Date: 2025-12-15Category: Not ApplicableState: MaharashtraCountry: India
भाग चार-ब, असा. क्रमांक ४५९, ग्रामविकास विभाग, अधिसूचना,
महाराष्ट्र जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती अधिनियम, १९६१.
क्रमांक जिपनि-२०२५/प्र.क्र. १५१/पंरा. २
सोमवार, १५ डिसेंबर २०२५.
**कार्यकारी सारांश (Executive Summary)**
महाराष्ट्र शासनाने महाराष्ट्र जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती अधिनियम, १९६१ मध्ये सुधारणा करण्यासाठी अधिसूचना जारी केली आहे. या सुधारणा महाराष्ट्र पंचायत समित्या (निर्वाचक गण आणि निवडणूक घेणे) नियम, १९६२ मध्ये करण्यात आल्या आहेत. सुधारणा करण्याची आवश्यकता आणि नियमांना पूर्व प्रसिद्धी न देण्याची गरज शासनाने नमूद केली आहे. हे नियम १५ डिसेंबर, २०२५ पासून लागू होतील.
**मुख्य मुद्दे / मुख्य मजकूर (Key Points / Main Content)**
* नियमांचे नाव: या नियमांना महाराष्ट्र पंचायत समित्या (निर्वाचक गण आणि निवडणूक घेणे) (सुधारणा) नियम, २०२५ म्हटले जाईल.
* मूळ नियमांमधील बदल: महाराष्ट्र पंचायत समित्या (निर्वाचक गण आणि निवडणूक घेणे) नियम, १९६२ च्या नियम २१ मध्ये उप-नियम (२) च्या ऐवजी नवीन उप-नियम समाविष्ट केला जाईल.
* उमेदवारांच्या यादीची मांडणी: निवडणूक चिन्ह नेमून दिल्यानंतर, निवडणूक निर्णय अधिकारी उमेदवारांची नावे विशिष्ट क्रमाने दर्शवून यादी प्रसिद्ध करतील:
* गटानुसार क्रम:
* पहिला गट: राष्ट्रीय पक्ष आणि राज्य निवडणूक आयोगाकडे नोंदणीकृत महाराष्ट्र राज्यातील मान्यताप्राप्त राज्यस्तरीय पक्ष.
* दुसरा गट: इतर राज्यांतील राज्यस्तरीय पक्ष, ज्यांना भारत निवडणूक आयोगाने मान्यता दिली आहे आणि राज्य निवडणूक आयोगाकडे नोंदणीकृत आहेत.
* तिसरा गट: राज्य निवडणूक आयोगाकडे नोंदणी झालेले अमान्यप्राप्त राजकीय पक्ष.
* चौथा गट: अपक्ष उमेदवार.
* वर्णाक्रमानुसार क्रम: प्रत्येक गटातील उमेदवारांची नावे मराठी भाषेतील वर्णानुसार (आडनावापासून सुरुवात करून) लावली जातील.
* नमुना क्रमांक ३ मध्ये बदल: मूळ नियमांमधील नमुना क्रमांक ३ च्या जागी नवीन नमुना समाविष्ट केला जाईल, ज्यात निवडणूक लढविणाऱ्या उमेदवारांची यादी असेल.
**परिणाम विश्लेषण (Impact Analysis)**
**निवडणूक निर्णय अधिकारी (Election Returning Officer)**
* **परिणाम (Impact):** उमेदवारांची यादी तयार करण्याची प्रक्रिया अधिक स्पष्ट आणि सुलभ होईल, कारण गटांनुसार आणि वर्णानुसार क्रम निश्चित केला आहे.
* **आवश्यक कृती (Action Required):** नवीन नियमांनुसार उमेदवारांची यादी तयार करणे आणि ती प्रकाशित करणे.
**उमेदवार (Candidates)**
* **परिणाम (Impact):** नावांची निश्चित क्रमाने मांडणी (गट आणि वर्णानुसार) केल्यामुळे मतदारांना त्यांची नावे शोधणे सोपे जाईल.
* **आवश्यक कृती (Action Required):** आपल्या नावांची नोंदणी योग्य गटात आणि वर्णानुसार असल्याची खात्री करणे.
**राज्य निवडणूक आयोग (State Election Commission)**
* **परिणाम (Impact):** निवडणुका अधिक व्यवस्थित आणि पारदर्शक होतील, कारण नियमांमध्ये स्पष्टता आहे.
* **आवश्यक कृती (Action Required):** नवीन नियमांनुसार निवडणुकांचे आयोजन करणे आणि अंमलबजावणी करणे.
