टीं काेलेल्याा व्याक्तीीनाे अशाा इतीरा सदेस्यााचाे सभाेती प्रपितीपिनापिधोत्व काेले �ापिहाजाे.मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ 35 तीक्तीा सदस्य प्रावितीविनधाी प्रापिधोकारा�ाचाा पिनावाणपिचाती महाा�ौरा पिकांवा प्रापिधोकारा�ाचाा काायाणकााराी नाेतीा स्�ापिनाका प्रापिधोकारा� म्हा�ूना पिनावडलेला महाा�ौरा आपि� स्�ापिनाका सराकाारा आपि� पिनावड�ुकाा�च्याा प्रापिधोकारा�ाचाा पिनायाुक्ती काराण्यााती आलेला मुख्या काायाणकााराी. खाालील�ैकाी काो�ालाहाी म�डळे �देपिनादेेपिशाती काराेल,— का. अध्याक्ष सावणजापिनाका आराो�या कांद्रे खा. मुख्याापिधोकााराी ग. देोन्हाी खाालील�ैकाी काो�ालाहाी म�डळे �देपिनादेेपिशाती काराेल, - अश्चि�नाशामना आपि� बंचााव का. अध्याक्ष प्रापिधोकारा� खा. मुख्याापिधोकााराी ग. देोन्हाी महाारााष्ट्राासाठीी नाैसपिगणका मुख्या काायाणकााराी अपिधोकााराी स�साधोना स�स्�ा36 मांहाा�ाष्ट्राट शाासन �ाजपत्र असाधाा�� भााग पाचे, जुलै १८, २०२५/आषाढी २७, शाके १९४७ उवि�ष्टे आवि� का��े या�चेे विन�ेदन सध्यााचाी धोोरा�े आपि� पिना�णया महाारााष्ट्राातीील �ुढील पि�ढ्यांा�चाे भापिवष्या घडपिवण्याास सक्षम नासल्याामुळेे, शााश्वती आपि� समृद्ध भापिवष्या सुपिनाश्चिश्चाती काराण्याासाठीी भाावी पि�ढ्यांा�वरा हाो�ाराे �रिरा�ाम लक्षाती घेऊना जाबंाबंदेाराीनाे पिना�णया घेतीले जाातीील अशाी चाौकाटीं तीयाारा काराण्यााचाी गराजा आहाे. याुनाायाटींेड पिकांगडममधोील वेल्सनाे, वेल्स आपि� इतीरा देेशाा�मधोील भापिवष्याातीील पि�ढ्यांा�साठीी शााश्वती पिवकाास आपि� काल्याा�ासाठीी मागणदेशाणना काराण्याासाठीी वेलबंीइ�ग ऑफा फ्याूचारा जानाराेशाना (वेल्स) काायादेा सना २०१५ याा वषंी लागू काेला आहाे. देीघणकाालीना पिवचाारा, शााश्वती पिवकाास, काल्याा�कााराी उपि�ष्टीं,े पिवपिवधो क्षेत्रु,े स�स्�ाम� धोील सहाकाायाण आपि� लोकासहाभााग याावरा भारा देऊे ना भाावी पि�ढ्यांा�साठीी उ�ायायाोजानाा कारा� ेआवश्याका आहा.े समद्धृ महाारााष्ट्रा, सुदेढृ महाारााष्ट्रा, सामापिजाका सौहाादेण�ू�ण महाारााष्ट्रा, सा�स्काृपितीका आपि� मरााठीी भााषंा स��न्ना महाारााष्ट्रा, भाावी पि�ढ्यांा�साठीी समानातीेचाा महाारााष्ट्रा अशाी आ�ली ओळेखा जा�ण्यााचाी गराजा आहाे. त्याामळेु ेमहाारााष्ट्रााच्याा भाावी पि�ढीचाा आपि�काण , सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सास्� काृपितीका क्षेत्रुाती शााश्वती पिवकाास साधोण्याासाठीी, भापिवष्याातीील आव्हाानाा�चाा पिवचाारा कारूना �ुराेशाा स�धोी उ�लब्धो कारूना देेण्याासाठीी, सामापिजाका समतीेला चाालनाा देेण्याासाठीी, ढासळेती चााललेली सामापिजाका समरासतीा वाढवण्याासाठीी आपि� महाारााष्ट्रााचाी स�स्काृतीी, �रा��राा जाो�ासण्याासाठीी, महाारााष्ट्रााच्याा भापिवष्याातीील पि�ढीचाा आपि�णका, सामापिजाका, �यााणवरा�ीया आपि� सा�स्काृपितीका क्षेत्रुाती शााश्वती पिवकाास व्हाावा आपि� एका वेगळेी ओळेखा वाढवूना वारासा पिटींकाूना रााहाण्याासाठीी आपि� �ुढे नाेण्याासाठीी उ�ायायाोजानाा कारा�े आवश्याका आहाे. वरा नामूदे काेलेली उपि�ष्टींे साध्या कारा�े हाा याा पिवधोेयाकााचाा हाेती ू आहाे. वि�धाान भा�न, मु�बंई, सत्यजीती तीा�बंे, पिदेनाा�का ४ जाूना, २०२५. प्रभााराी सदेस्या. वि�धाान भा�न, डॉ. वि�लास आठे�ले, मु�बंई, सपिचाव-३, पिदेनाा�का १८ जाुलै, २०२५. महाारााष्ट्रा पिवधोाना�रिराषंदे. ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.