**मतदार (Voters)**
* **परिणाम (Impact):** उमेदवारांची नावे शोधणे सोपे होईल, त्यामुळे मतदान करणे अधिक सोपे आणि माहितीपूर्ण होईल.
* **आवश्यक कृती (Action Required):** प्रकाशित झालेल्या यादीमध्ये आपले नाव तपासावे.
Key Entities Referenced
महाराष्ट्र जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती अधिनियम, १९६१: महाराष्ट्र जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती अधिनियम, १९६१ (सन १९६२ चा महाराष्ट्र अधिनियम पाच)
महाराष्ट्र पंचायत समित्या (निर्वाचक गण आणि निवडणूक घेणे) नियम, १९६२: महाराष्ट्र पंचायत समित्या (निर्वाचक गण आणि निवडणूक घेणे) नियम, १९६२ मध्ये सुधारणा
राज्य निवडणूक आयोग: राज्य निवडणूक आयुक्तांशी विचारविनिमय करून नियम तयार केले आहेत.
RNI No. MAHBIL /2009/37831
महाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र
असाधााराण भााग चाारा-ब
वर्षष ११, अंक १८०(२)] सोमवारा, डि�संबरा १५, २०२५/अग्रहाायण २४, शाके १९४७ [पष्ृठे े४, डिकमं त : रुपय े९.००
असाधााराण क्रमांक ४५९
प्रााडिधाकृत प्राकाशान
महाारााष्ट्र शाासनाने महाारााष्ट्र अडिधाडिनयमांन्वये तयारा केलेेलेे
(भााग एक, एक-अ आडिण एक-ले यांमध्ये प्राडिसद्ध केलेेलेे डिनयम व आदेेशा यांव्यडितरिराक्त) डिनयम व आदेेशा.
ग्रामडिवकास डिवभााग
बा�धकााम भावन, २५ मर्झझबान पथ, फोोर्टट, मं�बई ४०० ००१, दि�ना�का १५ दि�सेंंबर,२०२५.
अडिधासूचाना
महाारााष्ट्र डिजल्हाा परिरार्षदे आडिण पंचाायत सडिमती अडिधाडिनयम, १९६१
क्रमा�का. दि�पदिन-२०२५/प्र.क्र.१५१/प�रा.२.– ज्यााअथी, महााराष्ट्र प�चाायात सेंदिमत्याा (दिनवाझचाका गण आदिण दिनव�णूका घेेणे) दिनयाम,
१९६२ मध्याे तात�ीने सेंंधारणा कारणे आवश्याका असेंल्यााबाबत तसेंेचा हाे दिनयाम पूवझ प्रदिसेंध्�ीदि�वाया लाागू कारणे गर�ेचाे असेंल्यााचाी महााराष्ट्र
�ासेंनाचाी खाात्रीी र्झालाी आहाे आदिण महााराष्ट्र दि�ल्हाा परिरष�ा व प�चाायात सेंदिमत्याा अदिधदिनयाम, १९६१ (सेंन १९६२ चाा महााराष्ट्र अदिधदिनयाम
पाचा) च्याा कालाम २७४ च्याा पोर्ट-कालाम (३) मधीला तरतं�ीमधून सेंूर्ट आहाे.
त्यााअथी, आता महााराष्ट्र दि�ल्हाा परिरष�ा व प�चाायात सेंदिमत्याा अदिधदिनयाम, १९६१ मधीला कालाम २७४ च्याा पोर्ट-कालाम (२) चाे खा��
(बारा) व (तेरा), तसेंेचा उक्त अदिधदिनयामाच्याा कालाम ५७ च्याा पोर्ट-कालाम (२) आदिण (३) अन्वया ेप्र�ान कारण्याात आलाल्े याा अदिधकााराचा� ा
वापर कारून आदिण याासें��भााझत त्याासें सेंमथझ कारणाऱ्याा इतर सेंवझ अदिधकाारा�चाा वापर कारून, महााराष्ट्र �ासेंन, राज्या दिनव�णूका आयांक्ता��ी
दिवचाारदिवदिनमया कारून, महााराष्ट्र प�चाायात सेंदिमत्याा (दिनवाझचाका गण आदिण दिनव�णूका घेेणे) दिनयाम, १९६२ मध्याे आणखाी सेंंधारणा कारून,
यााद्वाारे पंढीीला दिनयाम तयाार कारीत आहाे:-
१. याा दिनयामा�ना महााराष्ट्र प�चाायात सेंदिमत्याा (दिनवाचाझ का गण आदिण दिनव�णूका घेेण)े (सेंधं ारणा) दिनयाम, २०२५ असें ेम्हाणण्याात याईे ला.
महााराष्ट्र प�चाायात सेंदिमत्याा (दिनवाझचाका गण आदिण दिनव�णूका घेेणे) दिनयाम, १९६२ (याापंढीे “मूळ दिनयाम” असेंे सें�बोधण्याात याेईला)
मधीला दिनयाम २१ मध्याे, उप-दिनयाम (२) ऐव�ी पंढीीला उप-दिनयाम सेंमादिवष्र्ट कारण्याात याेत आहाे:-
“(२) (i) दिनव�णूका दिचान्हा नेमनू दि�ल्याान�तर दिनव�णूका दिनणयाझ अदिधकाारी, उमे�वारा�चाी नाव ेखाालाीला पध्�तीन े��वझ नू उमे�वारा�चाी
याा�ी प्रदिसेंध्� कारेला:-
(अ) पदिहालाा गर्ट.- भाारत दिनव�णूका आयाोगाने मान्याता दि�लाेल्याा ज्याा पक्षांा�नी राज्या दिनव�णूका आयाोगाका�े नं�णी काेलाी आहाे
असेंे मान्याताप्राप्त राष्ट्रीया पक्षां व महााराष्ट्र राज्याातीला मान्याताप्राप्त राज्यास्तरीया पक्षां याा�चाे उमे�वार,
(१)
भााग चाार-ब-४५९–१2 महाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग चाारा-ब, डि�संबरा १५, २०२५/अग्रहाायण २४, शाके १९४७
(ब) �ंसेंरा गर्ट.- भाारत दिनव�णूका आयाोगाने मान्याता दि�लाेल्याा ज्याा इतर राज्याातीला राज्यास्तरीया पक्षांा�नी राज्या दिनव�णूका
आयाोगाने नं�णी काेलाी आहाे अ�ा पक्षांा�चाे उमे�वार.
(का) दितसेंरा गर्ट.- राज्या दिनव�णूका आयाोगाका�े नं�णी र्झालाेलाे अमान्याप्राप्त रा�काीया पक्षां याा�चाे उमे�वार,
(�) चाौथा गर्ट.- अपक्षां उमे�वार.
(ii) वरीलाप्रमाणे प्रत्याेका गर्टातीला उमे�वारा�चाा क्रम लाावताना तो मराठीी भााषेतीला वणाझनंक्रमानंसेंार लाावण्याात याावा.
उमे�वाराचा� ा क्रम लाावताना प्रथम त्याा�चा ेआ�नाव� (आ�नाव नसेंल्याासें नाव� ), त्याान�तर नाव� व त्याान�तर पत्ताा दिवचाारात घ्याावा”.
३. मंळ दिनयामा�मध्याे सेंमादिवष्र्ट काेलाेल्याा नमंना क्रमा�का ३ ऐव�ी पंढीीलाप्रमाणे नमंना क्रमा�का ३ सेंमादिवष्र्ट कारण्याात याेईला.
“नमुना ३
(दिनयाम २१ पहाा)
दिनव�णूका लाढीदिवणाऱ्याा उमे�वारा�चाी याा�ी
----------------- प�चाायात सेंदिमती दिनव�णूका -----------
------------------- दिनव�णूका दिवभाागातीला ----------- दिनवाझचाका गण
प्रावगष अ.क्र. उमेदेवाराांचा ेनाव उमेदेवारााचाा पत्ताा उमेदेवाराास नेमून
डिदेलेेलेी डिनशााणी
(१) (२) (३) (४) (५)
(१) भाारत दिनव�णूका आयाोगाने मान्याता दि�लाेल्याा
ज्याा पक्षांा�नी राज्या दिनव�णूका आयाोगाका�े नं�णी
काेलाेलाी आहाे असेंे मान्याताप्राप्त राष्ट्रीया पक्षां व
महााराष्ट्र राज्याातीला मान्याताप्राप्त राज्यास्तरीया पक्षां
याा�चाे उमे�वार.
(२) भाारत दिनव�णूका आयाोगान ेमान्याता दि�लाल्े याा ज्याा
इतर राज्याातीला राज्यास्तरीया पक्षांा�नी राज्या दिनव�णूका
आयाोगाका� ेनं�णी कालाे ी आहा ेअ�ा पक्षांाचा� ेउमे�वार
(३) राज्या दिनव�णूका आयाोगाका�े नं�णी र्झालाेलाे
अमान्याताप्राप्त रा�काीया पक्षां याा�चाे उमे�वार.
(४) अपक्षां उमे�वार.
दिठीकााण:
दि�ना�का:
सेंहाी/-
दिनव�णूका दिनणझया अदिधकाारी.
टीीप :- वरीला तक्त्याातीला स्त�भा क्रमा�का (१) नंसेंार १ ते ४ प्रवगाझतीला उमे�वारा�चाा अनंक्रमा�का लाागोपाठी �ेण्याात याावा. म्हाण�ेचा
प्रत्याेका प्रवगाझसेंाठीी स्वत�त्री अनंक्रमा�का �ेण्याात याेऊ नयाेत.”.
महााराष्ट्राचाे राज्यापाला याा�च्याा आ�े�ानंसेंार व नावाने,
व. मुं. भाराोसे,
�ासेंनाचाे सेंहा सेंदिचाव.महाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग चाारा-ब, डि�संबरा १५, २०२५/अग्रहाायण २४, शाके १९४७ 3
RURAL DEVELOPMENT DEPARTMENT
Bandhkam Bhawan, 25 Marzban Path, Fort, Mumbai-400 001
dated the 15th December, 2025
NOTIFICTION
Maharashtra Zilla Parishads and Panchayat saMitis act, 1961.
No.ZPE-2025/C.R.151/PR-2.– Whereas, the Government of Maharashtra is satisfied that the
circumstances exist which rendered it necessary to take immediate action further to amend the
Maharashtra Panchayat Samitis (Electoral colleges and Conduct of Election) Rules, 1962 and for
that purpose to dispense with the condition of previous publication of these rules under the proviso
to sub-section (3) of section 274 of the Maharashtra Zilla Parishads and Panchayat Samitis Act,
1961 (Mah. V of 1962).
Now, therefore, in exercise of the powers conferred by clauses (xii) and (xiii) of sub-section (2)
of section 274 read with sub-section (2) and (3) of section 57 of the Maharashtra Zilla Parishads and
Panchayat Samitis Act, 1961 and of all other powers enabling it in that behalf, the Government of
Maharashtra hereby, in consultation with the State Election Commissioner, makes the following
rules further to amend Maharashtra Panchayat Samitis (Electoral colleges and Conduct of Election)
Rules, 1962 as follows, namely :—
1. These rules may be called the Maharashtra Panchayat Samitis (Electoral colleges and
Conduct of Election) (Amendment) Rules, 2025.
2. In rule 21 of the Maharashtra Panchayat Samitis (Electoral colleges and Conduct of Election)
Rules, 1962 (hereinafter referred to as “the principal Rules”) for sub-rule (2), the following sub-rule
shall be substituted, namely:-
“(2) (i) After allocation of symbols, the Returning Officer shall publish a list of the contesting
candidates by arranging the names of candidates in the following order,
(a) First Group.- Candidates of the National Parties and the State-level Parties in
Maharashtra recognised by the Election Commission of India and registered with the State
Election Commission.
(b) Second Group.- Candidates of State-level Parties of other States recognised by the
Election Commission of India and registered with the State Election Commission.
(c) Third Group.- Candidates of unrecognized political parties registered with the State
Election Commission.
(d) Fourth Group.- Independent Candidates.
(ii) The names of candidates in each of the above groups shall be arranged in Marathi
alphabetical order in beginning with the surnames (in respect of candidates having surnames)
followed by their names and addresses as stated in the nomination papers.”.
3. For Form III appended to the principal Rules, the following Form shall be substituted, namely :-4 महाारााष्ट्रट शाासन रााजपत्र असाधााराण भााग चाारा-ब, डि�संबरा १५, २०२५/अग्रहाायण २४, शाके १९४७
“FORM III
(See Rule 21)
List of Contesting Candidates
----------------- Panchayat Samiti Election
------------------- Electoral Colleges in the ------------------- Electoral Division
Category Sr.No. Name of Address of Symbol
Candidates Candidates allotted to the
Candidate
(1) (2) (3) (4) (5)
(1) Candidates of recognised national
Parties- approved by the Election
Commission of India and registered
with the State Election Commission
and of recognised State-Level parties
in the State of Maharashtra.
(2) Candidates of State-Level parties
of other States, which are recognised
by the Election Commission of India
and registered with the State Election
Commission.
(3) Candidates of unrecognised
political parties registered with the
State Election Commission.
(4) Independent Candidate.
Place:
Date:
Signature of Election Returning Officer.
Note : According to column number 1 of the above table, serial numbers from 1 to 4 for the
categories of candidates should be assigned consecutively. That is, separate serial numbers should
not be given for each category.”.
By order and in the name of the Governor of Maharashtra,
V. M. BHAROSE,
Joint Secretary to Government.
ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR,
RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD,
MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS,
21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.